Wszechświat

Dziesięć miliardów lat temu wszechświat przeżywał kosmiczne południe, burzliwą epokę, w której supermasywne czarne dziury rosły w zastraszającym tempie, pożerając niewyobrażalne ilości materii. Dziś te same potężne obiekty przypominają raczej astronomicznych emerytów na przymusowej diecie. Dlaczego ich apetyt tak drastycznie spadł? Astronomowie mają odpowiedź na długo dręczącą astrofizykę zagadkę: dlaczego wzrost supermasywnych czarnych dziur jest...

Mgławica Krab wygląda na zdjęciach jak coś niemal zamrożonego. Nowe obserwacje Hubble’a pokazują jednak, że ten obiekt wciąż wyraźnie się porusza, rozszerza i zmienia. NASA porównała świeże ujęcie z obrazem sprzed 25 lat. Nowe zdjęcie powstało po ponad 24 latach od pierwszych pełnych obserwacji Mgławicy Krab wykonanych przez Hubble’a. To właśnie ten długi odstęp czasu...

Polski fizyk przedstawił przełomową hipotezę wyjaśniającą największą tajemnicę naszego pochodzenia. Przy okazji rozwiązuje gigantyczny problem, z którym od miesięcy zmagają się badacze obsługujący Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba. Zgodnie z naszą najlepszą wiedzą o Wielkim Wybuchu, nie powinno nas tu być. Początek Wszechświata powinien był wygenerować dokładnie tyle samo materii, co antymaterii. Problem w tym, że...

Startup wspierany wcześniej przez NASA testuje technologię łapania asteroid do worka. Pomysł brzmi dziwnie, ale ma zaskakująco poważne zaplecze techniczne. TransAstra ogłosiła, że prowadzi finansowane przez inwestorów i klientów studium misji, której celem byłoby przechwycenie małej planetoidy bliskiej Ziemi i przeniesienie jej na stabilną orbitę w pobliżu naszej planety. W komunikacie firma pisze o obiekcie...

W maleńkiej galaktyce karłowatej odkryto gwiazdę tak ubogą w żelazo i tak osobliwą pod względem składu, że badacze uznali ją za najczystszy dotąd przykład gwiazdy drugiej generacji znalezionej w tak pierwotnym środowisku. Zespół kierowany przez Anirudha Chitiego ze Stanford University badał skład chemiczny gwiazd w słabej galaktyce karłowatej Pictor II, żeby znaleźć obiekty zachowujące ślad...

Astronomowie wykryli pierwszą supernową z sygnałem przypominającym ćwierkanie. To może być najmocniejszy ślad, że jej wnętrzem rządzi magnetar. Zaczęło się od obiektu, który miał być po prostu kolejną bardzo jasną supernową. Tymczasem Joseph Farah z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara, pracujący z zespołem Las Cumbres Observatory, zauważył w danych coś, czego w takich wybuchach jeszcze...

Zwykła, spokojna gwiazda nagle zaczęła zachowywać się tak, jakby ktoś co chwilę przysłaniał ją firanką, a potem podkręcił grzejniki w całym układzie. Światło widzialne spadało, za to podczerwień rosła, jakby coś świeciło gorącą materią. W systemie mogło dojść do zderzenia dwóch planet. W archiwach obserwacji astronomicznych doktorant Anastasios Tzanidakis z Uniwersytetu w Washingtonie trafił na...

Zderzenia czarnych dziur z martwymi gwiazdami już zdążyły wejść do katalogu kosmicznych ekstremów. Teraz okazało się, że jedna z takich par przed finałowym krachem wcale nie krążyła po okręgu, tylko po wyraźnie owalnej orbicie. Bohaterem tej historii jest układ oznaczony GW200105 – sygnał fal grawitacyjnych zarejestrowany 5 stycznia 2020 r. przez detektory LIGO i Virgo....

Zamiast liczyć pojedyncze galaktyki, zmierzyli całe morze światła, które wypełnia przestrzeń pomiędzy nimi. Dzięki temu odsłonili ukryte, kosmiczne struktury sprzed 10 mld lat, kiedy Wszechświat był w najbardziej burzliwym okresie swojego życia. Nowa mapa powstała z danych zebranych w ramach projektu HETDEX, wykorzystującego ogromny teleskop w Teksasie. Naukowcy nie polowali tu na pojedyncze obiekty, ale...

Tajemnicze pasy radiowe pulsara Kraba wreszcie dostały wyjaśnienie. To efekt kosmicznej przeciąganki między grawitacją a materią. Od 20 lat astronomowie patrzą na pulsar Kraba i widzą coś, czego nie pokazuje żaden inny obiekt we Wszechświecie – idealne radiowe paski, jasne i ciemne jak futro zebry. Teraz świeża analiza pokazuje, że za tym wzorem stoi kosmiczna...

