Wszechświat

Czarne dziury z młodego Wszechświata bardzo trudno zobaczyć. NASA policzy je dzięki rozbłyskom powstającym podczas rozrywania gwiazd. Gwiazda zbliża się za bardzo do czarnej dziury. Jej bliższa część jest przyciągana znacznie silniej niż dalsza, przez co cały obiekt zaczyna się rozciągać, aż w końcu rozpada się na strumień gorącej materii. Przez krótki czas takie miejsce...

Na Plutonie odkryto 6 ogromnych osuwisk. Masy lodu spadały z wysokości ponad 2 km i przesuwały się nawet o 14,5 km. Ściana krateru najpierw cicho pracuje, jakby coś w niej powoli ustępowało. Pojawiają się pęknięcia, które z każdą chwilą rozchodzą się coraz dalej, aż w końcu cały fragment zbocza traci stabilność. W jednej chwili setki...

Lasery śledziły metalową kulę na orbicie przez około 3 lata. Udało się wykryć niezwykle słabe wirowanie czasoprzestrzeni. Ziemia obraca się nie tylko wewnątrz pustej przestrzeni. Zgodnie z ogólną teorią względności pociąga za sobą także samą czasoprzestrzeń, delikatnie skręcając orbity znajdujących się wokół niej obiektów. Po około 3 latach laserowych pomiarów naukowcy wyłuskali ten efekt z...

Chmury z odparowanych skał działają jak izolacja. Pod nimi powierzchnia subneptuna może zamienić się w ocean płynnej magmy. Chmury na odległych planetach nie tylko zasłaniają teleskopom widok. Nowe modele pokazują, że mogą działać jak potężna warstwa izolacji, podnosząc temperaturę przy skalistym wnętrzu nawet o 1400-2600 st. C. W efekcie skała topnieje, powstaje ocean magmy, a...

Astronomowie wykorzystali ponad 155 tys. gwiazd znajdujących się w Drodze Mlecznej, aby niezależnie oszacować wiek Wszechświata. Wynik ich badań jest zgodny z najpopularniejszym obecnie modelem kosmologicznym i może pomóc rozwiązać jedną z największych zagadek współczesnej astronomii, tak zwane napięcie Hubble’a. Wiek Wszechświata od lat jest przedmiotem sporów naukowców. Problem nie polega jednak na samym pomiarze...

Cząsteczki radu mogą ujawnić różnice między materią i antymaterią. Istotne okazały się gruszkowate jądra atomowe i niezwykle precyzyjne pomiary. Przepis brzmi jak coś, czego zdecydowanie nie warto powtarzać w kuchni. Rad należy rozpuścić w wodzie, dodać słodzik, odparować płyn, a powstałą lepką masę rozsmarować na złotej folii. Potem wystarczą już tylko hel, temperatura około -268...

Planety rozmiarów Jowisza są tak lekkie, że porównuje się je do piany i waty cukrowej. TOI-791 b i TOI-791 mają ekstremalnie małą gęstość. Astronomowie trafili na dwie planety, których opis brzmi jak coś wymyślonego na potrzeby wykładu o paradoksach. Na pierwszy rzut oka to pełnoprawne odpowiedniki Jowisza – duże, rozciągnięte, robiące wrażenie. Dopiero gdy zajrzymy...

Droga Mleczna może mieć bardziej rozciągnięte zewnętrzne ramiona, niż sądziliśmy. Zdradziły to pierścienie promieniowania X po rozbłyskach gamma. Droga Mleczna znowu okazała się mniej oczywista, niż lubimy sobie wyobrażać. Nasza galaktyka nie jest obrazkiem z podręcznika o astronomii, tylko układem, którego mapę naukowcy wciąż poprawiają. Tym razem pomógł w tym potężny błysk z głębokiego kosmosu....

Hayabusa2 przeleciała obok planetoidy Torifune w ramach rozszerzonej misji. Zdjęcia pokazują obiekt przypominający… bałwana. Japońska sonda Hayabusa2 znowu przypomniała o sobie w najlepszym możliwym stylu. Kilka lat po tym, jak przywiozła na Ziemię próbki z planetoidy Ryugu, minęła kolejną asteroidę i zrobiła jej zdjęcie. Na fotografii widać coś, co wygląda jak kosmiczny bałwan dryfujący gdzieś...

Ruszyły zdjęcia do najważniejszego filmu w historii ludzkości. Aparat, który go nakręci ma 3200 megapikseli i waży trzy tony. Dzięki niemu chcemy rozwiązać wiele tajemnic Wszechświata. Po dwóch dekadach projektowania, budowy i testów jedno z najbardziej zaawansowanych obserwatoriów astronomicznych na świecie rozpoczęło regularne obserwacje nieba. NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory, zlokalizowane na górze Cerro Pachón...

