Wszechświat

Zderzenia czarnych dziur z martwymi gwiazdami już zdążyły wejść do katalogu kosmicznych ekstremów. Teraz okazało się, że jedna z takich par przed finałowym krachem wcale nie krążyła po okręgu, tylko po wyraźnie owalnej orbicie. Bohaterem tej historii jest układ oznaczony GW200105 – sygnał fal grawitacyjnych zarejestrowany 5 stycznia 2020 r. przez detektory LIGO i Virgo....

Zamiast liczyć pojedyncze galaktyki, zmierzyli całe morze światła, które wypełnia przestrzeń pomiędzy nimi. Dzięki temu odsłonili ukryte, kosmiczne struktury sprzed 10 mld lat, kiedy Wszechświat był w najbardziej burzliwym okresie swojego życia. Nowa mapa powstała z danych zebranych w ramach projektu HETDEX, wykorzystującego ogromny teleskop w Teksasie. Naukowcy nie polowali tu na pojedyncze obiekty, ale...

Tajemnicze pasy radiowe pulsara Kraba wreszcie dostały wyjaśnienie. To efekt kosmicznej przeciąganki między grawitacją a materią. Od 20 lat astronomowie patrzą na pulsar Kraba i widzą coś, czego nie pokazuje żaden inny obiekt we Wszechświecie – idealne radiowe paski, jasne i ciemne jak futro zebry. Teraz świeża analiza pokazuje, że za tym wzorem stoi kosmiczna...

To, że Wszechświat się rozszerza, wiadomo od prawie stu lat, ale jak szybko? Dokładne tempo tej ekspansji pozostaje przedmiotem gorących dyskusji i stanowi wyzwanie dla standardowego modelu kosmologii. Mamy dwa sposoby żeby to zmierzyć i każdy podaje inny wynik. Pojawiła się jednak trzecia metoda. Zespół badawczy z Politechniki Monachijskiej (TUM), Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana (LMU)...

Supermasywne czarne dziury, kosmiczne pola magnetyczne i algorytmy z udziałem Polaków. Właśnie powstała najdokładniejsza radiowa mapa nieba. Wszechświat dostał właśnie nową, rekordowo szczegółową mapę. Tym razem nie w świetle widzialnym, lecz w falach radiowych. Międzynarodowy zespół astronomów zdołał zarejestrować sygnały z 13,7 mln galaktyk, w tym tych napędzanych supermasywnymi czarnymi dziurami, a wśród autorów tego...

Teleskopy JWST i ALMA znalazły 70 starych, zakurzonych galaktyk tam, gdzie kosmos dopiero powinien raczkować. Modele ewolucji Wszechświata czeka korekta. I to znaczna. Na granicy obserwowalnego Wszechświata, w epokach, w których kosmos według podręczników dopiero uczył się świecić pierwszymi gwiazdami, astronomowie ujrzeli coś niespodziewanego, a mianowicie 70 masywnych, chemicznie zaskakująco dojrzałych galaktyk. Historia narodzin gwiazd...

Nowe analizy danych z JWST sugerują, że niektóre galaktyki mogą być starsze niż sam wszechświat. Naukowcy pytają, czy nasz model kosmosu w ogóle ma sens. Wszechświat miał swoje narodziny około 13,8 mld lat temu. Przynajmniej tak się powszechnie przyjmuje. W takim scenariuszu, gdy patrzymy bardzo daleko, widzimy kosmos w wieku zaledwie kilkuset milionów lat –...

Astronomowie znaleźli układ, w którym skalista planeta krąży daleko, a gazowe olbrzymy bliżej gwiazdy. LHS 1903 wywraca teorie o powstawaniu planet. Na pierwszy rzut oka system wokół gwiazdy LHS 1903 wygląda całkiem zwyczajnie. W centrum mamy małą, chłodną gwiazdę typu M, tzw. czerwonego karła. To najpopularniejszy typ gwiazd w Drodze Mlecznej – mniejsze i chłodniejsze...

Stara sonda Swift zaczęła zbyt szybko opadać. NASA wstrzymuje badania i szykuje misję, która podniesie ją na wyższą orbitę. Neil Gehrels Swift Observatory to satelita, który od 2004 r. obserwuje tzw. rozbłyski gamma – niezwykle krótkie, ale potwornie energetyczne błyski promieniowania powstające m.in. przy zapadaniu się masywnych gwiazd czy zderzeniach gwiazd neutronowych. To zjawiska tak...

Naukowcy odsłuchali kosmiczny gong po zderzeniu czarnych dziur i wykorzystali go do najdokładniejszego testu teorii względności. Einstein znów miał rację. Cóż za zaskoczenie. Wszechświat znów jest po stronie Einsteina. Rekordowo wyraźny sygnał fal grawitacyjnych z kolizji dwóch czarnych dziur (zdarzenia oznaczonego jako GW250114) pozwolił fizykom zajrzeć w ostatnie chwile tego kosmicznego starcia z precyzją, o...

