System kaucyjny jak karuzela VAT? Poważne zarzuty i odpowiedź rządu
System kaucyjny miał nauczyć Polaków oddawania butelek i puszek, a stał się kolejnym polem ostrego sporu. Po zarzutach, że może przypominać karuzelę VAT, Ministerstwo Klimatu i Środowiska odpowiada.
Zarzut jest naprawdę mocny, bo karuzela VAT to określenie, które kojarzy się przede wszystkim z przestępczym obrotem towarami, fikcyjnymi transakcjami, eksportem na papierze i wyłudzaniem podatku. Klasyczna karuzela VAT działała dzięki temu, że podmioty w łańcuchu wykorzystywały różnicę między naliczeniem podatku a prawem do jego zwrotu. Towar krążył, dokumenty wyglądały poprawnie, a z systemu wypływały publiczne pieniądze.
W przypadku systemu kaucyjnego obawa dotyczyła czegoś podobnego, choć oczywiście innego w swojej konstrukcji. Media sugerowały, że na styku rynku krajowego i eksportu mogłoby dojść do wyłudzeń kaucji. Scenariusz miał opierać się na sprzedaży towaru jako krajowego, naliczaniu kaucji, a potem deklarowaniu eksportu albo żądaniu zwrotu kaucji wstecznie, już po przesunięciu opakowań przez kolejne podmioty.
Ministerstwo odpowiada, że ten scenariusz już u swoich podstaw opiera się na błędnym założeniu. Według resortu w przepisach nie ma mechanizmu, który pozwalałby komuś żądać takiego wstecznego zwrotu kaucji. Jeśli ktoś kupił produkt w opakowaniu ze znakiem kaucji i zapłacił kaucję, a potem postanowił wysłać go za granicę, to nie dostaje automatycznego prawa do odzyskania tej kwoty od poprzedniego ogniwa łańcucha.
Albo produkt idzie na eksport, albo wchodzi do systemu
Najważniejszy punkt wyjaśnień resortu dotyczy samego początku łańcucha. Producent albo wprowadzający napój na rynek ma wiedzieć, czy dana partia trafia na rynek krajowy, czy na eksport. Jeśli produkt jest przeznaczony na eksport, nie powinien być oznakowany znakiem kaucji, a ta nie powinna zostać pobrana od kolejnego podmiotu.
Jeżeli ktoś deklaruje eksport, ale faktycznie kieruje towar na rynek krajowy i pobiera kaucję, to według resortu nie wykorzystuje żadnej luki, tylko po prostu łamie prawo. Ministerstwo nie twierdzi oczywiście, że w systemie nie da się popełnić przestępstwa. Twierdzi raczej, że opisywany mechanizm nie jest legalną ścieżką wyłudzenia wynikającą z konstrukcji przepisów.
System nie jest bez ryzyk, ale problem leży gdzie indziej
Obrona resortu nie oznacza oczywiście, że system kaucyjny jest idealny i odporny na każdy rodzaj nadużycia. To byłoby zbyt proste i zbyt piękne. Każdy system, w którym krążą miliony opakowań i duże pieniądze, będzie wymagał szczególnej kontroli. Ryzyka mogą pojawiać się przy fałszywych oznaczeniach, imporcie opakowań spoza systemu, podrabianiu kodów, próbach masowego zwrotu opakowań nieuprawnionych albo przy błędach między operatorami, sklepami i punktami zbiórki.
To jednak nie jest to samo, co karuzela VAT. Tam sednem było wyłudzanie podatku przez fikcyjne albo pozorowane transakcje i mechanizm zwrotów z budżetu. W systemie kaucyjnym podstawowym punktem wypłaty jest zwrot pustego opakowania ze znakiem kaucji. Pieniądze mają wrócić do tego, kto oddaje opakowanie, a nie do podmiotu, który po czasie powołuje się na eksport i domaga się korekty wstecznej.
Przeczytaj także:
Czy system kaucyjny jest karuzelą VAT? Nie jest, bo działa na innym mechanizmie. Czy operatorzy, sklepy i państwo będą w stanie dobrze sprawdzać opakowania, rozliczać przepływy i szybko wykrywać nietypowe wzorce zwrotów? Tu dopiero zaczyna się prawdziwa kontrola szczelności.