To, że Wszechświat się rozszerza, wiadomo od prawie stu lat, ale jak szybko? Dokładne tempo tej ekspansji pozostaje przedmiotem gorących dyskusji i stanowi wyzwanie dla standardowego modelu kosmologii. Mamy dwa sposoby żeby to zmierzyć i każdy podaje inny wynik. Pojawiła się jednak trzecia metoda. Zespół badawczy z Politechniki Monachijskiej (TUM), Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana (LMU)...

Supermasywne czarne dziury, kosmiczne pola magnetyczne i algorytmy z udziałem Polaków. Właśnie powstała najdokładniejsza radiowa mapa nieba. Wszechświat dostał właśnie nową, rekordowo szczegółową mapę. Tym razem nie w świetle widzialnym, lecz w falach radiowych. Międzynarodowy zespół astronomów zdołał zarejestrować sygnały z 13,7 mln galaktyk, w tym tych napędzanych supermasywnymi czarnymi dziurami, a wśród autorów tego...

Teleskopy JWST i ALMA znalazły 70 starych, zakurzonych galaktyk tam, gdzie kosmos dopiero powinien raczkować. Modele ewolucji Wszechświata czeka korekta. I to znaczna. Na granicy obserwowalnego Wszechświata, w epokach, w których kosmos według podręczników dopiero uczył się świecić pierwszymi gwiazdami, astronomowie ujrzeli coś niespodziewanego, a mianowicie 70 masywnych, chemicznie zaskakująco dojrzałych galaktyk. Historia narodzin gwiazd...

Nowe analizy danych z JWST sugerują, że niektóre galaktyki mogą być starsze niż sam wszechświat. Naukowcy pytają, czy nasz model kosmosu w ogóle ma sens. Wszechświat miał swoje narodziny około 13,8 mld lat temu. Przynajmniej tak się powszechnie przyjmuje. W takim scenariuszu, gdy patrzymy bardzo daleko, widzimy kosmos w wieku zaledwie kilkuset milionów lat –...

Astronomowie znaleźli układ, w którym skalista planeta krąży daleko, a gazowe olbrzymy bliżej gwiazdy. LHS 1903 wywraca teorie o powstawaniu planet. Na pierwszy rzut oka system wokół gwiazdy LHS 1903 wygląda całkiem zwyczajnie. W centrum mamy małą, chłodną gwiazdę typu M, tzw. czerwonego karła. To najpopularniejszy typ gwiazd w Drodze Mlecznej – mniejsze i chłodniejsze...

Stara sonda Swift zaczęła zbyt szybko opadać. NASA wstrzymuje badania i szykuje misję, która podniesie ją na wyższą orbitę. Neil Gehrels Swift Observatory to satelita, który od 2004 r. obserwuje tzw. rozbłyski gamma – niezwykle krótkie, ale potwornie energetyczne błyski promieniowania powstające m.in. przy zapadaniu się masywnych gwiazd czy zderzeniach gwiazd neutronowych. To zjawiska tak...

Naukowcy odsłuchali kosmiczny gong po zderzeniu czarnych dziur i wykorzystali go do najdokładniejszego testu teorii względności. Einstein znów miał rację. Cóż za zaskoczenie. Wszechświat znów jest po stronie Einsteina. Rekordowo wyraźny sygnał fal grawitacyjnych z kolizji dwóch czarnych dziur (zdarzenia oznaczonego jako GW250114) pozwolił fizykom zajrzeć w ostatnie chwile tego kosmicznego starcia z precyzją, o...

Naukowcy sprawdzili hipotezę, która miała wyjaśnić największą zagadkę fizyki, ciemną materię. W tym celu zbudowano specjalne kompasy kwantowe. Eksperyment okazał się ważnym krokiem w drodze do poznania tajemnicy ciemnej materii. Międzynarodowy zespół fizyków, w skład którego wchodzi prof. Szymon Pustelny z Uniwersytetu Jagiellońskiego, opublikował w prestiżowym Nature wyniki polowania na jedną z największych zagadek Wszechświata....

Nowe modele klimatyczne pokazują, że życie może istnieć także poza klasyczną strefą zamieszkiwalną. Astronomowie piszą zasady od nowa. Strefa zamieszkiwalna to obszar wokół gwiazdy, w którym na powierzchni planety może utrzymywać się ciekła woda. W Układzie Słonecznym tę złotą strefę rozciąga się mniej więcej od orbity Wenus po okolice Marsa.  Od lat to właśnie takie...

To zdarzenie wstrząsnęło światem astrofizyki, choć dla wielu z nas pozostało niezauważone. W 2023 r. w naszą planetę uderzyło neutrino o tak gigantycznej energii, że wedle naszej obecnej wiedzy nie miało prawa istnieć. Żadne znane źródło we Wszechświecie nie jest w stanie wygenerować takiej mocy. Zespół fizyków z USA twierdzi jednak, że znalazł winowajcę. Ślad...