Europa króciutko z TikTokiem. Robimy to lepiej niż Amerykanie
Unia Europejska bierze TikToka w obroty. Uzależniający design po raz pierwszy oficjalnie na celowniku regulatorów.
Komisja Europejska ogłosiła wstępną decyzję, w której uznaje kluczowe mechanizmy TikToka - nieskończone przewijanie, automatyczne odtwarzanie filmów i hiperspersonalizowany algorytm rekomendacji - za naruszające Akt o Usługach Cyfrowych (DSA). To pierwszy przypadek na świecie, gdy regulator formalnie stosuje pojęcie uzależniającego designu wobec platformy społecznościowej. I nie jest to tylko semantyka.
Mózg w trybie autopilota
Komisja nie bawi się w eufemizmy. W dokumencie stwierdza wprost, że TikTok nie ocenił w sposób adekwatny jak jego mechanizmy wpływają na zdrowie psychiczne i fizyczne użytkowników - zwłaszcza nieletnich i dorosłych o podwyższonej podatności. Regulatorzy wskazują na efekt ciągłego nagradzania: każdy gest przewinięcia odsłania kolejną porcję treści, co w połączeniu z autoodtwarzaniem i algorytmem dopasowanym do indywidualnych preferencji prowadzi do stanu, który badacze określają jako autopilot poznawczy.
To też jest ważne:
W praktyce oznacza to kompulsywne korzystanie, utratę poczucia czasu i osłabienie mechanizmów samokontroli. Komisja przywołuje badania, które pokazują, że takie środowisko interakcji sprzyja zachowaniom na pograniczu uzależnienia behawioralnego. TikTok - zdaniem regulatorów - miał ignorować sygnały ostrzegawcze, takie jak nienaturalnie wysoka aktywność nieletnich w godzinach nocnych czy częstotliwość otwierania aplikacji w ciągu dnia.
Zabezpieczenia? Komisja: To atrapy
TikTok od lat chwali się narzędziami kontroli czasu ekranowego i funkcjami rodzicielskimi. Komisja Europejska uznała je jednak za nieskuteczne. Mechanizmy przerw od ekranu można odrzucić jednym kliknięciem. Kontrola rodzicielska wymaga wiedzy technicznej i czasu, którego większość rodziców zwyczajnie nie ma. W efekcie - twierdzi KE - środki ochronne nie są w stanie zrównoważyć ryzyk generowanych przez samą architekturę aplikacji.
Dlatego regulatorzy oczekują zmian uderzających w fundamenty projektu TikToka. W praktyce oznacza to konieczność wyłączania nieskończonego przewijania po określonym czasie, wprowadzenia obowiązkowych przerw nocnych, przebudowy algorytmu rekomendacji tak, by ograniczał kompulsywne zaangażowanie, oraz stworzenia limitów czasu ekranowego, których nie da się obejść prostym tapnięciem.
TikTok oczywiście nie zamierza składać broni. W oświadczeniu zapowiada, że wszelkimi dostępnymi środkami będzie kwestionować ustalenia Komisji, określając je jako kategorycznie fałszywy i całkowicie bezzasadny obraz platformy. Spółka ma teraz czas na zapoznanie się z materiałem dowodowym i przygotowanie formalnej odpowiedzi.
Jeśli KE podtrzyma swoje stanowisko to TikTok może zapłacić karę sięgającą 6 proc. globalnych rocznych przychodów. Biorąc pod uwagę, że ByteDance w 2024 r. osiągnął 155 mld dol. przychodu, a w 2025 r. celował w 186 mld, mówimy o potencjalnych wielomiliardowych sankcjach. To kwota, której nie da się zignorować nawet w Pekinie.
Europa dokręca śrubę. I robi to konsekwentnie
Sprawa TikToka nie jest wyjątkiem. W grudniu Komisja nałożyła 120 mln euro kary na X (dawny Twitter) za brak przejrzystości i zwodniczy design systemu weryfikacji. Jeszcze wcześniej, w październiku, wstępne zarzuty usłyszała Meta, głównie w kontekście dostępu do danych dla badaczy.
Warto odnotować, że KE wyraźnie podkreśla: działania regulacyjne nie są wymierzone wyłącznie w amerykańskie firmy. TikTok - chiński gigant - jest najlepszym dowodem na to, że DSA ma być stosowany symetrycznie, niezależnie od geopolitycznych napięć.
Europa nie działa w próżni. Globalna presja na platformy społecznościowe rośnie, a ochrona nieletnich staje się jednym z głównych pól walki. Australia poszła najdalej: zakazała korzystania z mediów społecznościowych osobom poniżej 16. roku życia. Przepisy obejmują wszystkie największe platformy, a za brak skutecznej weryfikacji wieku grożą kary do 49,5 mln dolarów australijskich.
Hiszpania zapowiada podobne regulacje, a premier Pedro Sánchez mówi wprost o upadłym państwie, jakim stały się media społecznościowe. Dania, Francja, Grecja i Malezja analizują własne warianty ograniczeń.
W Stanach Zjednoczonych TikTok mierzy się z falą pozwów inspirowanych strategią stosowaną niegdyś wobec koncernów tytoniowych. Oskarżenia są jednoznaczne: platformy miały celowo projektować mechanizmy uzależniające młodych użytkowników. Pierwsza ugoda zapadła już w Los Angeles, ale to dopiero początek - w kolejce czeka kilkanaście procesów i tysiące indywidualnych skarg.
Dane Pew Research Center z końcówki roku pokazują skalę problemu: 20 proc. amerykańskich nastolatków korzysta z TikToka niemal bez przerwy, a jedna trzecia jest stale obecna na co najmniej jednej dużej platformie społecznościowej. Jeśli KE podtrzyma swoją decyzję to ponad 200 mln europejskich użytkowników TikToka zobaczy aplikację, która działa inaczej niż dotychczas. Brak nieskończonego przewijania oznacza konieczność ręcznego odświeżania treści. Obowiązkowe przerwy nocne mogą przerwać sesję w środku oglądania. Zmiany w algorytmie mogą zmniejszyć intensywność dopasowania treści, a tym samym- czas spędzany w aplikacji i przychody z reklam.
Eksperci nie mają wątpliwości: to byłby precedens. Unia Europejska nie ogranicza się już do kar za brak transparentności. Uderza w samą architekturę platform - w to, co sprawia, że działają tak, jak działają. Pozostaje teraz z nadzieją patrzeć w przyszłość. Kto wie, może europejski standard - jak w przypadku RODO - stanie się globalnym punktem odniesienia.
