Ziemia ma dość. Przekroczyliśmy granice wytrzymałości planety
Ludzkość weszła już ponad długoterminową nośność Ziemi. Obecny model funkcjonowania cywilizacji utrzymuje się tylko dlatego, że przez dekady spalaliśmy paliwa kopalne i zużywaliśmy zasoby szybciej, niż planeta jest w stanie je odtworzyć.
Nowe badanie opublikowane w Environmental Research Letters nie mówi po prostu, że jest nas za dużo. To raczej próba odpowiedzenia na pytanie, czy obecna skala ludzkiej populacji i zużycia zasobów mieści się jeszcze w tym, co Ziemia może utrzymać przez długi czas. Zespół Corey’ego Bradshawa przeanalizował ponad 200 lat danych o globalnej populacji i doszedł do wniosku, że dodatni związek między rosnącą liczbą ludzi a tempem wzrostu populacji załamał się już w połowie XX w. Według autorów do 1962 r. weszliśmy w fazę, w której populacja nadal rośnie, ale tempo wzrostu już systematycznie spada, a cały układ coraz wyraźniej zderza się z ograniczeniami planety.
Badacze nie twierdzą oczywiście, że jutro czeka nas nagły cywilizacyjny krach. Oni mówią, że granica została przekroczona już wcześniej, tylko przez długi czas nie było tego widać tak wyraźnie, bo świat maskował problem tanią energią z paliw kopalnych, wzrostem wydajności i coraz mocniejszym eksploatowaniem środowiska. Ten model działał nie dlatego, że był trwały, ale dlatego, że po prostu jechaliśmy na kredyt wystawiony przez przyrodę.
Jest nas zdecydowanie za dużo
Chyba najmocniejszy fragment pracy dotyczy szacunku związanego z trwale zrównoważoną populacją. Autorzy twierdzą, że gdyby wszyscy ludzie mieli żyć w granicach ekologicznych, a jednocześnie na wygodnym i bezpiecznym poziomie materialnym, to świat byłby w stanie długofalowo utrzymać około 2,5 mld osób. Dziś jest nas ponad 3 razy więcej. To właśnie ta ogromna różnica ma według badaczy pokazywać skalę przeciążenia systemu.
To oczywiście nie jest jakiś twardy limit, tylko wynik konkretnego modelu i przyjętych założeń. Pojęcie nośności planety w przypadku ludzi jest dużo bardziej złożone niż w klasycznej ekologii. Zależy nie tylko od liczby mieszkańców, lecz także od technologii, diety, systemów produkcji żywności, struktury zużycia energii, poziomu marnotrawstwa i nierówności.
Autorzy sami zresztą zaznaczają, że człowiek jest ostatecznym inżynierem ekosystemu, czyli gatunkiem, który ciągle zmienia warunki gry. Mimo to przy obecnym stylu funkcjonowania nawet dzisiejsza populacja jest już ponad poziomem długoterminowo bezpiecznym.
Badanie nie mówi tylko o liczbie ludzi, ale też o tym, jak dziś żyjemy
W badaniu nie chodzi wyłącznie o surową liczbę mieszkańców Ziemi. Chodzi o połączenie liczby ludzi i modelu konsumpcji. Autorzy piszą, że obecna ścieżka prowadzi do narastającej presji na klimat, zasoby, bezpieczeństwo żywnościowe i dobrostan społeczny. W ich analizie wzrost populacji w negatywnej fazie demograficznej silnie koreluje z anomalią temperatury, śladem ekologicznym i łącznymi emisjami.
Z ich modelu wynika, że sama wielkość populacji tłumaczy większą część zmienności tych wskaźników niż wzrost konsumpcji per capita. Ale badacze wyraźnie zaznaczają, że obie rzeczy działają razem i wspólnie zwiększają presję na system podtrzymywania życia.
To ostatnie jest szczególnie istotne, bo łatwo byłoby wyciągnąć z tej pracy zbyt prosty wniosek, że wystarczy mniej ludzi albo przeciwnie, że problemem jest tylko bogata konsumpcja. Autorzy nie idą w żadną z tych skrajności. Przy obecnym modelu gospodarowania i obecnej liczbie ludzi świat staje się po prostu coraz mniej stabilny, a dalszy wzrost pogłębi problemy z klimatem, bioróżnorodnością, wodą, żywnością i nierównościami.
I tu pojawia się mocny zgrzyt
Nowe badanie nie jest prognozą demograficzną w stylu ONZ. Właśnie dlatego warto je zestawić z bardziej klasycznymi projekcjami. ONZ zakłada obecnie, że światowa populacja wzrośnie z około 8,3 mld do mniej więcej 10,3 mld w połowie lat 80. XXI w., a potem zacznie lekko spadać. To wyraźnie mniej niż 11,7-12,4 mld, które pojawiają się w modelu Bradshawa jako możliwy pułap przy utrzymaniu obecnych trendów.
To nie znaczy, że jedno z tych podejść musi być od razu fałszywe. One odpowiadają po prostu na trochę inne pytania. ONZ pyta głównie ilu ludzi może żyć na Ziemi przy obecnych trendach płodności, długości życia i migracji. Nowe badanie pyta raczej ilu ludzi Ziemia byłaby w stanie utrzymać długoterminowo bez dalszego przejadania zasobów i niszczenia systemów ekologicznych. To są dwie różne perspektywy. Jedna mówi, dokąd może dojść świat. Druga pyta, czy planeta w ogóle to wytrzyma.
Granica planety nie jest abstrakcją, bo już widać jej skutki
Najmocniejszy fragment całej pracy nie dotyczy nawet samej liczby, tylko tego, jak autorzy opisują konsekwencje przekroczenia pojemności Ziemi. Ich zdaniem to nie jest teoretyczne ostrzeżenie na przyszłość, lecz proces, który już się rozgrywa na naszych oczach: silniejsze skutki zmian klimatu, spadek bioróżnorodności, większa presja na wodę i żywność, a do tego rosnąca niestabilność społeczna. Bradshaw mówi wprost, że systemy podtrzymywania życia planety są już pod presją i bez dużych zmian miliardy ludzi będą mierzyć się z coraz większą niestabilnością.
Przeczytaj także:
Warto jednak jeszcze raz dosadnie podkreślić, że autorzy nie wzywają nas do paniki. Badacze nie piszą o nagłym załamaniu ani o jakiejś spektakularnej katastrofie w konkretnym roku. Ich analiza nie przewiduje gwałtownego krachu, tylko realistycznie opisuje długoterminowe ciśnienia, które będą coraz mocniej kształtować przyszłość ludzkości. Nie chodzi więc o apokalipsę, tylko o świat, który staje się coraz trudniejszy do utrzymania, jeśli nie ograniczymy presji na energię, ziemię, wodę i materiały.