Naukowcy sprawdzili hipotezę, która miała wyjaśnić największą zagadkę fizyki, ciemną materię. W tym celu zbudowano specjalne kompasy kwantowe. Eksperyment okazał się ważnym krokiem w drodze do poznania tajemnicy ciemnej materii. Międzynarodowy zespół fizyków, w skład którego wchodzi prof. Szymon Pustelny z Uniwersytetu Jagiellońskiego, opublikował w prestiżowym Nature wyniki polowania na jedną z największych zagadek Wszechświata....

Nowe modele klimatyczne pokazują, że życie może istnieć także poza klasyczną strefą zamieszkiwalną. Astronomowie piszą zasady od nowa. Strefa zamieszkiwalna to obszar wokół gwiazdy, w którym na powierzchni planety może utrzymywać się ciekła woda. W Układzie Słonecznym tę złotą strefę rozciąga się mniej więcej od orbity Wenus po okolice Marsa.  Od lat to właśnie takie...

To zdarzenie wstrząsnęło światem astrofizyki, choć dla wielu z nas pozostało niezauważone. W 2023 r. w naszą planetę uderzyło neutrino o tak gigantycznej energii, że wedle naszej obecnej wiedzy nie miało prawa istnieć. Żadne znane źródło we Wszechświecie nie jest w stanie wygenerować takiej mocy. Zespół fizyków z USA twierdzi jednak, że znalazł winowajcę. Ślad...

Astronomowie zauważyli, że egzoplaneta dziwnie się chwieje na orbicie. Winny może być tak masywny księżyc, że zmienia definicję tego słowa. Nauka od lat poluje na pierwszego naprawdę pewnego księżyca spoza Układu Słonecznego. Teraz trafili na obiekt, który od razu wywraca do góry nogami podręcznikowe definicje tego rodzaju obiektów. Gazowy olbrzym HD 206893 b zachowuje się,...

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba stworzył najdokładniejszą jak dotąd mapę ciemnej materii. Zobaczyliśmy niewidzialne rusztowanie Wszechświata w oszałamiających szczegółach. To jedno z największych wyzwań współczesnej fizyki i zagadka, która spędza sen z powiek badaczom nieba od dekad. Choć stanowi około 85 proc. masy całego wszechświata, pozostaje nieuchwytna dla tradycyjnych instrumentów. Ciemna materia, bo o niej mowa,...

Zimna ciemna materia od dekad była pewnikiem fizyki. Teraz naukowcy pokazują scenariusz, w którym Wszechświat startuje z jej gorącą wersją. Przez ostatnich 40 lat fizycy powtarzali jak mantrę, że ciemna materia musi być zimna, powolna i ciężka, inaczej nie dałoby się zbudować takiego Wszechświata, jaki widzimy dziś. Nowe badania pokazują, że może być całkowicie odwrotnie....

Na pierwszych zdjęciach z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba naukowcy dostrzegli, coś zaskakującego. Małe czerwone kropki, bo tak je nazwano, nie przypominały niczego, co wcześniej widzieliśmy. Obiekty te znajdowały się w najgłębszej otchłani Wszechświata, położone dosłownie na drugim brzegu oceanu czasu. Małe czerwone kropki intrygowały badaczy na całym świecie, a nad rozwiązaniem zagadki głowiły się największe...

Przez ponad 20 lat miliony domowych komputerów na całym świecie po cichu przesiewały radiowe szumy z kosmosu w poszukiwaniu śladów obcych cywilizacji. Teraz twórcy projektu ogłosili finał tej gigantycznej łamigłówki. Skoro pojedynczy superkomputer nie jest w stanie na bieżąco przeanalizować ogromu danych radiowych z kosmosu, można rozbić je na małe pakiety i rozesłać do tysięcy...

Teleskop Hubble’a wyhamowuje w gęstniejącej atmosferze i zbliża się do krytycznej wysokości. Naukowcy mówią wprost, że bez reboostu czeka go śmierć w ogniu. Kosmiczny Teleskop Hubble’a przez ponad trzy dekady pokazywał nam Wszechświat tak, jak nie widział go nikt wcześniej. Teraz naukowcy ostrzegają, że kultowy teleskop może zakończyć życie szybciej, niż zakładano. Jeśli nikt nie...

Ciemne gwiazdy mogą pomóc rozwiązać trzy palące zagadki dotyczące Wszechświata. Najnowsze badania dostarczają odpowiedzi na trzy pozornie rozbieżne, ale pilne zagadki dotyczące świtu kosmosu.  Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) miał być urządzeniem, które ostatecznie potwierdzi nasze teorie o początkach wszystkiego. Tymczasem, od kiedy tylko zaczął przesyłać pierwsze dane, astronomowie drapią się w głowy. Zamiast zgodnego...