A-12. Ten niezwykły bombowiec wyglądał jak latający chips. Okazał się workiem bez dna
W latach 80. i 90. XX wieku Amerykanie próbowali stworzyć bombowiec, który byłby niewidoczny dla radarów i mógłby startować i lądować na lotniskowcach. Ten samolot miał nazywać się McDonnell Douglas A-12 Avenger II i byłby następcą Grumman A-6 Intruder, który służył w marynarce i piechocie morskiej Stanów Zjednoczonych. Niestety, projekt A-12 nigdy nie został zrealizowany z powodu problemów technicznych i finansowych. Poznaj historię tego niezwykłego samolotu, który mógłby zmienić oblicze współczesnej wojny.
![bombowiec A-12](/_next/image?url=https%3A%2F%2Focs-pl.oktawave.com%2Fv1%2FAUTH_2887234e-384a-4873-8bc5-405211db13a2%2Fspidersweb%2F2023%2F07%2FA-12_Avenger_II-min-e1689074512246.jpg&w=1200&q=75)
Co to jest bombowiec stealth?
Bombowiec stealth to samolot, który ma bardzo małą sygnaturę radarową, czyli jest trudny do wykrycia przez systemy obrony powietrznej. Samoloty stealth mają specjalny kształt i pokrycie, które odbijają lub pochłaniają fale radiowe wysyłane przez radary. Dzięki temu mogą one przenikać przez przestrzeń powietrzną wroga i atakować cele strategiczne bez ryzyka zestrzelenia.
Pierwszym operacyjnym bombowcem stealth był Lockheed F-117 Nighthawk, który wszedł do służby w 1983 roku i brał udział w konfliktach na Bliskim Wschodzie i Bałkanach. Inne znane samoloty stealth to Northrop B-2 Spirit, Lockheed Martin F-22 Raptor i Lockheed Martin F-35 Lightning II.
Jak powstał projekt A-12?
W 1983 roku marynarka amerykańska rozpoczęła program Advanced Tactical Aircraft (ATA), którego celem było opracowanie i wprowadzenie do służby zastępcy dla A-6 Intruder do 1994 roku. A-6 Intruder był samolotem bombowym zdolnym do operowania w każdych warunkach pogodowych i przenoszenia dużej ilości uzbrojenia. Jednak był on już przestarzały i podatny na wykrycie przez radary. Swój chrzest bojowy zaliczył w czasie wojny wietnamskiej.
Marynarka chciała mieć nowy samolot, który miałby właściwości stealth, czyli był niewidzialny dla radarów, a także był szybki, zwrotny i zdolny do przenoszenia precyzyjnego uzbrojenia. W 1988 roku zwycięzcą zostało konsorcjum McDonnell Douglas / General Dynamics i otrzymało kontrakt na rozwój samolotu oznaczonego jako A-12.
Jak miał wyglądać A-12?
A-12 miał być samolotem o kształcie latającego skrzydła w formie równoramiennego trójkąta, z kabiną załogi umieszczoną na jednym z wierzchołków. A-12 został nazwany Avenger II co miało być hołdem dla samolotu torpedowego marynarki USA, Grumman TBF Avenger, z okresu II wojny światowej. Samolot A-12 nazywano też “Flying Dorito” (latający nachos). Samolot miał być napędzany przez dwa silniki turboodrzutowe General Electric F412-D5F2, każdy o ciągu około 58 kN. Samolot miał być zdolny do osiągania prędkości około 930 km/h i zasięgu około 1480 km.
A-12 miał mieć wewnętrzną komorę uzbrojenia, w której mógłby przenosić dwie rakiet powietrze-powietrze AIM-120 AMRAAM, dwie rakiet powietrze-ziemia AGM-88 HARM (do niszczenia radarów) i różnego rodzaju bomby kierowane lub niekierowane. A-12 miał być też zdolny do przenoszenia broni jądrowej.
A-12 miał być samolotem dwuosobowym, z pilotem i operatorem uzbrojenia. Samolot miał być wyposażony w zaawansowany system nawigacji i celowania, który umożliwiałby mu wykonywanie misji w każdych warunkach pogodowych i nocą. Samolot miał być też zdolny do startu i lądowania na lotniskowcach.
Dlaczego projekt A-12 został anulowany?
Projekt A-12 napotkał na wiele trudności i opóźnień. Głównym problemem był koszt produkcji samolotu, który przekroczył budżet o ponad 50 proc. Każdy samolot miał kosztować około 165 milionów dolarów, czyli znacznie więcej niż planowano. Powodem tak wysokich kosztów były m.in. trudności z opracowaniem materiałów i technologii stealth, problemy z silnikami i awioniką, a także zmiany w wymaganiach marynarki. Z powodu komplikacji związanych z materiałami kompozytowymi masa samolotu wzrosła do 30 proc. w stosunku do specyfikacji projektowej.
Ponadto projekt A-12 był krytykowany za brak przejrzystości i nadzoru ze strony rządu i kongresu. Niektórzy uważali, że samolot jest zbędny i niepotrzebnie rywalizuje z innymi programami wojskowymi. Inni twierdzili, że samolot nie spełnia oczekiwań.
W styczniu 1991 roku sekretarz obrony Dick Cheney ogłosił anulowanie projektu A-12 z powodu naruszenia warunków kontraktu przez konsorcjum McDonnell Douglas. Decyzja ta wywołała długotrwały spór sądowy między rządem a firmami, który zakończył się dopiero w 2014 roku porozumieniem pozasądowym.
Anulowanie programu A-12 jest postrzegane jako jeden z głównych powodów osłabienia firmy McDonnell Douglasa co doprowadziło do fuzji z konkurentem - Boeingiem - w 1997 r.
Co zostało po projekcie A-12?
Projekt A-12 był jednym z najdroższych i najbardziej kontrowersyjnych programów wojskowych w historii Stanów Zjednoczonych. Jego anulowanie spowodowało stratę ponad 5 miliardów dolarów i opóźnienie w modernizacji floty bombowej marynarki. Niektóre z rozwiązań technicznych opracowanych dla A-12 zostały wykorzystane w innych samolotach stealth, takich jak F-22 czy F-35.
Jedynym śladem po projekcie A-12 jest makietka samolotu w skali 1:1, która znajduje się w muzeum Fort Worth Aviation Museum. Można tam podziwiać kształt i rozmiar tego niezwykłego samolotu, który nigdy nie wzbił się w powietrze. Miłośnicy modelarstwa mogą z kolei wykonać model tego samolotu w skali 1/72.