Gwiazdy

Wielki Obłok Magellana skrywa gwiazdę, która zaledwie w dekadę zmieniła swoje oblicze. Polscy naukowcy wiedzą, dlaczego tak się stało. Jedna z największych gwiazd, jakie w ogóle znamy, zachowała się tak, jakby ktoś przełączył ją w inny, nieznany dotąd tryb. W ciągu zaledwie kilkunastu lat WOH G64 z odległego Wielkiego Obłoku Magellana przeszła z roli chłodnego...

Jest 1500 razy większa od Słońca i właśnie włączyła odliczanie do autodestrukcji. Naukowcy nie mają wątpliwości, że potężna gwiazda WOH G64 w dramatycznym tempie zrzuca z siebie materię, szykując się do jednej z najbardziej spektakularnych eksplozji w historii obserwacji kosmosu. Gwiazda WOH G64, odkryta jeszcze w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, znajduje się w Wielkim Obłoku...

Na samym skraju Układu Słonecznego krąży obiekt, który wygląda jak zlepiony w próżni bałwan. Naukowcy właśnie pokazali, że tę rzeźbę wykonała sama grawitacja, a proces, który za nią stoi, bardziej kojarzy się z rodzeniem gwiazd niż z powstawaniem asteroid. Arrokoth, znany wcześniej jako 2014 MU69, to niewielki obiekt z Pasa Kuipera, czyli rozległego, lodowego pierścienia...

Tajemniczy rozbłysk spoza jądra galaktyki trwał tylko miesiąc, ale może sporo namieszać. Analizy wskazują na rzadką czarną dziurę pośredniej masy, która właśnie pożera gwiazdę. Astronomowie złapali kosmiczną zbrodnię niemal na gorącym uczynku. W odległej o 1,5 mld lat świetlnych galaktyce rozbłysło światło gwiazdy, która wpadła w śmiertelne objęcia czarnej dziury. Już samo takie zdarzenie to...

Jeśli w zimny, przejrzysty wieczór podniesiesz wzrok nad południowy horyzont, prawdopodobnie zobaczysz jedną z najbardziej rozpoznawalnych figur na niebie: trzy jasne punkty ułożone w idealnie prostą linię. Zimą powietrze jest zwykle zimniejsze i suchsze niż latem, a to oznacza lepszą przejrzystość. Mniej wilgoci i pyłu przekłada się na bardziej wyraźne gwiazdy, ostrzejsze kontury konstelacji i...

Gdybyśmy mogli spojrzeć w daleką przyszłość naszego Układu Słonecznego, zobaczylibyśmy dokładnie to, co właśnie przesłał na Ziemię Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba. Mgławica Ślimak, znana także jako Oko Boga, od lat fascynuje astronomów, ale dopiero teraz, dzięki najpotężniejszemu instrumentowi w historii, możemy zobaczyć ją z taką precyzją. To nie tylko piękny obrazek z głębi kosmosu, to...

Hubble uchwycił młode gwiazdy w NGC 1333, odsłaniając protogwiazdę, dysk planetarny i zmienne gwiazdy Oriona ukryte w obłoku Perseusza. Nowy kadr z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a wygląda jak fantazyjna ilustracja z książki popularno-naukowej, ale to prawdziwe laboratorium narodzin gwiazd. W niewielkim fragmencie obłoku molekularnego Perseusza astronomowie zobaczyli protogwiazdę z dyskiem, z którego mogą uformować się planety,...

Martwa gwiazda RXJ0528+2838 tworzy gigantyczną falę uderzeniową, choć nie powinna. Astronomowie podejrzewają tajemniczy napęd magnetyczny. To miała być jedna z wielu spokojnych, martwych gwiazd w naszej galaktyce. Tymczasem biały karzeł RXJ0528+2838, oddalony zaledwie o 730 lat świetlnych, okazuje się źródłem potężnego, trwającego co najmniej tysiąc lat wypływu materii. Co gorsza dla teoretyków – według obowiązujących...

Jedna eksplozja sprzed wieków, 25 lat danych i kilka sekund nagrania. Supernowa Keplera zdradza naukowcom, jak naprawdę wyglądają kosmiczne wybuchy. Na ekranie wygląda jak powoli nadymająca się, niebieska kula ognia zawieszona w pustce. W rzeczywistości jest to pozostałość po jednej z najsłynniejszych supernowych w historii – tej, którą w 1604 r. obserwował Johannes Kepler. NASA...

Ciemna galaktyka, która nie powinna świecić, emituje delikatne światło. Nowe obserwacje pokazują bladą, gazową galaktykę świecącą jak kosmiczna jarzeniówka. Miała być dowodem na istnienie prawdziwie ciemnych galaktyk – pełnych ciemnej materii i gazu, ale pozbawionych gwiazd. Tymczasem FAST J0139+4328, czyli obiekt odkryty w danych z chińskiego radioteleskopu FAST, okazał się czymś zupełnie innym. Nowe, dużo...

