Tak wygląda najstarsze drewniane narzędzie człowieka. Zabijaliśmy nim
Kamień przetrwa wieki, ale to drewno było prawdopodobnie pierwszym uniwersalnym surowcem naszych przodków. Międzynarodowy zespół naukowców przesunął właśnie granice naszej wiedzy. Na stanowisku Marathousa 1 w Grecji odkryto drewniane przedmioty sprzed niemal pół miliona lat, które służyły do kopania i obróbki mięsa. To najstarsze znane drewniane narzędzia ręczne używane przez ludzi.
Do tej pory doświadczenie uczyło nas, że ślady najwcześniejszych narzędzi drewnianych są niezwykle rzadkie i trudne do datowania. Drewno, w przeciwieństwie do krzemienia czy kości, ulega szybkiemu rozkładowi. Jednak badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie PNAS rzuca nowe światło na technologiczną biegłość wczesnych ludzi.
Zespół pod kierownictwem prof. Kateriny Harvati z Centrum Ewolucji Człowieka i Paleośrodowiska Senckenberg na Uniwersytecie w Tybindze oraz dr Annemieke Milks z Uniwersytetu w Reading dokonał niezwykłego odkrycia na Peloponezie. Znalezione tam artefakty mają aż 430 tys. lat.
Cudem ocalałe w mule
Stanowisko Marathousa 1 to okno na świat środkowego plejstocenu, epoki trwającej od 774 tys. do 129 tys. lat temu. W tamtym czasie dzisiejsza centralna Grecja wyglądała zupełnie inaczej. Stanowisko archeologiczne znajdowało się na brzegu jeziora, co okazało się kluczowe dla zachowania znalezisk.
Beztlenowe warunki panujące w wilgotnym osadzie pozwoliły przetrwać materii organicznej, która w normalnych okolicznościach zniknęłaby bez śladu.
W przeciwieństwie do kamieni, przedmioty drewniane potrzebują specjalnych warunków, by przetrwać długie okresy czasu – tłumaczy dr Annemieke Milks, ekspertka od wczesnych narzędzi drewnianych.
Badaczka podkreśla, że zespół poddał znaleziska drobiazgowej analizie mikroskopowej. To właśnie ona pozwoliła dostrzec na powierzchni drewna ślady rąbania i strugania. Nie było wątpliwości: te kształty nadała ręka wczesnego człowieka.
Odkrycie to jest sensacją archeologiczną. Znaleziska reprezentują najstarsze ręczne narzędzia drewniane, jakie kiedykolwiek znaleziono, przesuwając dowody na wykorzystanie tego typu technologii o co najmniej 40 tys. lat wstecz.
Choć z Zambii (stanowisko Kalambo Falls) znamy starsze ślady obróbki drewna datowane na 476 tys. lat, tamtejsze obiekty pełniły funkcje konstrukcyjne. Greckie znalezisko to narzędzia sensu stricto, przedmioty, które człowiek trzymał w dłoni, by pracować.
Najstarsze drewniane narzędzia pochodzą z takich miejsc jak Wielka Brytania, Zambia, Niemcy i Chiny i obejmują broń, kije do kopania i trzonki narzędzi. Wszystkie są jednak nowsze niż nasze znaleziska z Marathousa 1 - mówi Annemieke Milks.
Więcej na Spider's Web:
Olsza, wierzba i prehistoryczna inżynieria
Co dokładnie znaleźli naukowcy? Są to dwa artefakty wykonane z różnych gatunków drzew. Pierwszy to fragment pnia olszy. Nosi on wyraźne ślady kształtowania oraz zużycia. Badacze przypuszczają, że był to kij służący do kopania w poszukiwaniu jadalnych korzeni na brzegu jeziora lub narzędzie do zdzierania kory. Drugi przedmiot, wykonany z wierzby lub topoli, jest mniejszy, ale również nosi ślady celowej obróbki.
Profesor Katerina Harvati zwraca uwagę, że środkowy plejstocen był krytyczną fazą w ewolucji człowieka, w której rozwijały się bardziej złożone zachowania.
Najwcześniejsze wiarygodne dowody na celowe technologiczne wykorzystanie roślin pochodzą właśnie z tego okresu – mówi badaczka.
Obrobione kamienie i artefakty z kości znalezione na tym stanowisku świadczą o umiejętnościach i różnorodnych zajęciach ludzi, którzy kiedyś tam mieszkali, dlatego zespół badawczy przyjrzał się bliżej związanym z tym znaleziskom wykonanym z drewna.
Pozbawiony gałęzi i wyrzeźbiony na ostro kamiennym ostrzem, kij mógł być używany przez wczesnego kuzyna współczesnego człowieka, być może przodka neandertalczyka, Homo heidelbergensis lub innego, niezidentyfikowanego jeszcze hominina, do kopania, skrobania lub odstraszania drapieżników gromadzących się wokół świeżego ciała słonia - zauważa serwis Science.
Uczta w cieniu drapieżników
Narzędzia to nie jedyne świadectwo życia w Marathousa 1. Kontekst znaleziska jest równie fascynujący jak same artefakty. Obok drewna archeolodzy odkopali kamienne narzędzia oraz szczątki zwierząt, w tym słonia. Wszystko wskazuje na to, że brzeg jeziora był miejscem ćwiartowania tusz.
Obecność śladów drapieżników na drewnie, w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca, gdzie ludzie oprawiali słonia, buduje dramatyczny obraz codzienności sprzed 430 tys. lat. Wskazuje to na zaciętą rywalizację o zasoby między wczesnymi ludźmi a dużymi mięsożercami. Nasi przodkowie nie byli jedynymi władcami tej krainy; musieli walczyć o każdy posiłek.
Pomimo obecności drapieżników, Marathousa była prawdopodobnie oazą dla wczesnych ludzi. Około 430 tys. lat temu świat znajdował się w epoce lodowcowej, ale Marathousa była umiarkowaną ostoją. Z brzegów jej osłoniętego jeziora pierwsi ludzie mogli dostrzec pobliskie góry pokryte grubymi lodowcami, a otaczający ich krajobraz roił się od zwierząt doprowadzonych do wyginięcia w innych częściach kontynentu, od słoni po bobry, małpy, hipopotamy, ptaki i gady. To tętniący życiem ekosystem, który nie ma współczesnego odpowiednika – powiedziała serwisowi Science Harvati.
Rekonstrukcja artystyczna kobiety z epoki paleolitu wykonującej kij do kopania z pnia olchy. Autor ilustracji: G. Prieto; prawa autorskie: K. Harvati
