Gwiazdy

Najcięższe czarne dziury wykrywane dziś przez obserwatoria fal grawitacyjnych najpewniej nie powstały w prosty sposób, po śmierci pojedynczej gwiazdy. Nowe badanie sugeruje coś znacznie ciekawszego. Te obiekty są kosmicznymi składakami, które rosły etapami, po kolejnych zderzeniach w zatłoczonych gromadach gwiazd. To ważna zmiana w myśleniu o czarnych dziurach. Przez lata wyobrażaliśmy sobie, że wiele z...

Wewnątrz naszej Drogi Mlecznej odnaleziono resztki starożytnej galaktyki Loki. Wygląda na to, że została ona dosłownie pożarta przez naszą własną, a ślady tej kosmicznej katastrofy znajdują się stosunkowo blisko Ziemi. Wszechświat po raz kolejny udowadnia, że najciekawsze tajemnice kryją się tuż pod naszym nosem. Grupa astronomów wzięła pod lupę jedne z najstarszych gwiazd znajdujących się...

Zapomnijcie o ekspansji, czas na galaktyczną stagnację. Astronomowie odkryli, że peryferia Drogi Mlecznej stały się sterylne. Nasza galaktyka ma co najmniej 100 tys. lat świetlnych średnicy, ale nowe gwiazdy rodzą się tylko w obrębie 40 tys. lat świetlnych od centrum. Za tą granicą narodziny gwiazd praktycznie ustają, a te, które tam widzimy, przybyły skądinąd. Międzynarodowy...

Myśleliście, że wiemy o kosmosie wszystko? Nic z tych rzeczy. Astronomowie właśnie przyznali się do gigantycznej pomyłki. Okazuje się, że przez lata masę wielu młodych gwiazd bardziej szacowaliśmy, niż naprawdę mierzyliśmy. Nie dlatego, że ktoś chciał kogokolwiek oszukać, tylko dlatego, że te obiekty rodzą się w gęstych chmurach gazu i pyłu, które skutecznie zasłaniają je...

Określenie, gdzie kończy się Droga Mleczna, zawsze stanowiło wyzwanie. Jej dysk nie znika gwałtownie w pewnym miejscu, a stopniowo zanika w przestrzeni kosmicznej. Teraz, po raz pierwszy, międzynarodowy zespół astronomów precyzyjnie określił granicę dysku naszej galaktyki. Naukowcy odkryli prawdziwą granicę obszaru gwiazdotwórczego Drogi Mleczne. Znaleźli charakterystyczny wzór w kształcie litery U, pokazujący, że proces formowania...

Tak wygląda kosmiczna archeologia na sterydach. Naukowcy badający próbki lodu z głębokości kilometrów znaleźli cząstki o anomalnym składzie, których fizyka nie potrafi przypisać do żadnego znanego procesu w naszym systemie. To, co zarejestrowano pod lodem Antarktydy, nie pochodzi od samych gwiazd, tylko od skutków najbardziej brutalnych procesów we Wszechświecie: eksplozji, ekstremalnych akceleratorów cząstek i zderzeń...

Astronomowie obserwujący niebo przez kosmiczne obserwatorium Chandra zauważyli coś, co nie pasuje do żadnego z dotychczasowych modeli. Młode gwiazdy podobne do Słońca uspokajają się znacznie szybciej, niż przewidywała teoria. Właśnie to wyciszenie może być powodem, dla którego życie na Ziemi w ogóle miało szansę powstać. Każda gwiazda ma swoją młodość. I podobnie jak ludzkie nastolatki,...

Cztery gwiazdy, polarny dysk i ślad pułapki pyłowej. HD 98800B wygląda jak istny chaos, ale może ujawniać, jak naprawdę rodzą się planety. Układ HD 98800B składa się z czterech młodych, powiązanych grawitacyjnie gwiazd oraz gazowego dysku krążącego wokół jednej z wewnętrznych par. System charakteryzuje się bardzo nietypową geometrią, która przez długi czas stanowiła anomalię w...

Przez dekady pierwsze gwiazdy we Wszechświecie istniały głównie w symulacjach, równaniach i rekonstrukcjach. Teraz astronomowie mają to, co może być najmocniejszym jak dotąd śladem ich istnienia. Dwa nowe preprinty oparte na obserwacjach z teleskopu Jamesa Webba opisują niewielki obiekt nazwany Hebe, znajdujący się tuż obok galaktyki GN-z11, z epoki zaledwie około 430 mln lat po...

To nie po prostu bardzo stara gwiazda. Jej skład może mówić o tym, jak rodziły się pierwsze małomasywne gwiazdy po narodzinach Wszechświata. Grupa studentów z Uniwersytetu w Chicago pracując na danych z przeglądu Sloan Digital Sky Survey namierzyła gwiazdę tak ubogą w cięższe pierwiastki, że astronomowie uznali ją za najbardziej pierwotną z dotąd poznanych. Wszystko...

