Astronomia

W maleńkiej galaktyce karłowatej odkryto gwiazdę tak ubogą w żelazo i tak osobliwą pod względem składu, że badacze uznali ją za najczystszy dotąd przykład gwiazdy drugiej generacji znalezionej w tak pierwotnym środowisku. Zespół kierowany przez Anirudha Chitiego ze Stanford University badał skład chemiczny gwiazd w słabej galaktyce karłowatej Pictor II, żeby znaleźć obiekty zachowujące ślad...

Nad zachodnimi Niemcami ludzie najpierw zobaczyli oślepiająco jasną kulę na wieczornym niebie, a chwilę później usłyszeli huk. W kilku miejscach spadły odłamki, uszkadzając dachy domów. Za tym widowiskiem nie stało jednak nic nadprzyrodzonego, tylko całkiem zwyczajny z punktu widzenia kosmosu kamień. To był zwykły marcowy wieczór w zachodnich landach Niemiec, kiedy około 18:50 niebo nagle...

Zwykła, spokojna gwiazda nagle zaczęła zachowywać się tak, jakby ktoś co chwilę przysłaniał ją firanką, a potem podkręcił grzejniki w całym układzie. Światło widzialne spadało, za to podczerwień rosła, jakby coś świeciło gorącą materią. W systemie mogło dojść do zderzenia dwóch planet. W archiwach obserwacji astronomicznych doktorant Anastasios Tzanidakis z Uniwersytetu w Washingtonie trafił na...

Zderzenia czarnych dziur z martwymi gwiazdami już zdążyły wejść do katalogu kosmicznych ekstremów. Teraz okazało się, że jedna z takich par przed finałowym krachem wcale nie krążyła po okręgu, tylko po wyraźnie owalnej orbicie. Bohaterem tej historii jest układ oznaczony GW200105 – sygnał fal grawitacyjnych zarejestrowany 5 stycznia 2020 r. przez detektory LIGO i Virgo....

Astronomowie w maleńkiej, ukrytej w ogromnym strumieniu gazu, galaktyce znaleźli ślad zderzenia gwiazd neutronowych. To odkrycie może wyjaśnić aż dwie zagadki kosmosu jednocześnie. Przez ostatnie lata astronomowie nauczyli się wiązać zderzenia gwiazd neutronowych głównie z większymi lub średnimi galaktykami. Taki scenariusz wydawał się dla nich naturalny. To właśnie tam najłatwiej dostrzec gwiazdy, ich pozostałości i...

Hydroksylowy gigamaser pobił wszystkie dotychczasowe rekordy jasności. Ten kosmiczny laser zdradza, jak gwałtownie rodziły się gwiazdy w młodym Wszechświecie. Nowe źródło, oznaczone katalogowo HATLAS J142935.3-002836, znajduje się tak daleko, że jego światło (a właściwie fale radiowe) wędrowało do nas około 8 mld lat. Oznacza to, że obserwujemy z epoki, gdy Wszechświat miał mniej niż połowę...

Wyobraź sobie, że między Słońcem a Jowiszem wepchamy nie jedną, ale kilka gwiazd. Właśnie tak wygląda nowo opisany system TIC 120362137: 3 gwiazdy tańczą w ciasnym uścisku bliżej siebie, niż Merkury krąży wokół Słońca, a 4. okrąża tę gromadkę mniej więcej w odległości jowiszowej. Architektura nowego układu robi wrażenie nawet na zawodowych astronomach. W środku...

Zamiast liczyć pojedyncze galaktyki, zmierzyli całe morze światła, które wypełnia przestrzeń pomiędzy nimi. Dzięki temu odsłonili ukryte, kosmiczne struktury sprzed 10 mld lat, kiedy Wszechświat był w najbardziej burzliwym okresie swojego życia. Nowa mapa powstała z danych zebranych w ramach projektu HETDEX, wykorzystującego ogromny teleskop w Teksasie. Naukowcy nie polowali tu na pojedyncze obiekty, ale...

Dlaczego kosmos wciąż milczy, skoro powinien tętnić życiem? Nowe badania fizyków nie pozostawiają złudzeń: zaawansowane cywilizacje mają przerażająco krótki termin przydatności, a my właśnie wkraczamy w najgroźniejszy etap naszego istnienia. Nasz wszechświat ma około 13 mld lat. Sama Droga Mleczna składa się z setek miliardów gwiazd, a wokół ogromnej części z nich krążą planety. Wiele...

Słońce, jonosfera i pęknięta skała. Nowy model pokazuje, jak burze słoneczne mogą pchnąć Ziemię do trzęsienia. Burza słoneczna kojarzy się z zorzą polarną i proble­mami z GPS-em, a nie z trzęsieniem ziemi. Zespół fizyków z Kyoto University proponuje jednak model, który pokazuje, że silne zaburzenia w jonosferze mogą dobić i tak już osłabiony uskok i...

