Latające papierosy przejęły granicę. "To cyfrowa kontrabanda"
To balon meteo? Szpiedzy? UFO? Nie, to latające szlugi.
Nocą, gdzieś po stronie białoruskiej, w ciszy pól i bagien, w górę startują dziesiątki balonów wypełnionych helem. Każdy z nich niesie ładunek ważący kilkadziesiąt kilogramów oraz niewielki moduł GPS, który w czasie rzeczywistym wysyła współrzędne na telefony czekających po polskiej stronie kurierów.
Po kilku godzinach lotu balony opadają na pola, do lasów, a czasem - co brzmi jak żart - na parkingi hipermarketów. Wtedy zaczyna się wyścig: kto pierwszy dotrze do paczki, ten znika z nią w ciemnościach.
Balonowy przemyt w liczbach
4 lutego Nadbużański Oddział Straży Granicznej poinformował o rozbiciu grupy przestępczej, która przez kilka miesięcy prowadziła regularny, niemal przemysłowy przerzut papierosów za pomocą balonów meteorologicznych. Zatrzymano pięciu mężczyzn - obywateli Ukrainy, Białorusi i Polski - w wieku od 20 do 35 lat.
Śledczy ustalili, że tylko od września do lutego grupa przerzuciła co najmniej 48 tys. paczek papierosów, o wartości rynkowej blisko miliona złotych. Gdy doliczyć niezapłaconą akcyzę i podatki to straty Skarbu Państwa przekraczają 2 mln zł.
Podczas przeszukań funkcjonariusze zabezpieczyli nie tylko papierosy bez polskich znaków akcyzy, lecz także sprzęt, który w tej historii jest równie ważny jak sam towar: lokalizatory GPS. To dzięki nim odbiorcy mogli śledzić trajektorię lotu i miejsce lądowania balonów z dokładnością do kilku metrów - nawet jeśli wiatr znosił je dziesiątki kilometrów od planowanego punktu.
Balony jak z laboratoriów meteorologicznych
Balonowy przemyt to operacja oparta na fizyce, aerologii i taniej elektronice. Przemytnicy korzystają z konstrukcji bardzo podobnych do tych, które od dekad wykorzystują stacje meteorologiczne na całym świecie.
Balon wykonany z lateksu, folii lub mylaru wypełnia się helem - albo wodorem, który jest tańszy, ale łatwopalny. Po napełnieniu osiąga średnicę nawet 6 metrów, co pozwala mu unieść 40-50 kilogramów ładunku. To równowartość 1500-2000 paczek papierosów.
Do balonu mocuje się pakunek oraz niewielki moduł GPS z kartą SIM. To zwykle proste urządzenia, często oparte na popularnych modułach Quectel lub Teltonika, zasilane z akumulatorów litowo‑jonowych. Ich zadanie jest jedno: wysyłać współrzędne tak długo, jak długo balon pozostaje w powietrzu.
Start odbywa się zwykle 15-20 km od granicy, przy sprzyjającym wschodnim wietrze. Balon wznosi się na wysokość nawet 10 km, po czym - w wyniku kontrolowanego upustu gazu - zaczyna powoli opadać po polskiej stronie.
Przy wietrze o prędkości 10 m/s taki obiekt może pokonać 360 km w 10 godz. W praktyce przemytnicy nie ryzykują aż tak długich lotów, ale i tak pakunki potrafią lądować nawet 80 km od granicy, co znacząco utrudnia ich przechwycenie.
Dlaczego balony? Bo granica stała się cyfrową twierdzą
Od 2023 r. polsko‑białoruska granica to jeden z najlepiej monitorowanych odcinków w Europie. Powstała tam zapora elektroniczna: 206 km granicy obserwowane przez 3000 kamer dzienno‑nocnych i termowizyjnych oraz 400 km kabli detekcyjnych. Do tego dochodzi fizyczna bariera o wysokości 5,5 metra, zbudowana z masywnych stalowych przęseł.
W ubiegłym roku system rozbudowano o kolejne 1300 kamer i 500 słupów obserwacyjnych, które domknęły monitoring na odcinku podlaskim.
Efekt? Przemyt przez zieloną granicę praktycznie zanikł. Statystyki mówią same za siebie: z 104 mln sztuk papierosów przejętych w 2021 r. spadliśmy do 18,7 mln rok później.
Ale przemytnicy nie zniknęli. Zmienili tylko wektor działania - z poziomego na pionowy.
Ta kontrabanda staje się zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa
W debacie publicznej często mówi się o stratach podatkowych, ale balonowy przemyt ma jeszcze jeden, znacznie poważniejszy wymiar: bezpieczeństwo przestrzeni powietrznej. Litwa przekonała się o tym boleśnie. W grudniu po serii incydentów władze w Wilnie zdecydowały się na wprowadzenie stanu wyjątkowego w całym kraju. Tylko w ubiegłym roku litewskie radary wykryły 599 balonów i 197 dronów wlatujących z kierunku Białorusi. 26 października padł absolutny rekord - 66 balonów w jednym dniu. Lotnisko w Wilnie trzeba było zamknąć.
Zatrzymani członkowie grupy z powiatu bialskiego usłyszeli zarzuty znacznie poważniejsze niż typowe przestępstwa akcyzowe. Prokuratura postawiła im m.in. udział w zorganizowanej grupie przestępczej, przemyt wyrobów tytoniowych, a także naruszenie przepisów dotyczących ruchu lotniczego - bo balon, niezależnie od tego, jak absurdalnie to brzmi, jest w świetle prawa bezzałogowym statkiem powietrznym.
Najbardziej znaczący jest jednak zarzut związany z ustawą o przeciwdziałaniu wspieraniu agresji na Ukrainę. Papierosy przerzucane balonami pochodzą głównie z Grodzieńskiej Fabryki Tytoniu Niemen, przedsiębiorstwa państwowego lub powiązanego z reżimem Łukaszenki. W praktyce oznacza to, że kupując takie papierosy finansuje się struktury państwa, które wspiera rosyjską agresję.
Za cały zestaw zarzutów grozi od 9 miesięcy do 12 lat więzienia. Wszyscy zatrzymani trafili na trzy miesiące do aresztu.
Co dalej? Technologiczny wyścig zbrojeń dopiero się zaczyna
Polska Straż Graniczna rozwija systemy wykrywania obiektów powietrznych współpracując z wojskiem i rozbudowując barierę elektroniczną. W planach jest instalacja kolejnych 1800 słupów i 4500 kamer na 172 km granicy lubelskiej, a także podobne zabezpieczenia na granicy z Ukrainą.
Problem polega na tym, że balony meteorologiczne są tanie, dostępne i trudne do zneutralizowania w locie. W praktyce służby mogą jedynie śledzić ich trajektorie i łapać odbiorców ładunków.
Balon meteorologiczny za równowartość stu złotych potrafi przechytrzyć barierę elektroniczną wartą 1,6 mld zł. To brutalna lekcja, że w starciu low‑tech z high‑tech zwycięzca nie zawsze jest oczywisty.
