Gwiazdy

Przez dekady pierwsze gwiazdy we Wszechświecie istniały głównie w symulacjach, równaniach i rekonstrukcjach. Teraz astronomowie mają to, co może być najmocniejszym jak dotąd śladem ich istnienia. Dwa nowe preprinty oparte na obserwacjach z teleskopu Jamesa Webba opisują niewielki obiekt nazwany Hebe, znajdujący się tuż obok galaktyki GN-z11, z epoki zaledwie około 430 mln lat po...

To nie po prostu bardzo stara gwiazda. Jej skład może mówić o tym, jak rodziły się pierwsze małomasywne gwiazdy po narodzinach Wszechświata. Grupa studentów z Uniwersytetu w Chicago pracując na danych z przeglądu Sloan Digital Sky Survey namierzyła gwiazdę tak ubogą w cięższe pierwiastki, że astronomowie uznali ją za najbardziej pierwotną z dotąd poznanych. Wszystko...

Niewidzialny towarzysz pochłaniający materię z widocznej gołym okiem gwiazdy gamma-Cas okazał się sprawcą dziwnego promieniowania rentgenowskiego emitowanego przez ten układ gwiezdny. To zamyka sprawę tajemnicy, która intrygowała astronomów od ponad pięćdziesięciu lat.  Unikalne obserwacje o wysokiej rozdzielczości wykonane przez Misję Obrazowania i Spektroskopii X (XRISM) ujawniły, że promieniowanie rentgenowskie jest powiązane z ruchem orbitalnym towarzyszącego mu białego karła,...

Astronomowie wreszcie zmierzyli wiatr w jednej z najbardziej aktywnych galaktyk w naszym kosmicznym sąsiedztwie. XRISM pokazał, co dzieje się po wybuchach supernowych. M82, znana też jako Galaktyka Cygaro, leży około 12 mln lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. To tzw. galaktyka gwiazdotwórcza, czyli taka, w której nowe gwiazdy powstają w tempie znacznie większym...

Droga Mleczna zachowała ślady dawnych rozerwań gromad gwiazd. Nowe badanie pokazuje, że takich kosmicznych blizn może być znacznie więcej. Droga Mleczna nie jest gładką, spokojną spiralą, jak często pokazują ją wizualizacje. Jest pełna starych śladów po kosmicznym rozrywaniu mniejszych układów gwiazd. Astronomowie z Uniwersytetu Michigan właśnie dorzucili do tej historii potężny, nowy rozdział. Znaleźli 87...

Mgławica Krab wygląda na zdjęciach jak coś niemal zamrożonego. Nowe obserwacje Hubble’a pokazują jednak, że ten obiekt wciąż wyraźnie się porusza, rozszerza i zmienia. NASA porównała świeże ujęcie z obrazem sprzed 25 lat. Nowe zdjęcie powstało po ponad 24 latach od pierwszych pełnych obserwacji Mgławicy Krab wykonanych przez Hubble’a. To właśnie ten długi odstęp czasu...

W maleńkiej galaktyce karłowatej odkryto gwiazdę tak ubogą w żelazo i tak osobliwą pod względem składu, że badacze uznali ją za najczystszy dotąd przykład gwiazdy drugiej generacji znalezionej w tak pierwotnym środowisku. Zespół kierowany przez Anirudha Chitiego ze Stanford University badał skład chemiczny gwiazd w słabej galaktyce karłowatej Pictor II, żeby znaleźć obiekty zachowujące ślad...

Maleńki teleskop SPARCS właśnie zaliczył swój moment pierwszego światła, czyli pierwszy zestaw zdjęć potwierdzających, że instrument działa na orbicie zgodnie z planem. Misja ma odpowiedzieć na jedno z najtrudniejszych pytań współczesnej astronomii: nie tylko gdzie są skaliste planety, ale które z nich w ogóle mają szansę pozostać przyjazne życiu. SPARCS należy do klasy CubeSatów, czyli...

Zwykła, spokojna gwiazda nagle zaczęła zachowywać się tak, jakby ktoś co chwilę przysłaniał ją firanką, a potem podkręcił grzejniki w całym układzie. Światło widzialne spadało, za to podczerwień rosła, jakby coś świeciło gorącą materią. W systemie mogło dojść do zderzenia dwóch planet. W archiwach obserwacji astronomicznych doktorant Anastasios Tzanidakis z Uniwersytetu w Washingtonie trafił na...

Wyobraź sobie, że między Słońcem a Jowiszem wepchamy nie jedną, ale kilka gwiazd. Właśnie tak wygląda nowo opisany system TIC 120362137: 3 gwiazdy tańczą w ciasnym uścisku bliżej siebie, niż Merkury krąży wokół Słońca, a 4. okrąża tę gromadkę mniej więcej w odległości jowiszowej. Architektura nowego układu robi wrażenie nawet na zawodowych astronomach. W środku...

