Wszechświat

Astronomowie znaleźli dwie aktywne supermasywne czarne dziury w kompaktowym układzie typu zielony groszek. Każda ma masę około 20 mln Słońc. Niewielka, intensywnie produkująca gwiazdy galaktyka skrywa nie jedną, lecz dwie rosnące supermasywne czarne dziury. Każda ma masę około 20 mln Słońc. Astronomowie pierwszy raz potwierdzili taki duet w układzie typu zielonego groszku, który pod wieloma...

Próżnia może zmieniać sposób, w jaki porusza się światło. Obserwacje magnetara dały najmocniejszy dotąd ślad efektu przewidzianego 90 lat temu. Gdy z przestrzeni usuniemy materię, nie zostaje po prostu idealne nic. Fizycy przewidzieli to już 90 lat temu, ale przez dekady brakowało przede wszystkim obserwacji, która pokazałaby efekt wystarczająco wyraźnie. Teraz pomógł magnetar 1E 1547.0-5408...

Niektóre galaktyki odkryte przez Webba wydają się podejrzanie masywne. Część problemu może tkwić w sposobie ich ważenia. Astronom patrzy na odległą galaktykę i widzi przede wszystkim jej najjaśniejsze gwiazdy. Tych małych, chłodnych i słabych zazwyczaj nie jest w stanie policzyć. Od ponad pół wieku radzi sobie więc inaczej: na podstawie widocznych olbrzymów szacuje, ile powinno...

Dane sondy New Horizons ujawniły pierwsze dowody na niedawny przepływ cieczy po Plutonie. Badacze teraz wyjaśniają, skąd wzięła się pod lodem. Ślady znaleziono na północnym skraju Sputnik Planitia, ogromnej równiny tworzącej zachodnią część charakterystycznego, jasnego serca widocznego na zdjęciach Plutona. Teren ten jest w rzeczywistości gigantycznym lodowcem wypełniającym głęboki basen uderzeniowy. Jego powierzchnia zajmuje około...

Centrum Drogi Mlecznej od lat świeci w promieniowaniu gamma. Nowy pomiar balonowy pokazuje, że da się je obserwować zupełnie nową kamerą. To nie był teleskop na orbicie, wielka misja za miliardy dolarów ani zdjęcie centrum Galaktyki w kolorach, które świetnie wyglądają na ekranie jako tapeta. Kamera gamma została podwieszona pod balonem i wysłana wysoko nad...

Webb znalazł obiekt, który ma atmosferę jak gwiazda, ale energię czerpie z czarnej dziury. Może wyjaśnić zagadkę małych czerwonych kropek. Z daleka wygląda jak czerwona, gigantyczna gwiazda. Gdyby umieścić ją w miejscu Słońca, jej gazowa otoczka mogłaby rozciągać się przez sporą część Układu Słonecznego. Jest tylko jeden problem: w środku nie zachodzi fuzja jądrowa. Zamiast...

Ogromna gromada gwiazd przeleciała przez dysk Galaktyki. 22 mln lat później w tym samym regionie rozpoczął się wielki epizod narodzin nowych gwiazd. Drogę mleczną można uderzyć, rozkołysać i zostawić w niej ślad widoczny dziesiątki milionów lat później. Astronomowie znaleźli właśnie podejrzanego odpowiedzialnego za jedną z najbardziej zagadkowych struktur w naszym kosmicznym sąsiedztwie. Gromada kulista NGC...

Gwiazda eksplodowała 500 mln lat świetlnych od Ziemi. Wczesne obserwacje ujawniły wybuch znajdujący się między zwykłą supernową a rozbłyskiem gamma. Astronomowie zobaczyli śmierć masywnej gwiazdy od pierwszego rentgenowskiego błysku, a nie dopiero wtedy, gdy supernowa zdążyła się rozświetlić. Wszystko wskazywało na eksplozję zdolną wytworzyć potężny dżet i rozbłysk gamma. Tego najważniejszego elementu jednak zabrakło. Pierwszy...

Andromeda nie jest już tak aktywna jak dawniej. Największy spadek formowania gwiazd widać w pierścieniu oddalonym od centrum. Andromeda imponuje rozmiarami i klasyczną strukturą spiralną, jednak szczegółowa analiza danych z Teleskopu Hubble'a ujawnia odstępstwo od tego obrazu. Od około 500 mln lat galaktyka wykazuje stopniowy spadek tempa formowania nowych gwiazd, przy czym najsilniejszy regres odnotowano...

Zimne chmury, ciepłe otoczenie i niestabilne warstwy pomiędzy nimi. Tak wygląda pierwsza mapa kosmicznej pogody. Przestrzeń między Słońcem a sąsiednimi gwiazdami nie jest pusta i spokojna. Wypełnia ją gaz, który chłodzi się, nagrzewa, zagęszcza i ponownie rozprasza. Astronomowie po raz pierwszy rozrysowali ten układ w trzech wymiarach. Okazało się, że najbliższa część Drogi Mlecznej przypomina...

