ONZ buduje kompas dla AI. Polak w gronie topowych poskromicieli SI
Organizacja Narodów Zjednoczonych uruchamia nowy, stały panel naukowy do spraw sztucznej inteligencji. W grupie ekspertów z całego świata pojawia się polskie nazwisko. Bez twardych danych i wspólnego języka o technologii nie da się już prowadzić poważnej polityki.
W połowie lutego zapadła decyzja, która przekłada dyskusje w ONZ na konkretne działania. Zgromadzenie Ogólne formalnie zatwierdziło skład Niezależnego Międzynarodowego Panelu Naukowego do spraw Sztucznej Inteligencji, w skrócie NISI. Sam panel został zapisany w rezolucji przyjętej jeszcze w 2025 r., ale dopiero teraz otrzymał nazwiska, kalendarz posiedzeń i możliwość rozpoczęcia prac.
Sekretarz generalny Antonio Guterres przedstawia NISI jako pierwszą w pełni niezależną, globalną strukturę naukową poświęconą wyłącznie sztucznej inteligencji. Jej zadaniem ma być wypełnienie luk w wiedzy – szczególnie tych, które dzielą technologiczne potęgi od państw dopiero uczących się, jak podchodzić do AI. Dla wielu rządów, które nie mają własnych laboratoriów badawczych ani setek analityków, raporty panelu będą de facto podręcznikiem do zrozumienia skutków tej technologii.
NISI ma porządkować wiedzę, a nie pisać prawo
Jak czytamy na łamach CyberDefence24, nowy panel nie jest kolejnym nadzorcą w stylu klasycznej agencji regulacyjnej. Jego rola ma być bardziej miękka, ale w praktyce niezwykle wpływowa. Naukowcy mają co roku przygotowywać obszerne raporty podsumowujące aktualny stan badań nad sztuczną inteligencją: jej możliwościami, ryzykami i skutkami gospodarczymi oraz społecznymi.
W rezolucji powierzono panelowi kilka kluczowych zadań. Po pierwsze, systematyczne opracowywanie analiz opartych na dowodach naukowych, które politycy będą mogli wykorzystać jako uzasadnienie dla krajowych przepisów. Po drugie, powoływanie wyspecjalizowanych grup roboczych, gdy pojawi się potrzeba przyjrzenia się np. wpływowi AI na rynek pracy, zdrowie czy bezpieczeństwo militarne. Po trzecie, regularne zdawanie relacji przed Zgromadzeniem Ogólnym oraz udział w nowym Globalnym Dialogu na Temat Zarządzania Sztuczną Inteligencją.
Panel nie ma żadnych twardych narzędzi nacisku. Nie będzie wydawał wiążących zaleceń ani nakładał kar. Jednak w świecie, w którym ministrowie i regulatorzy szukają legitymacji dla swoich decyzji, tego typu opracowania mają ogromną wagę. To z takich dokumentów rodzą się później normy techniczne, wytyczne dla zamówień publicznych czy argumenty w krajowych debatach politycznych.
Kilkadziesiąt nazwisk, w tym jedno z Polski
Zatwierdzona lista członków NISI pokazuje, że ONZ starała się połączyć kilka światów: naukę, doświadczenie regulacyjne i perspektywę krajów spoza tradycyjnego technologicznego centrum. W składzie są m.in. filipińska laureatka Pokojowej Nagrody Nobla Maria Ressa, jeden z pionierów współczesnych badań nad AI Yoshua Bengio z Kanady, senegalska badaczka Adji Bousso Dieng zajmująca się zastosowaniami sztucznej inteligencji w naukach przyrodniczych oraz Rita Orji z Nigerii, specjalizująca się w projektowaniu systemów zorientowanych na człowieka.
W tym gronie znalazł się również Polak – profesor Uniwersytetu Warszawskiego Piotr Sankowski, szef instytutu badawczego IDEAS. To nie tylko osobisty sukces naukowca, lecz także znak, że polskie środowisko badawcze w obszarze AI jest dostrzegane na najwyższym, międzynarodowym poziomie. Od tej pory w najważniejszej światowej dyskusji o standardach technologicznych pojawia się głos z Warszawy, a nie wyłącznie komentarze do decyzji podejmowanych gdzieś daleko.
Przeczytaj także:
Z punktu widzenia ONZ równie ważna jak lista nazwisk jest sama różnorodność panelu. Zadbano o obecność osób z różnych kontynentów, kultur i systemów politycznych, a także o równowagę płci. Dwóch współprzewodniczących ma pochodzić z krajów o odmiennym statusie rozwojowym, tak aby w pracach panelu nie dominowała wyłącznie perspektywa technologicznych potęg.