Jedna mgławica, dwa teleskopy i milion szczegółów. Hubble i Euclid rozebrali Kocie Oko na części pierwsze. Zdjęcie wygląda dosłownie jak portal do innego wymiaru. Mgławica Kocie Oko, jedna z najsłynniejszych pozostałości po umierającej gwieździe, właśnie doczekała się najostrzejszego i najbardziej spektakularnego portretu w swojej historii. Tym razem nie oglądamy jej oczami jednego teleskopu, lecz w...

Teleskop Jamesa Webba zajrzał do wnętrza Mgławicy Czaszka PMR 1 i uchwycił moment śmierci gwiazdy, której gazowa otoczka wygląda jak kosmiczny mózg. Mgławica PMR 1, nazywana Mgławicą Czaszka, wygląda dosłownie jak mózg zawieszony w przezroczystej czaszce. Teleskop Jamesa Webba zobaczył ją w niespotykanych wcześniej detalach i uchwycił w chwili, gdy zrzuca swoje ostatnie warstwy. Dzięki...

Wielki Obłok Magellana skrywa gwiazdę, która zaledwie w dekadę zmieniła swoje oblicze. Polscy naukowcy wiedzą, dlaczego tak się stało. Jedna z największych gwiazd, jakie w ogóle znamy, zachowała się tak, jakby ktoś przełączył ją w inny, nieznany dotąd tryb. W ciągu zaledwie kilkunastu lat WOH G64 z odległego Wielkiego Obłoku Magellana przeszła z roli chłodnego...

Jest 1500 razy większa od Słońca i właśnie włączyła odliczanie do autodestrukcji. Naukowcy nie mają wątpliwości, że potężna gwiazda WOH G64 w dramatycznym tempie zrzuca z siebie materię, szykując się do jednej z najbardziej spektakularnych eksplozji w historii obserwacji kosmosu. Gwiazda WOH G64, odkryta jeszcze w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, znajduje się w Wielkim Obłoku...

Na samym skraju Układu Słonecznego krąży obiekt, który wygląda jak zlepiony w próżni bałwan. Naukowcy właśnie pokazali, że tę rzeźbę wykonała sama grawitacja, a proces, który za nią stoi, bardziej kojarzy się z rodzeniem gwiazd niż z powstawaniem asteroid. Arrokoth, znany wcześniej jako 2014 MU69, to niewielki obiekt z Pasa Kuipera, czyli rozległego, lodowego pierścienia...

Tajemniczy rozbłysk spoza jądra galaktyki trwał tylko miesiąc, ale może sporo namieszać. Analizy wskazują na rzadką czarną dziurę pośredniej masy, która właśnie pożera gwiazdę. Astronomowie złapali kosmiczną zbrodnię niemal na gorącym uczynku. W odległej o 1,5 mld lat świetlnych galaktyce rozbłysło światło gwiazdy, która wpadła w śmiertelne objęcia czarnej dziury. Już samo takie zdarzenie to...

Jeśli w zimny, przejrzysty wieczór podniesiesz wzrok nad południowy horyzont, prawdopodobnie zobaczysz jedną z najbardziej rozpoznawalnych figur na niebie: trzy jasne punkty ułożone w idealnie prostą linię. Zimą powietrze jest zwykle zimniejsze i suchsze niż latem, a to oznacza lepszą przejrzystość. Mniej wilgoci i pyłu przekłada się na bardziej wyraźne gwiazdy, ostrzejsze kontury konstelacji i...

Gdybyśmy mogli spojrzeć w daleką przyszłość naszego Układu Słonecznego, zobaczylibyśmy dokładnie to, co właśnie przesłał na Ziemię Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba. Mgławica Ślimak, znana także jako Oko Boga, od lat fascynuje astronomów, ale dopiero teraz, dzięki najpotężniejszemu instrumentowi w historii, możemy zobaczyć ją z taką precyzją. To nie tylko piękny obrazek z głębi kosmosu, to...

Hubble uchwycił młode gwiazdy w NGC 1333, odsłaniając protogwiazdę, dysk planetarny i zmienne gwiazdy Oriona ukryte w obłoku Perseusza. Nowy kadr z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a wygląda jak fantazyjna ilustracja z książki popularno-naukowej, ale to prawdziwe laboratorium narodzin gwiazd. W niewielkim fragmencie obłoku molekularnego Perseusza astronomowie zobaczyli protogwiazdę z dyskiem, z którego mogą uformować się planety,...

Martwa gwiazda RXJ0528+2838 tworzy gigantyczną falę uderzeniową, choć nie powinna. Astronomowie podejrzewają tajemniczy napęd magnetyczny. To miała być jedna z wielu spokojnych, martwych gwiazd w naszej galaktyce. Tymczasem biały karzeł RXJ0528+2838, oddalony zaledwie o 730 lat świetlnych, okazuje się źródłem potężnego, trwającego co najmniej tysiąc lat wypływu materii. Co gorsza dla teoretyków – według obowiązujących...