Sensacja w polskiej jaskini. Zęby zmieniają wszystko, co wiedzieliśmy o neandertalczykach
W Jaskini Stajnia na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej dokonano niezwykłego odkrycia zębów neandertalczyków. Międzynarodowy zespół naukowców odczytał ukrytą w prastarych szczątkach historię, która rzuca zupełnie nowe światło na wędrówki naszych wymarłych krewnych. To, co znaleźli badacze ze znaczącym udziałem ekspertów z Uniwersytetu Wrocławskiego, udowadnia, że ziemie dzisiejszej Polski były tętniącym życiem, prehistorycznym węzłem komunikacyjnym.
Wyniki najnowszych badań, opublikowane właśnie na łamach niezwykle prestiżowego czasopisma naukowego Current Biology, przenoszą nas w czasie o dziesiątki tysięcy lat. Naukowcy wzięli pod lupę znaleziska z Jaskini Stajnia, położonej na północ od linii Karpat.
Choć dla laika mogłyby to być zwykłe, pociemniałe fragmenty kości, dla badaczy to istny Święty Graal. Dokładna analiza morfologiczna pozwoliła ostatecznie potwierdzić przynależność taksonomiczną znaleziska oraz jego wiek. Okazało się, że mamy do czynienia z twardymi dowodami na obecność neandertalczyków, którzy zamieszkiwali te tereny od 92 tys. do nawet 119 tys. lat temu.
Jaskinia Stajnia znajdująca na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej (położona na północ od linii Karpat) odsłoniła kolejne tajemnice, tym razem dotyczące badań czterech nowych zębów neandertalskich oraz ośmiu nowych neandertalskich genomów mitochondrialnych. W pracy opisano wyniki badań skupiających się na porównaniu mt DNA należącego do co najmniej siedmiu osobników, prawdopodobnie do ośmiu lub dziewięciu.
Najnowocześniejsze technologie na tropie prehistorii
To nie są jednak zwykłe wykopaliska, gdzie głównym narzędziem jest pędzelek i łopatka. Aby wyciągnąć wnioski, które dziś fascynują cały naukowy świat, konieczne było zaprzęgnięcie do pracy zaawansowanej genetyki.
Przeanalizowano cztery nowe zęby neandertalskie oraz wyizolowano osiem zupełnie nowych neandertalskich genomów mitochondrialnych. W tym skomplikowanym procesie kluczową rolę odegrała dr hab. Wioletta Nowaczewska z Zakładu Biologii Człowieka Uniwersytetu Wrocławskiego, specjalizująca się w ludzkich szczątkach kostnych i będąca jednym z wiodących współautorów tej publikacji.
Od dawna wiedzieliśmy, że Jaskinia Stajnia zachowała wyjątkowe dowody, ale te wyniki przerosły nasze oczekiwania. Udane zidentyfikowanie tak starożytnej, niewielkiej grupy neandertalczyków na tak złożonym stanowisku to ważne osiągnięcie dla polskich badań i badań nad neandertalczykami w Europie – mówi Wioletta Nowaczewska z Uniwersytetu Wrocławskiego.
Polska jako prehistoryczna autostrada
Prawdziwy przełom nastąpił w momencie, gdy naukowcy postanowili porównać wyizolowane genomy mitochondrialne z analogicznym materiałem genetycznym pochodzącym od innych neandertalczyków, tajemniczych denisowian oraz kopalnych i współczesnych przedstawicieli Homo sapiens.
Wyniki wprawiły badaczy w osłupienie. Materiał genetyczny pobrany od minimum siedmiu, a najpewniej ośmiu lub dziewięciu osobników z Jaskini Stajnia, najbardziej przypominał ten należący do neandertalczyków z zachodniej Europy oraz północnego Kaukazu.
Co to oznacza? Ówcześni ludzie byli niesamowicie mobilni, zdolni do pokonywania gigantycznych dystansów, a terytorium dzisiejszej Polski odgrywało kluczową rolę w ich migracjach.
Więcej na Spider's Web:
Rodzinna tajemnica sprzed 100 tys. lat
Chyba najbardziej poruszającym aspektem całego odkrycia jest to, jak bardzo zbliża nas ono do codziennego życia tych dawnych ludzi. Znalezienie na jednym stanowisku szczątków kilku neandertalczyków, w tym kilkuletnich dzieci, młodzieży i dorosłych, to ewenement na skalę światową.
Badania DNA mitochondrialnego, które jest dziedziczone wyłącznie w linii matczynej, ujawniły niezwykle bliskie pokrewieństwo między trzema osobami z jaskini. Identyczny zapis genetyczny mocno sugeruje, że mówimy tu o matce i jej dwójce dzieci.
Ta prehistoryczna, rodzinna tragedia zatrzymana w czasie dodaje całemu znalezisku niesamowitego, ludzkiego wymiaru.
Życie w cieniu epoki lodowcowej
Obecność neandertalczyków na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej nie była sielanką. Ten konkretny okres w historii naszej planety wiązał się z wyraźnym ochłodzeniem klimatu, co wymagało od ówczesnych mieszkańców niezwykłych zdolności adaptacyjnych. Potwierdzają to nie tylko same szczątki hominidów, ale również analizy kości zwierząt odkrytych w warstwach osadów jaskiniowych.
Z archeologicznego punktu widzenia odkrycie to wzmacnia tezę, że Europa Środkowo-Wschodnia nie była marginalnym peryferiami w historii neandertalczyków, lecz kluczowym obszarem dla zrozumienia ruchów ludności , powiązań biologicznych i rozprzestrzeniania się tradycji technologicznych w środkowym paleolicie. Jaskinia Stajnia i południowa Polska stają się zatem uprzywilejowanym obserwatorium rekonstrukcji nie tylko biologii neandertalczyków, ale także ich ruchów i powiązań między grupami rozproszonymi na rozległych obszarach Europy - mówią naukowcy.
Dr hab. Wioletta Nowaczewska z Zakładu Biologii Człowieka Uniwersytetu Wrocławskiego specjalizująca się w badaniach ludzkich szczątków kostnych i będąca jednym z wiodących współautorów uczestniczyła w analizach związanych z budową zębów wspomnianych neandertalczyków.
Praca powstała pod kierownictwem prof. Andrei Picina z Uniwersytetu Bolońskiego, który jest archeologiem. W badaniach archeologicznych uczestniczył także prof. Andrzej Wiśniewski z Zakładu Archeologii Epoki Kamienia Uniwersytetu Wrocławskiego.
W rekonstrukcji tego surowego, mroźnego środowiska brali udział wybitni specjaliści z Zakładu Paleozoologii Uniwersytetu Wrocławskiego: prof. Krzysztof Stefaniak, dr hab. Adam Marciszak oraz dr Paweł Socha. Ich praca ostatecznie domyka obraz fascynującego, choć surowego świata, w którym żyli i przetrwali polscy neandertalczycy.
Głowna ilustracja: Twarz modelu neandertalczyka, stworzonego dla Muzeum Historii Naturalnej przez holenderskich artystów, braci Kennis. Ten naukowo dokładny model powstał na podstawie liczących 40 000 lat szczątków Homo neanderthalensis znalezionych w Belgii. Fot. Muzeum Historii Naturalnej
