Co polska nauka może dać naszej armii? Uwaga - to nanoproszki
Prawdziwa rewolucja w obronności może zacząć się nie w hucie, a w laboratorium. Polska Akademia Nauk zakończyła wielki audyt swoich instytutów. Wniosek? Mamy w rękach prawdziwe perełki.
Polska Akademia Nauk zakończyła przegląd swoich instytutów pod kątem wykorzystania ich wiedzy i osiągnięć na potrzeby wojska. Prezes PAN, prof. Marek Konarzewski, ujawnił w rozmowie z PAP, że ponad 10 instytutów ma potężny potencjał w obszarze technologii podwójnego zastosowania (tzw. dual-use). To rozwiązania, które równie dobrze sprawdzą się na rynku cywilnym, co na polu walki. A jednym z liderów tego wyścigu jest Instytut Fizyki PAN (IF PAN).
Zapomnijcie o stereotypowym obrazie fizyka przy tablicy zapisanej wzorami. Współczesna fizyka to twarda inżynieria materiałowa, chemia i elektronika w jednym. Prof. Bartłomiej Witkowski, zastępca dyrektora ds. naukowych IF PAN, nie ma wątpliwości, że potencjał jego jednostki dla przemysłu zbrojeniowego jest "ogromny".
Jednym z naszych kluczowych obszarów jest optyka, a dokładniej – detekcja optyczna. Mówimy tutaj m.in. o detektorach ultrafioletu czy detektorach podczerwieni, które można wykorzystywać w medycynie, automatyce, przemyśle oraz w systemach naprowadzania np. rakiet. Stwarzają one nowe możliwości rozwoju technologii wykrywania obiektów – powiedział prof. Marek Konarzewski.
Kryptografia kwantowa i nawigacja przyszłości
Ale co, jeśli wróg zagłuszy nam GPS? To realny problem współczesnego pola walki. IF PAN ma odpowiedź. Polscy fizycy specjalizują się w optymalizacji systemów nawigacji opartych na kwantowych czujnikach magnetycznych.
Zamiast polegać na sygnale z satelity, system może orientować się w polu magnetycznym Ziemi. Wymaga to jednak ekstremalnie czułych sensorów i mistrzowskiej umiejętności "odszumiania" sygnału. A jak zapewnia prof. Witkowski, Instytut ma wybitnych specjalistów, którzy potrafią to robić.
Naukowcy z Instytutu Fizyki PAN mogą też zaoferować badawczą pomoc w zakresie kryptografii kwantowej. Mamy grupy, które pracują nad aspektem teoretycznym w optymalizacji szyfrowania kwantowego, z potencjalnym zastosowaniem w wojsku i systemach bankowych - mówi prof. Konarzewski.
To jednak dopiero początek. Innowacja często polega na genialnym w swej prostocie przeniesieniu technologii z jednego obszaru w drugi.
Przed kilkoma laty opracowaliśmy powłoki termoizolacyjne do okien, które dość dobrze blokują przedostawanie się ciepła z zewnątrz latem, a z kolei zimą – zapobiegają utracie ciepła z wewnątrz. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby ta sama technologia mogła być zastosowana np. do luf szybkostrzelnych, gdzie problem przeciążenia termicznego jest kluczowy. Połączenie powłok termoizolacyjnych z właściwościami barierowymi powinno prowadzić do zwiększenia trwałości luf czy łopatek wirników. To rozwiązania, które w zasadzie można by doprowadzić do gotowości do zastosowania w ciągu kilku miesięcy – powiedział PAP prof. Bartłomiej Witkowski.
Więcej na Spider's Web:
Nanoproszki, które pamiętają
Jednym z gotowych do wdrożenia produktów IF PAN są nanoproszki. To materiały o mikroskopijnych rozmiarach, ale gigantycznych możliwościach. Ich kluczową cechą jest to, że posiadają pamięć.
Prof. Witkowski podaje konkretny przykład: nanoproszki, które zapamiętują dawkę pochłoniętego promieniowania jonizującego. Wystarczy mała wkładka z takim proszkiem w mundurze żołnierza, by po akcji w skażonym terenie natychmiast wiedzieć, jaką dawkę przyjął i czy wymaga interwencji medycznej. Proste i genialne.
To nie wszystko. Inne nanoproszki pamiętają temperaturę. Można nimi pokryć poszycie rakiety lub samolotu. Po locie wystarczy sprawdzić, jak zmienił się sposób ich świecenia, by precyzyjnie ocenić, jakim przeciążeniom termicznym poddana była konstrukcja. To bezcenne dane dla inżynierów i serwisantów.
Są też nanoproszki o właściwościach antybakteryjnych, które można mieszać z farbami i lakierami. Takie powłoki zachowują trwałą sterylność, idealne rozwiązanie dla wojskowych sal operacyjnych, szpitali polowych czy wnętrz pojazdów medycznych.
Polska nauka może więcej, niż nam się wydaje
Na koniec pojawia się kluczowe pytanie o pieniądze. Okazuje się, że nie wszystko, co zaawansowane, musi być astronomicznie drogie. Owszem, niektóre detektory optyczne wymagają kosztownych technologii. Ale już produkcja nanoproszków, np. tych antybakteryjnych, jest stosunkowo tania.
Prof. Bartłomiej Witkowski podsumowuje to gorzką refleksją: potencjał polskiej nauki jest w naszym kraju "niewykorzystywany".
Mam wrażenie, że Polacy nie do końca wierzą, że polska nauka ma coś do zaoferowania – a ma bardzo dużo. Dlatego tak potrzebna jest świadomość społeczeństwa i przede wszystkim decydentów, o naszych wybitnych osiągnięciach, po to, aby w planach rozwoju Polski został w pełni wykorzystany nasz potencjał – podsumował naukowiec w rozmowie z PAP.
