Historia człowieka do poprawki? Tajemniczy szkielet
Jeden z najsłynniejszych szkieletów przodków człowieka znów miesza w podręcznikach. Międzynarodowy zespół naukowców przekonuje, że wcale nie pasuje do żadnego znanego gatunku australopiteka i być może reprezentuje zupełnie nową gałąź naszej rodziny.
Mała stopa (Little Foot), formalnie oznaczona jako StW 573, to jeden z najbardziej kompletnych szkieletów wczesnego hominina, jaki kiedykolwiek znaleziono. Homininy to grupa obejmująca współczesnych ludzi oraz wszystkich naszych najbliższych wymarłych krewnych, którzy chodzili w pozycji wyprostowanej.
Szkielet wydobyto pod koniec lat 90. w jaskiniach Sterkfontein w Republice Południowej Afryki. To jedno z najważniejszych miejsc dla paleoantropologii – z tych samych warstw pochodzą liczne szczątki wczesnych form człowieka, tradycyjnie klasyfikowanych do rodzaju Australopiteków, czyli małych, dwunożnych krewniaków człowieka, żyjących kilka milionów lat temu w Afryce.
Mała stopa tak naprawdę od samego początku nie pasowała do żadnej z opisywanych wcześniej form. Teraz badacze z Australii, Wielkiej Brytanii, RPA i USA publikują analizę, która może wszystko zmienić. W recenzowanym artykule w American Journal of Biological Anthropology argumentują, że Mała stopa nie pasuje ani do klasycznego opisu Australopithecus africanus, ani do tego, co dotąd nazywano Australopithecus prometheus.
Mała stopa nie jest australopitekiem?
Zespół kierowany przez Jessego Martina z La Trobe University i University of Cambridge skupił się na szczegółowej anatomii szkieletu. To nie tylko pojedyncza czaszka czy fragment kości, ale niemal kompletna, trójwymiarowa układanka, która pozwala porównać proporcje ciała, budowę czaszki, kończyn, miednicy i kręgosłupa.
Badacze zestawili Małą stopę z innymi skamieniałościami z południowej Afryki, w tym z klasycznymi okazami przypisywanymi gatunkom Australopithecus africanus i Australopithecus prometheus. Szukali powtarzalnych zestawów cech – swoistego podpisu gatunku, który pojawia się u wielu osobników, a nie tylko w jednym szkielecie.
Wnioski są jednoznaczne: kombinacja cech widocznych u Małej stopy jest na tyle wyjątkowa, że nie da się jej uczciwie upchnąć w żadną z istniejących szufladek. Szkielet różni się od typowych okazów obu gatunków, z którymi był porównywany, nie tylko w jednym detalu, ale w całym pakiecie cech anatomicznych. Zespół sugeruje więc, że mamy do czynienia z przedstawicielem odrębnego gatunku wczesnego hominina, który dotąd nie doczekał się formalnej nazwy.
Dwie linie ludzkich przodków w jednym miejscu
Badacze od dawna podejrzewali, że w jaskiniach Sterkfontein mogły współistnieć dwa gatunki wczesnych homininów. Ronald Clarke, który przez dekady pracował nad materiałem z tego stanowiska, argumentował, że różnice między niektórymi okazami są zbyt duże, by tłumaczyć je wyłącznie indywidualną zmiennością w obrębie jednego gatunku.
Nowa analiza Małej stopy zdaje się to przeczucie potwierdzać. Jeśli szkielet reprezentuje rzeczywiście osobną linię, oznacza to, że w południowej Afryce równolegle żyło przynajmniej dwóch różnych wczesnych krewnych człowieka.
To bardzo ważna informacja dla rekonstrukcji naszego drzewa genealogicznego. W popularnym wyobrażeniu ewolucja człowieka bywa przedstawiana jak prosta linia: od małpy do Homo sapiens. W rzeczywistości przypomina bardziej rozgałęzione drzewo, pełne bocznych gałęzi, które pojawiały się i znikały.
Mała stopa dokłada do tego obrazu kolejny, być może zupełnie osobny konar. Pokazuje, że różnorodność wczesnych homininów w Afryce była większa, niż dotąd sądzono, a nasze korzenie nie ograniczają się do kilku dobrze znanych nazw gatunkowych.
Co mówi nam ciało Małej stopy o sposobie życia?
Choć praca skupia się przede wszystkim na klasyfikacji, sam szkielet dostarcza wielu cennych informacji o anatomii i stylu życia swojego właściciela. Jest on niemal kompletny, więc pozwala zrozumieć, jak ten wczesny hominin poruszał się, jaką miał posturę i w jakim stopniu był przystosowany do życia na ziemi, a w jakim do wspinaczki.
Proporcje kończyn, budowa miednicy i stóp Małej stopy bezpośrednio wskazują na zaawansowane przystosowanie do chodzenia w pozycji wyprostowanej. Jednocześnie uchwytne dłonie i elementy szkieletu sugerujące dobrą mobilność w stawach kończyn górnych świadczą, że wspinanie się po drzewach wciąż odgrywało ważną rolę.
Mamy więc do czynienia z formą pośrednią, czyli istotą, która radziła sobie zarówno na ziemi, jak i w koronach drzew. To kolejny argument za tym, że wczesna ewolucja człowieka nie była prostym marszem z lasu na otwartą sawannę, ale raczej długim okresem eksperymentów z różnymi strategiami życia w zróżnicowanym środowisku.
To może być całkiem nowy gatunek
Naukowcy podkreślają, że ich analiza nie ma charakteru rewolucji dla samej rewolucji. Chodzi bardziej o uporządkowanie taksonomii, czyli systemu, w którym układamy gatunki na podstawie możliwie pełnego zestawu danych. Mała stopa jest na to idealnym kandydatem, bo szkielet zachował się wyjątkowo dobrze i reprezentuje osobnika w zaawansowanym wieku, co pozwala zobaczyć w pełni ukształtowane cechy dorosłego hominina.
Badacze z La Trobe University i University of Cambridge zapowiadają kontynuację prac, w tym dalsze porównania z innymi skamieniałościami oraz dopracowanie cech, które miałyby definiować nowy gatunek. Stawką jest nie tylko nazwa, ale przede wszystkim lepsze zrozumienie, jak różnorodny był świat naszych wczesnych przodków i jak wyglądała scena, na której dużo później pojawił się rodzaj Homo.
Przeczytaj także:
Jeśli rzeczywiście słynny szkielet rzeczywiście należy do nieznanego dotąd gatunku, będziemy musieli przyznać, że pradawna Afryka była jeszcze bardziej zatłoczona różnymi postaciami ludzkiej rodziny, niż nam się do tej pory wydawało. A to oznacza, że historia naszego gatunku jest nie tyle liniową opowieścią o postępie, ile skomplikowaną sagą o wielu równoległych liniach, z których tylko jedna doprowadziła do nas.
*Źródło grafiki wprowadzającej: Gorodenkoff / Shutterstock, własne
Jest tego więcej
Ustaw Spider’s Web jako preferowane medium w Google