ESA chce małej sondy, którą będzie można zbudować w kilka miesięcy i wysłać do planetoidy zagrażającej Ziemi. Demonstrator ma powstać do 2030 r. Astronomowie odkrywają planetoidę, która za kilka lat może uderzyć w Ziemię. Wiemy, dokąd leci, ale nie wiemy, czy jest litą skałą, luźnym rumowiskiem, czy tylko obracającą się stertą gruzu. Słabo, prawda? Od...

Dysk Drogi Mlecznej mógł zmienić orientację o ponad 90 stopni. Śladem dawnej katastrofy jest niezwykle powolny ruch gwiazd w halo. Droga Mleczna nie zawsze leżała w kosmosie tak jak dzisiaj. Około 10 mld lat temu młoda galaktyka dostała potężne uderzenie niemal na wprost, po którym jej dysk mógł zmienić orientację o ponad 90 stopni. Nie...

Łazik pobrał próbki ze skał starszych od krateru Jezero. Ich dokładne datowanie może ujawnić tempo dawnych uderzeń. Perseverance wjechał na skały starsze od krateru Jezero i znalazł w nich zapis okresu, gdy Mars był regularnie bombardowany przez planetoidy. To nie jest pojedynczy ślad po jednej katastrofie, lecz coś w rodzaju geologicznego archiwum, w którym każda...

Czarne dziury z młodego Wszechświata bardzo trudno zobaczyć. NASA policzy je dzięki rozbłyskom powstającym podczas rozrywania gwiazd. Gwiazda zbliża się za bardzo do czarnej dziury. Jej bliższa część jest przyciągana znacznie silniej niż dalsza, przez co cały obiekt zaczyna się rozciągać, aż w końcu rozpada się na strumień gorącej materii. Przez krótki czas takie miejsce...

Na Plutonie odkryto 6 ogromnych osuwisk. Masy lodu spadały z wysokości ponad 2 km i przesuwały się nawet o 14,5 km. Ściana krateru najpierw cicho pracuje, jakby coś w niej powoli ustępowało. Pojawiają się pęknięcia, które z każdą chwilą rozchodzą się coraz dalej, aż w końcu cały fragment zbocza traci stabilność. W jednej chwili setki...

Lasery śledziły metalową kulę na orbicie przez około 3 lata. Udało się wykryć niezwykle słabe wirowanie czasoprzestrzeni. Ziemia obraca się nie tylko wewnątrz pustej przestrzeni. Zgodnie z ogólną teorią względności pociąga za sobą także samą czasoprzestrzeń, delikatnie skręcając orbity znajdujących się wokół niej obiektów. Po około 3 latach laserowych pomiarów naukowcy wyłuskali ten efekt z...

Chmury z odparowanych skał działają jak izolacja. Pod nimi powierzchnia subneptuna może zamienić się w ocean płynnej magmy. Chmury na odległych planetach nie tylko zasłaniają teleskopom widok. Nowe modele pokazują, że mogą działać jak potężna warstwa izolacji, podnosząc temperaturę przy skalistym wnętrzu nawet o 1400-2600 st. C. W efekcie skała topnieje, powstaje ocean magmy, a...

Astronomowie wykorzystali ponad 155 tys. gwiazd znajdujących się w Drodze Mlecznej, aby niezależnie oszacować wiek Wszechświata. Wynik ich badań jest zgodny z najpopularniejszym obecnie modelem kosmologicznym i może pomóc rozwiązać jedną z największych zagadek współczesnej astronomii, tak zwane napięcie Hubble’a. Wiek Wszechświata od lat jest przedmiotem sporów naukowców. Problem nie polega jednak na samym pomiarze...

Cząsteczki radu mogą ujawnić różnice między materią i antymaterią. Istotne okazały się gruszkowate jądra atomowe i niezwykle precyzyjne pomiary. Przepis brzmi jak coś, czego zdecydowanie nie warto powtarzać w kuchni. Rad należy rozpuścić w wodzie, dodać słodzik, odparować płyn, a powstałą lepką masę rozsmarować na złotej folii. Potem wystarczą już tylko hel, temperatura około -268...

Planety rozmiarów Jowisza są tak lekkie, że porównuje się je do piany i waty cukrowej. TOI-791 b i TOI-791 mają ekstremalnie małą gęstość. Astronomowie trafili na dwie planety, których opis brzmi jak coś wymyślonego na potrzeby wykładu o paradoksach. Na pierwszy rzut oka to pełnoprawne odpowiedniki Jowisza – duże, rozciągnięte, robiące wrażenie. Dopiero gdy zajrzymy...