Próbowałem kupić wodę bez kaucji. Opadłem z sił z pragnienia
Na wieść o tym, że nieoddawanie butelek paradoksalnie wzmacnia system kaucyjny, niektórzy zareagowali przekornie: to po prostu nie będziemy kupować opakowań z kaucją. Tylko czy przechytrzenie w ten sposób systemu kaucyjnego jest możliwe? Postanowiłem to sprawdzić.
Po 1 października 2025 r. sprawa była prosta. Problemem było kupienie produktu z logo kaucji. Sklepy i producenci nie wychodzili przed szereg, o czym świadczyły pierwsze skromne statystyki. Rząd uspokajał i wyjaśniał, że to okres przejściowy, a butelek i puszek będzie przybywać. Rzeczywiście tak się stało, a system kaucyjny się rozkręcił.
Dla przeciwników systemu kaucyjnego to twardy orzech do zgryzienia. Jedni przerzucają się na wodę z kranu, inni na saturatory, część woli wyrzucać opakowania do kontenerów niż chodzić do butelkomatów. Byleby tylko nie dać się systemowi i nawet nieświadomie nie przyłożyć ręki do jego rozwoju.
"Dlatego już nie kupuję niczego z kaucją. Dzięki czemu nie zarabia nikt", "Kupuję te, które są bez kaucji" – piszą niektórzy pod naszym wpisem na Facebooku.
Naprawdę podziwiam tych, którzy tak robią
Z ciekawości skręciłem w sklepową alejkę z napojami i wodą. Krótki spacer i rzut oka na półki udowodnił mi, że już teraz znalezienie opakowań bez kaucji to może nie wyczyn, ale na pewno nie proste zadanie. Sklep, w którym robię zakupy, posiada jeszcze trochę starych zapasów i da się znaleźć opakowanie, do którego dolicza się 50 gr. Wybór jest mimo wszystko skromny.
Jeśli więc mieliście ulubiony smak wody, to musicie przestawić się na inną, bo większość już faktycznie ma logo kaucji. To samo było z napojami. Np. pomarańczowy gazowany napój w małej puszcze można było nabyć bez opłaty, ale już do coli trzeba dorzucić 50 gr. Rzecz jasna tę kwotę później odzyskamy. Albo i nie, jeśli chce się walczyć z systemem.
Wojujący z systemem kaucyjnym mają więc dowód na to, jak bardzo są prześladowani. Mam jednak wrażenie, że bardziej męczącym i skomplikowanym zadaniem jest wyszukiwanie opakowań bez logo kaucji niż zapłacenie 50 gr, a później zwrócenie opakowania przy kolejnych zakupach. Upór jest bezcelowy: może i pokazuje się język państwu, ale trzeba szukać i grzebać. Komu więc robi się na złość? A będzie tylko trudniej.
Operator systemu kaucyjnego Kaucja.pl poinformował, że tylko w ubiegłą sobotę zebrał prawie 5 milionów opakowań w jeden dzień.
Od początku 2026 roku licznik zbliża się już do 100 milionów zwróconych butelek i puszek – dodano.
Od startu systemu kaucyjnego w sklepach Lidla przyjęto 53 mln opakowań kaucyjnych. Z czego aż 40 mln to plastikowe butelki. Sieć przy okazji podkreśliła, że liczba zwracanych opakowań stale rośnie i w ostatnich dniach "60 proc. wszystkich zwrotów stanowiły opakowania kaucyjne".
Podobne dane płyną z sieci Netto, gdzie w styczniu 2026 roku zebrano 177 tys. opakowań. Stanowiło to prawie ośmiokrotny wzrost wobec czwartego kwartału 2025 roku, kiedy to do sklepów trafiło 23 tysiące opakowań.
- Cały czas pozostajemy w procesie pełnego wdrożenia systemu kaucyjnego, jednak już w sklepach mamy więcej produktów z kaucją niż bez, choć pełne zejście z nieoznakowanych zapasów wymaga jeszcze czasu – podkreślał Jakub Linkowski, Kierownik Działu Wsparcia Operacji w Netto.
Teoretycznie da się odnaleźć stare opakowania, ale trzeba się naszukać. Producenci przystępują do systemu kaucyjnego, bo w innym przypadku zostanie nałożona na nich aż trzykrotnie wyższa opłata produktowa.
Co dla konsumenta jest więc wygodniejsze? Mam wrażenie, że jednak zwrot butelek niż szukanie takich, na których logo kaucji nie ma. Oczywiście przeciwnicy przepisów mogą chodzić do sklepów, które nie przystąpiły do systemu kaucyjnego. Tak postąpił np. Rossmann:
W systemie kaucyjnym obowiązany jest uczestniczyć przedsiębiorca oferujący produkty w opakowaniach na napoje objęte systemem kaucyjnym. Ze względu na to, że Rossmann jest drogerią, produkty objęte systemem kaucyjnym stanowią jedynie margines naszego asortymentu. Od 1 października w Rossmannie nie będą dostępne napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym (butelki plastikowe PET do 3l, puszki metalowe do 1 l, butelki szklane wielorazowego użytku do 1,5 l). Natomiast nadal będziemy oferować napoje nieobjęte tym systemem (w kartonach czy w butelkach jednorazowego użytku). Nowa ustawa w naszej opinii nie jest dostosowana do formatu drogerii. Każdą wolną przestrzeń w drogerii wykorzystujemy przede wszystkim do eksponowania i przechowywania produktów kosmetycznych i chemicznych – wyjaśniał sklep w komunikacie.
Można więc pójść do sklepu, który w systemie kaucyjnym nie funkcjonuje, ale wybór jest mniejszy niż w pozostałych dużych sieciach, które muszą przyjmować opakowania - obowiązek zbierania opakowań objętych systemem nałożony jest na sklepy powyżej 200 m2. Nic nie stoi na przeszkodzie, by na złość babci dalej odmrażać sobie uszy, ale to chyba mało przyjemne.
Walczący z systemem kaucyjnym mówią, że ich zagraniem kończącym rozgrywkę jest po prostu rezygnacja z napojów w puszce czy butelce. Ten szach-mat ma sens, tyle że to wcale nie jest działanie przeciwko systemowi kaucyjnemu. A nawet wręcz przeciwnie – w końcu im mniej plastiku, tym lepiej dla środowiska.
Oczywiście to nie jest główny cel nowych regulacji, ale jeśli przy okazji uda się zachęcić do alternatywy np. w postaci wody z kranu, to jest to korzyść dla środowiska. I taka walka z systemem kaucyjnym bardzo mi się podoba – choć jak widać z zupełnie innych powodów, niż przeciwnicy zakładają.
Zdjęcie główne: Stasya V / Shutterstock