Niewidzialny towarzysz pochłaniający materię z widocznej gołym okiem gwiazdy gamma-Cas okazał się sprawcą dziwnego promieniowania rentgenowskiego emitowanego przez ten układ gwiezdny. To zamyka sprawę tajemnicy, która intrygowała astronomów od ponad pięćdziesięciu lat.  Unikalne obserwacje o wysokiej rozdzielczości wykonane przez Misję Obrazowania i Spektroskopii X (XRISM) ujawniły, że promieniowanie rentgenowskie jest powiązane z ruchem orbitalnym towarzyszącego mu białego karła,...

Astronomowie wreszcie zmierzyli wiatr w jednej z najbardziej aktywnych galaktyk w naszym kosmicznym sąsiedztwie. XRISM pokazał, co dzieje się po wybuchach supernowych. M82, znana też jako Galaktyka Cygaro, leży około 12 mln lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. To tzw. galaktyka gwiazdotwórcza, czyli taka, w której nowe gwiazdy powstają w tempie znacznie większym...

Droga Mleczna zachowała ślady dawnych rozerwań gromad gwiazd. Nowe badanie pokazuje, że takich kosmicznych blizn może być znacznie więcej. Droga Mleczna nie jest gładką, spokojną spiralą, jak często pokazują ją wizualizacje. Jest pełna starych śladów po kosmicznym rozrywaniu mniejszych układów gwiazd. Astronomowie z Uniwersytetu Michigan właśnie dorzucili do tej historii potężny, nowy rozdział. Znaleźli 87...

Mgławica Krab wygląda na zdjęciach jak coś niemal zamrożonego. Nowe obserwacje Hubble’a pokazują jednak, że ten obiekt wciąż wyraźnie się porusza, rozszerza i zmienia. NASA porównała świeże ujęcie z obrazem sprzed 25 lat. Nowe zdjęcie powstało po ponad 24 latach od pierwszych pełnych obserwacji Mgławicy Krab wykonanych przez Hubble’a. To właśnie ten długi odstęp czasu...

W maleńkiej galaktyce karłowatej odkryto gwiazdę tak ubogą w żelazo i tak osobliwą pod względem składu, że badacze uznali ją za najczystszy dotąd przykład gwiazdy drugiej generacji znalezionej w tak pierwotnym środowisku. Zespół kierowany przez Anirudha Chitiego ze Stanford University badał skład chemiczny gwiazd w słabej galaktyce karłowatej Pictor II, żeby znaleźć obiekty zachowujące ślad...

Maleńki teleskop SPARCS właśnie zaliczył swój moment pierwszego światła, czyli pierwszy zestaw zdjęć potwierdzających, że instrument działa na orbicie zgodnie z planem. Misja ma odpowiedzieć na jedno z najtrudniejszych pytań współczesnej astronomii: nie tylko gdzie są skaliste planety, ale które z nich w ogóle mają szansę pozostać przyjazne życiu. SPARCS należy do klasy CubeSatów, czyli...

Zwykła, spokojna gwiazda nagle zaczęła zachowywać się tak, jakby ktoś co chwilę przysłaniał ją firanką, a potem podkręcił grzejniki w całym układzie. Światło widzialne spadało, za to podczerwień rosła, jakby coś świeciło gorącą materią. W systemie mogło dojść do zderzenia dwóch planet. W archiwach obserwacji astronomicznych doktorant Anastasios Tzanidakis z Uniwersytetu w Washingtonie trafił na...

Wyobraź sobie, że między Słońcem a Jowiszem wepchamy nie jedną, ale kilka gwiazd. Właśnie tak wygląda nowo opisany system TIC 120362137: 3 gwiazdy tańczą w ciasnym uścisku bliżej siebie, niż Merkury krąży wokół Słońca, a 4. okrąża tę gromadkę mniej więcej w odległości jowiszowej. Architektura nowego układu robi wrażenie nawet na zawodowych astronomach. W środku...

Jedna mgławica, dwa teleskopy i milion szczegółów. Hubble i Euclid rozebrali Kocie Oko na części pierwsze. Zdjęcie wygląda dosłownie jak portal do innego wymiaru. Mgławica Kocie Oko, jedna z najsłynniejszych pozostałości po umierającej gwieździe, właśnie doczekała się najostrzejszego i najbardziej spektakularnego portretu w swojej historii. Tym razem nie oglądamy jej oczami jednego teleskopu, lecz w...

Teleskop Jamesa Webba zajrzał do wnętrza Mgławicy Czaszka PMR 1 i uchwycił moment śmierci gwiazdy, której gazowa otoczka wygląda jak kosmiczny mózg. Mgławica PMR 1, nazywana Mgławicą Czaszka, wygląda dosłownie jak mózg zawieszony w przezroczystej czaszce. Teleskop Jamesa Webba zobaczył ją w niespotykanych wcześniej detalach i uchwycił w chwili, gdy zrzuca swoje ostatnie warstwy. Dzięki...