40 minut nerwówki. Dlaczego Artemis II stracił kontakt z Ziemią?
Artemis II na moment zniknął z nasłuchu, gdy Orion wszedł za Księżyc. Po kilkudziesięciu minutach ciszy załoga wróciła na łączność i zaczęła raportować to, czego z Ziemi nie da się po prostu zobaczyć.
Według relacji z przebiegu misji, przerwa w komunikacji trwała około 40 minut i była związana z przejściem Oriona za Księżyc. Kiedy statek wrócił na widoczność, kontrola lotów znów zaczęła słyszeć załogę, a astronauci podkreślali, jak mocno czuć różnicę między byciem w stałym kontakcie a nagłą ciszą – nawet jeśli jest planowana.
Lot nad niewidoczną z Ziemi półkulą daje perspektywę, której nie da się odtworzyć w żaden inny sposób: inne oświetlenie, inne kąty obserwacji, widoki Ziemi wschodzącej i Ziemi zachodzącej oraz możliwość rejestrowania zjawisk na powierzchni, gdy Księżyc jest odcięty od ziemskiego blasku i radiowego zgiełku.
W trakcie przelotu załoga raportowała też krótkie błyski światła po uderzeniach meteoroidów w powierzchnię. Takie zjawiska są znane z obserwacji teleskopowych, ale zobaczenie ich na żywo z okna statku w trakcie lotu to zupełnie inny kaliber doświadczenia (i bardzo użyteczny materiał do porównania z danymi z instrumentów).
Dlaczego łączność w ogóle padła?
W kosmosie komunikacja radiowa w ogromnej większości działa po prostej. Jeśli statek ma widzieć anteny na Ziemi i Ziemia ma widzieć statek, to musi istnieć linia widzenia. Gdy Orion przeleciał za tarczą Księżyca, ten dosłownie zasłonił go przed Ziemią i sygnał nie miał jak ominąć przeszkody. To zjawisko nazywa się okultacją radiową, a w języku lotów kosmicznych po prostu blackoutem za Księżycem.
NASA prowadzi łączność z Orionem głównie przez Deep Space Network, czyli sieć wielkich anten w trzech punktach świata (m.in. USA, Hiszpania, Australia), tak żeby Ziemia kręcąc się nie urywała kontaktu. Ale DSN nie rozwiązuje jednego, ważnego problemu.
Gdy pomiędzy statkiem a Ziemią stoi Księżyc, nie ma czego odbierać. Żeby taki blackout ograniczyć, trzeba by mieć przekaźnik w przestrzeni okołoksiężycowej (satelitę relay), czyli most omijający cień radiowy. Właśnie takie architektury są opisywane jako element docelowych systemów łączności dla działań wokół Księżyca.
Rekord dystansu i symboliczne nazwy na mapie Księżyca
Misja Artemis II przebiła już wcześniejszy rekord odległości załogowego lotu Apollo 13 i w najdalszym punkcie znalazła się ponad 400 tys. km od Ziemi. Sam fakt pobicia rekordu jest tu raczej efektem ubocznym geometrii trajektorii niż sportem dla sportu.
Ta misja ma sprawdzić Oriona i ludzi w warunkach, które będą codziennością w programie Artemis – z dala od szybkiej pomocy, z opóźnieniami sygnału i z procedurami, które muszą działać bezbłędnie. W relacjach z lotu pojawił się też wątek dwóch roboczych nazw kraterów widzianych z tej perspektywy – w tym Carroll, nadanej symbolicznie na pamiątkę żony dowódcy misji.
Przypomnijmy, że Artemis II nie ląduje na Księżycu. To lot tam i z powrotem, którego sens polega na tym, by sprawdzić systemy podtrzymywania życia, nawigację, procedury pracy załogi, planowanie obserwacji i łączność w realnym locie wokół Księżyca, zanim program zaryzykuje na kolejny krok.
Przeczytaj także:
Po wykonaniu przelotu Orion jest już na drodze powrotnej. W relacjach z misji pojawia się harmonogram powrotu z wodowaniem na Pacyfiku w rejonie San Diego po około 4 dniach lotu z okolic Księżyca (termin zależy od strefy czasowej, w przekazach pojawia się 10-11 kwietnia). To właśnie takie z pozoru nudne elementy – wejście w atmosferę, osłona termiczna, spadochrony, odzysk kapsuły – są testem, którego nie da się przeprowadzić w symulatorze do końca uczciwie.
