Spójrz wieczorem w niebo. Te trzy jasne punkty skrywają potężną tajemnicę
Jeśli w zimny, przejrzysty wieczór podniesiesz wzrok nad południowy horyzont, prawdopodobnie zobaczysz jedną z najbardziej rozpoznawalnych figur na niebie: trzy jasne punkty ułożone w idealnie prostą linię.
Zimą powietrze jest zwykle zimniejsze i suchsze niż latem, a to oznacza lepszą przejrzystość. Mniej wilgoci i pyłu przekłada się na bardziej wyraźne gwiazdy, ostrzejsze kontury konstelacji i możliwość dostrzeżenia słabszych obiektów.
Na takim tle Orion nie ma konkurencji. Po zmroku wznosi się nad południową częścią nieba, najpierw nisko, potem wspina się wysoko, by około godziny 20 dominować nad horyzontem. Wokół niego widać inne jasne gwiazdy zimowego nieba, ale to jego charakterystyczna sylwetka z pasem pośrodku najłatwiej wpada w oko nawet osobom, które na co dzień nie śledzą map nieba.
Jak samemu znaleźć Oriona i jego pas?
Nie potrzebujesz żadnego sprzętu, by wziąć udział w tym zimowym spektaklu. Wystarczy kawałek otwartego nieba i kilka minut cierpliwości.
Spójrz w stronę południa w pierwszej części nocy. Szukaj układu przypominającego sylwetkę człowieka: dwie jaśniejsze gwiazdy zaznaczają ramiona, niżej świeci para stóp, a mniej więcej w środku znajduje się pozioma, prawie idealnie prosta linia złożona z trzech gwiazd o podobnej jasności. To właśnie pas Oriona.
Każda z tych gwiazd ma własną nazwę: od wschodu do zachodu są to Alnitak, Alnilam i Mintaka. Między nimi kątowo mieści się zaledwie kilka stopni – mniej więcej tyle, ile zajmuje na niebie szerokość dwóch paznokci wyciągniętej ręki. Ta regularność sprawia, że ludzkie oko łapie pas Oriona błyskawicznie, nawet z centrum miasta.
Błękitne supergiganty: gwiazdy, które żyją szybko
Wszystkie trzy gwiazdy pasa należą do tej samej elitarnej klasy: to błękitne nadolbrzymy. W astronomii nadolbrzym oznacza gwiazdę o ogromnej masie i promieniu, a błękitny odnosi się do bardzo wysokiej temperatury powierzchni – rzędu dziesiątek tysięcy stopni.
Takie gwiazdy są:
- wielokrotnie masywniejsze od Słońca,
- setki razy większe, jeśli chodzi o średnicę,
- nawet 200 tys. razy jaśniejsze w świetle widzialnym.
Ten blask ma jednak swoją cenę. Im masywniejsza i gorętsza gwiazda, tym szybciej zużywa swoje paliwo jądrowe. Nasze Słońce ma przed sobą łącznie około 10 mld lat życia. Błękitne supergiganty takie jak Alnitak, Alnilam i Mintaka kończą swoją ewolucję już po kilku, góra kilkudziesięciu mln lat. W skali kosmicznej to zaledwie mgnienie oka.
Przeczytaj także:
Właśnie dlatego pas Oriona jest jednocześnie spektakularny i ulotny: oglądasz fazę, która - patrząc na dzieje Galaktyki - trwa bardzo krótko.
*Grafika wprowadzająca wygenerowana przez AI