Gęste obłoki wodoru, czerwone włókna gazu i pęcherze wydrążone przez młode gwiazdy. Hubble uchwycił dynamiczne serce kosmicznej wylęgarni N159. Na najnowszym zdjęciu z teleskopu Hubble’a kosmos przestaje być abstrakcyjną pustką, a zamienia się w gęstą, dramatycznie rozświetloną scenę. Widać na nim fragment N159 – jednego z najbardziej imponujących obszarów narodzin gwiazd w Wielkim Obłoku Magellana,...

Teleskopy zapewniły uczonym rozrywkę rodem z kosmicznego filmu akcji. Oto czarna dziura, która ucieka tak szybko, że gubi po drodze gwiazdy. Wyobraź sobie obiekt tak masywny, że jego grawitacja więzi światło. Teraz wyobraź sobie, że ten obiekt - supermasywna czarna dziura - nie tkwi spokojnie w centrum galaktyki, jak nakazuje kosmiczna tradycja, lecz pędzi przez...

Astronomowie w końcu wyjaśnili, czemu układ V Sagittae świeci tak jasno. Wygląda na to, że biały karzeł pożera większą gwiazdę i szykuje się do spektakularnej śmierci. Wreszcie wyjaśniono, dlaczego odległy układ V Sagittae świeci tak nienaturalnie jasno. Okazuje się, że biały karzeł żyje tam na koszt większej gwiazdy, wysysając jednocześnie z niej materię i zamieniając...

Nowe symulacje pokazują, że ekspansja komercyjnych satelitów grozi zalaniem zdjęć z kosmosu świetlnymi smugami. To cios dla nauki. Do tej pory astronomowie najczęściej pokazywali zdjęcia z ziemskich teleskopów przecięte jasną, ukośną kreską, czyli śladem po przelocie satelity. Uważano, że kosmiczne obserwatoria, orbitujące setki kilometrów nad ziemią, będą przed tym zjawiskiem w dużej mierze chronione. Nowe...

Astronomowie uchwycili z niespotykaną dotąd szczegółowością obrazy dwóch eksplozji gwiazd, znanych jako nowe. Naukowcom udało się połączyć światło z wielu teleskopów w Centrum Astronomii o Wysokiej Rozdzielczości Kątowej (CHARA Array) w Kalifornii, dzięki czemu uzyskali rozdzielczość niezbędną do bezpośredniego uchwycenia szybko zachodzących eksplozji gwiazdy tak zwanej nowej. Wykorzystano do tego najnowocześniejszą technikę zwaną interferometrią.  Zdjęcia pozwalają...

Kepler-56 obraca się dziwnie szybko i krzywo. Astronomowie podejrzewają, że ta gwiazda po prostu zjadła własną planetę. Czerwony olbrzym Kepler-56 zachowuje się tak, jakby bezsprzecznie miał coś na sumieniu. Jego zewnętrzne warstwy wirują o wiele razy szybciej, niż u typowych gwiazd tego typu, a oś obrotu jądra i otoczki jest wyraźnie rozjechana. Zespół Takato Tokuno...

Czerwony olbrzym w układzie Gaia BH2 wygląda jak staruszek, ale ma zaledwie 5 mld lat i kręci się zaskakująco szybko. Gwiezdne trzęsienia zdradziły jego sekrety. Patrząc na skład chemiczny tej gwiazdy, astronomie uznaliby ją za wiekowego weterana z czasów młodej Galaktyki. Kiedy jednak posłuchali jej wnętrza, okazało się, że to obiekt w średnim wieku, który...

Księżyc osiągnął apogeum w fazie nowiu. To idealna pora na obserwację gwiazd i gromad. Choć większość z nas kojarzy Księżyc jako niezmienne tło nocnego nieba, w rzeczywistości jego ruch wobec Ziemi to niezwykle złożona gra sił grawitacyjnych. Orbita naszego naturalnego satelity nie jest ani kołowa, ani stabilna. To elipsa, na którą nieustannie wpływa obecność Słońca....

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) mógł właśnie namierzyć mityczną pierwszą generację gwiazd, która rozświetliła kosmiczne mroki tuż po Wielkim Wybuchu. W świecie astronomii istnieje pewna kategoria obiektów, o których wiemy, że musiały istnieć, ale nikt ich nigdy nie widział. Są trochę jak mityczny Yeti, o którym każdy słyszał, ale nikt go nie widział. To tak...

Astronomowie uchwycili wyjątkowy moment wybuchu supernowej SN 2024ggi. Eksplozja miała zaskakująco smaczny kształt. Zanim zrobiła się jasna jak tysiące Słońc, zaskoczyła swoim nietypowym kształtem. Supernowa SN 2024ggi to pierwsza w historii, której geometryczną formę udało się uchwycić niemal w chwili narodzin eksplozji. A była to forma zaskakująco regularna, przypominająca… oliwkę. Eksplozja w samym środku Hydra...