Słońce kiedyś spuchnie do rozmiarów czerwonego olbrzyma. Ziemia może przetrwać ten etap, ale to wcale nie jest pocieszające. Ziemia może przeżyć śmierć Słońca. Niby powinno nas to cieszyć, ale tylko do momentu doczytania drobnego druczku. Nasza planeta może rzeczywiście uniknąć pochłonięcia przez rozdęte, umierające Słońce, ale nie oznacza to ocalenia życia, oceanów, atmosfery ani czegokolwiek,...

Wszechświat nie przestaje serwować nam zagadek. Im dalej zaglądamy tym na większe tajemnice trafiamy. Oto najnowszy przykład. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zajrzał do jednego z najstarszych skupisk galaktyk we wszechświecie, a naukowcy nie potrafią wyjaśnić, co zobaczyli. Kiedy astronomowie po raz pierwszy ujrzeli gromadę galaktyk, nazwaną XLSSC 122, wiedzieli, że odkryli coś wyjątkowego. Gromada wydawała...

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zbadał atmosferę planety orbitującej białego karła. To pierwszy taki przypadek. Ta planeta wygląda jak kosmiczny ocalały, który po prostu nie powinien mieć prawa istnieć. WD1856b krąży wokół martwej gwiazdy tak blisko, że pełny obieg zajmuje jej zaledwie 1,4 dnia. Problem w tym, że jej gwiazda wcześniej musiała przejść przez fazę czerwonego...

Uran i Neptun mogą być mniej lodowe, niż zakładaliśmy. Nowe symulacje wskazują na ocean magmy bogaty w wodór. Uran i Neptun nie pasują ani do skalistych planet pokroju Ziemi czy Marsa, ani do gazowych gigantów jak Jowisz i Saturn. Właśnie dlatego przyjęło się mówić o nich lodowe olbrzymy. Chodzi o to, że według klasycznych modeli...

NASA szykuje misję Swift Boost. Robotyczny statek LINK ma dogonić teleskop Swift, chwycić go i podnieść na bezpieczniejszą orbitę. NASA szykuje się na jedną z najbardziej nietypowych akcji ratunkowych ostatnich lat. Nie chodzi o astronautów, kapsułę ani stację kosmiczną, lecz o wysłużony teleskop, który od ponad 20 lat poluje na najpotężniejsze eksplozje we Wszechświecie. Swift...

Tajemnica czasu od wieków fascynuje fizyków, filozofów i zwykłych ludzi. Czy czas jest fundamentalną cechą Wszechświata, czy może jedynie efektem ubocznym zmian zachodzących wokół nas? Naukowcy z Wielkiej Brytanii wykonali właśnie eksperyment, który przybliża nas do odpowiedzi na to pytanie. W laboratorium powstał miniaturowy Wszechświat, w którym czas pojawił się sam, bez zegarów, sekundników i...

A gdyby czarne dziury wcale nie były czarnymi dziurami? Nowe badania sugerują, że w ostatnich chwilach życia masywnej gwiazdy może narodzić się nie osobliwość, lecz całkowicie nowy Wszechświat ukryty we wnętrzu tajemniczego obiektu zwanego grawastarem. Masywne gwiazdy wytwarzają światło i ciepło poprzez syntezę jądrową, proces, który uwalnia ogromne ilości energii z atomów. Jednak w końcu...

To dopiero początek, ale przełom jest ogromny. Zegar jądrowy może kiedyś przebić zegary atomowe i wykrywać zmiany stałych fizycznych. Najdziwniejszy zegar świata nie ma wskazówek, tarczy ani mechanizmu, który tyka w znajomy dla nas sposób. Jego sercem jest jądro atomu toru-229 zamknięte w krysztale fluorku wapnia i pobudzane ekstremalnie precyzyjnym światłem laserowym. Fizycy właśnie pokazali,...

Naukowcy chcą wykorzystać sztuczną inteligencję do rozwiązania jednego z największych problemów współczesnej kosmologii - znalezienia nowej fizyki. Jednak aby odkryć nową fizykę, sztuczna inteligencja musi oduczyć się tej starej. Współczesna kosmologia znalazła się w ślepym zaułku własnego sukcesu. Standardowy model kosmologiczny doskonale opisuje ewolucję wszechświata, od Wielkiego Wybuchu po rozmieszczenie galaktyk. Fizycy mają jednak pełną...

Gdy sztuczna inteligencja patrzy w kosmos, to widzi więcej - ale czasem widzi za dużo. I za bardzo chce się przypodobać. Kosmologia od lat opiera się na gigantycznych symulacjach, które mają pomóc zrozumieć, jak powstały galaktyki, skąd bierze się ciemna materia i dlaczego Wszechświat rozszerza się w takim tempie. To praca żmudna, kosztowna i wymagająca...