Astronomowie uchwycili tajemniczy i niezwykły region naszej Drogi Mlecznej na nowym, zachwycającym zdjęciu, ukazując złożoną sieć włókien gazu kosmicznego z niespotykaną dotąd szczegółowością. Ten bogaty zbiór danych, uzyskany za pomocą Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) pozwoli astronomom zbadać życie gwiazd w najbardziej ekstremalnym regionie naszej galaktyki, tuż obok supermasywnej czarnej dziury w jej centrum. To...

Wielki Obłok Magellana skrywa gwiazdę, która zaledwie w dekadę zmieniła swoje oblicze. Polscy naukowcy wiedzą, dlaczego tak się stało. Jedna z największych gwiazd, jakie w ogóle znamy, zachowała się tak, jakby ktoś przełączył ją w inny, nieznany dotąd tryb. W ciągu zaledwie kilkunastu lat WOH G64 z odległego Wielkiego Obłoku Magellana przeszła z roli chłodnego...

Już zaraz, tuż po zachodzie Słońca nad Polską ustawi się w łuku aż sześć planet. Podpowiadamy, co faktycznie da się zobaczyć gołym okiem, kiedy wyjść z domu i gdzie patrzeć, żeby nie wrócić rozczarowanym. Planety krążą wokół Słońca mniej więcej w jednej płaskiej, dyskowatej płaszczyźnie. Z naszej perspektywy - siedzących na jednej z tych orbit...

Obserwatorium Vera Rubin uruchomiło maszynę do alertów w czasie zbliżonym do rzeczywistego. Nocne niebo zamienia się w kosmiczny system wczesnego ostrzegania. Komputery astronomów na całym świecie właśnie dostały nową, kosmiczną linię alarmową. Obserwatorium Vera C. Rubin w Chile uruchomiło system, który w ciągu jednej nocy wygenerował aż 800 tys. powiadomień o zmianach na niebie –...

Koniec lutego przynosi nam iście kosmiczną niespodziankę. Jeśli lubicie spoglądać w nocne niebo, najbliższe dni dostarczą wam powodów do zachwytu. Zobaczymy niezwykle efektowne zbliżenie Księżyca i Jowisza. Ale to dopiero początek. Już w czwartek i piątek, 26 i 27 lutego, czeka nas pierwsza zjawiskowa koniunkcja. Nasz naturalny satelita przejdzie na niebie w niezwykle bliskim sąsiedztwie...

W najbliższą sobotę, 28 lutego 2026 r., na nocnym niebie rozegra się prawdziwe astronomiczne show. Będziemy świadkami wielkiej parady sześciu planet Układu Słonecznego. Choć w tym prestiżowym gronie zabraknie Marsa, widowisko zapowiada się fascynująco. Zanim zaczniemy skanować wzrokiem horyzont, trzeba wziąć sobie do serca kluczowe ostrzeżenie ekspertów. Pod żadnym pozorem nie wolno kierować instrumentów optycznych,...

Supermasywne czarne dziury, kosmiczne pola magnetyczne i algorytmy z udziałem Polaków. Właśnie powstała najdokładniejsza radiowa mapa nieba. Wszechświat dostał właśnie nową, rekordowo szczegółową mapę. Tym razem nie w świetle widzialnym, lecz w falach radiowych. Międzynarodowy zespół astronomów zdołał zarejestrować sygnały z 13,7 mln galaktyk, w tym tych napędzanych supermasywnymi czarnymi dziurami, a wśród autorów tego...

Teleskopy JWST i ALMA znalazły 70 starych, zakurzonych galaktyk tam, gdzie kosmos dopiero powinien raczkować. Modele ewolucji Wszechświata czeka korekta. I to znaczna. Na granicy obserwowalnego Wszechświata, w epokach, w których kosmos według podręczników dopiero uczył się świecić pierwszymi gwiazdami, astronomowie ujrzeli coś niespodziewanego, a mianowicie 70 masywnych, chemicznie zaskakująco dojrzałych galaktyk. Historia narodzin gwiazd...

Dwa lodowe olbrzymy spotykają się pozornie na tle tego samego wycinka nieba. Koniunkcja Saturna i Neptuna to wydarzenie, którego szybko się nie powtórzy. Raz na kilka dekad dwie odległe, zimne olbrzymie planety ustawiają się na niebie tak blisko, że z Ziemi wyglądają niemal jak sąsiedzi. W piątek 20 lutego Saturn i Neptun utworzą rzadką koniunkcję...

Kometa C/2024 E1, znana szerzej jako kometa Wierzchoś, minęła właśnie naszą planetę. Ten lodowy gość wielkości sporego miasta odkryty został przez polskiego astronoma. Obiekt zostanie wystrzelony z Układu Słonecznego niczym z procy i podzieli los słynnej komety 3I/Atlas. W świecie astronomii takie historie rozpalają wyobraźnię najmocniej. Nie chodzi tylko o sam przelot ciała niebieskiego, ale...