Internet w kieszeni to za mało. Potężny i ukryty problem wykluczenia
Smartfon nie wystarczy. Badanie pokazuje, kto naprawdę przegrywa na cyfrowej rewolucji usług publicznych.
Badacze analizujący zachowania ponad 9,5 tys. mieszkańców Tajwanu postanowili przyjrzeć się nie temu, kto ma internet, lecz temu, jak ludzie z niego korzystają. To ważne, bo w tym kraju dostęp do sieci deklaruje około 90 proc. mieszkańców, a infrastruktura i usługi cyfrowe należą do jednych z najbardziej rozwiniętych na świecie.
Klasyczna pierwsza fala wykluczenia cyfrowego, czyli po prostu brak połączenia z siecią, wyraźnie słabnie. Zamiast niej coraz wyraźniej widać drugą falę – różnice między osobami, które wchodzą do sieci tylko przez smartfona, a tymi, które mają do dyspozycji kilka typów urządzeń: laptop, komputer stacjonarny, czasem tablet.
W analizie wyróżniono dwie grupy. Pierwsza to osoby, które mają dostęp do internetu wyłącznie w telefonie. Druga to użytkownicy korzystający z sieci także na większych ekranach. Po uwzględnieniu wieku, poziomu wykształcenia, dochodów i deklarowanych umiejętności cyfrowych okazało się, że sama struktura urządzeń znacząco wpływa na to, co ludzie robią w sieci.
Smartfon w kieszeni to nie to samo co komputer na biurku
Wynik badania jest zaskakująco jednoznaczny. Okazuje się, że osoby opierające cały kontakt z internetem tylko na smartfonie wykonują wyraźnie mniej różnych aktywności online niż użytkownicy z dostępem do wielu urządzeń. Nie chodzi o to, że rzadziej przewijają media społecznościowe czy wysyłają wiadomości. Różnice stają się największe tam, gdzie internet przecina się z codzienną administracją życia.
Na małym ekranie trudniej wypełnia się rozbudowane formularze, wgrywa załączniki, przełącza między kartami przeglądarki i kontroluje jednocześnie kilka okien – a właśnie tak wyglądają zwykle serwisy administracji publicznej, bankowość elektroniczna, platformy podatkowe czy portale uczelni. Smartfon świetnie nadaje się do szybkości i komunikacji, ale gorzej radzi sobie z najbardziej formalnymi, obciążonymi odpowiedzialnością zadaniami.
Autorzy badania podkreślają, że nawet jeśli interfejs działa teoretycznie poprawnie na mobilnej przeglądarce, to z perspektywy użytkownika korzystanie bywa na tyle uciążliwe, że wiele spraw jest odkładanych na później albo w ogóle porzucanych. To, co na komputerze oznacza kilka minut z myszką i klawiaturą, na telefonie zamienia się w powolne przewijanie, powiększanie pól, ciągłe poprawianie literówek i walka z mocno rozbudowanymi formularzami.
No dobra, ale jak to się ma do nas?
Tajwan jest w tym obrazie szczególnie ciekawym przypadkiem, bo przypomina coraz bardziej to, co dzieje się w innych wysoko zinformatyzowanych krajach. Internet jest tam niemal powszechny, usługi publiczne działają online, a mieszkańcy są przyzwyczajeni do cyfrowych narzędzi.
Skoro w takich warunkach wciąż widać wyraźną przepaść między użytkownikami smartfonów a osobami korzystającymi z wielu urządzeń, trudno zakładać, że gdzie indziej jest inaczej. Dane z badań prowadzonych w Stanach Zjednoczonych pokazują, że około 16 proc. dorosłych polega wyłącznie na smartfonie bez domowego łącza szerokopasmowego, a wśród najuboższych gospodarstw domowych odsetek ten sięga mniej więcej 1/3. Nie lepiej jest w Polsce. Ostatnie badania Eurosatu wskazują, że aż 44,4 proc. mieszkańców UE nie posiada podstawowych kompetencji cyfrowych.
Przeczytaj także:
Jeśli więc państwo, szkoły i pracodawcy przenoszą kolejne usługi do chmury, a znacząca część obywateli ma do nich dostęp wyłącznie przez ekran telefonu, powstaje niewidoczna na pierwszy rzut oka różnica jakościowa. Formalnie wszystko jest online, ale w praktyce część obywateli korzysta z tego w trybie pełnym, a część w trybie awaryjnym, obarczonym dodatkowymi barierami.
