Wrzucasz worek butelek i masz kaucje od razu. Ten kraj zrobił to lepiej

Stoisz przy automacie do butelek jak przy wyjątkowo powolnym bankomacie. Wkładasz pierwszą sztukę - maszyna mieli, myśli, warczy, w końcu łaskawie ją przyjmuje. Następuje chwila przerwy, bo sprzęt musi odetchnąć. Wkładasz drugą i znowu pauza, połączona z szumem, jakby urządzenie przeliczało bilans całej gospodarki odpadami. Już po kilku sztukach zaczynasz czuć się bardziej jak operator linii produkcyjnej niż klient robiący coś pożytecznego dla środowiska.

Potem przychodzi ten klasyk: trzecia butelka odrzucona, czwarta wywołuje komunikat o nieobsługiwanym kodzie kreskowym. Przekręcasz, prostujesz, próbujesz jeszcze raz. Automat uparcie wypluwa ci śmieci. W pewnym momencie odpuszczasz, pakujesz część opakowań z powrotem do torby na później i wychodzisz z poczuciem, że recykling w praktyce to bardziej kara niż nagroda.

A tymczasem w Finlandii, Norwegii czy Danii zrobienie czegoś dobrego dla planety nie stanowi uciążliwego obowiązku, lecz codzienny nawyk, równie naturalny jak zrobienie zakupów. 

W marketach stoją świetne maszyny - np. TOMRA R1. To duże, zamknięte szafy do recyklingu, w których zamiast żmudnego wkładania każdej sztuki z osobna, dosłownie wlewasz zawartość całego worka pustych butelek i puszek jednocześnie.

Zasada działania pozostaje genialnie łatwa: otwierasz dużą klapę, wsypujesz zawartość, zamykasz, a automat sam zaczyna liczyć, skanować i sortować opakowania według rodzaju materiału oraz systemu kaucji. Jako konsument nie dotykasz już żadnej pojedynczej butelki, nie czekasz na przemielenie każdej sztuki z osobna. Po chwili podchodzisz do ekranu, odbierasz kupon z naliczoną kwotą i idziesz na zakupy. 

Taki model został zaprojektowany tak, by przyjąć ponad 100 opakowań w jednym cyklu. Przy takiej liczbie zwrot przebiega nawet pięciokrotnie szybciej niż w klasycznych urządzeniach, gdzie wsuwamy butelkę po butelce.

Ten rodzaj automatyzacji całkowicie zmienia sposób myślenia o zwrocie surowców. Wrzutowe maszyny okazały się magnesem na klientów. 

Niektóre markety raportowały wzrost liczby wizyt recyklingowych o około jedną trzecią i nawet o kilkadziesiąt procent więcej zebranych opakowań po instalacji sprzętu. Potwierdza to jasno, że wygoda przekłada się bezpośrednio na realne wyniki systemu kaucyjnego.

W krajach z rozwiniętymi systemami kaucyjnymi, wydaje mi się że automaty tego typu stanowią już standard w większych supermarketach. Działają one z powodzeniem w Norwegii, Szwecji, Finlandii, Niemczech, Danii czy Holandii. W Niemczech i Danii mechanizmy kaucji pozwalają odzyskać ponad 90 procent nadających się do recyklingu butelek oraz puszek z rynku. 

Z perspektywy klienta to kolejny punkt na mapie sklepu. Tak jak wiesz, gdzie leży pieczywo, tak samo wiesz, gdzie stoi maszyna, do której przychodzisz z workiem po napojach.

Wyobraźmy sobie, że duże sieci handlowe w Polsce - Biedronka, Lidl, Auchan czy Kaufland - montują podobne wrzutowe automaty przy wejściu. Nie musiałbyś trzymać pustych butelek w garażu, pakować ich do auta i bawić się w misterne wpychanie po jednej sztuce, modląc się, żeby maszyna nie padła przy przedostatniej. Wystarczyłoby wsypać worek, wziąć kupon i z satysfakcją pójść w stronę półek z zakupami.

Największą siłą tego rozwiązania pozostaje komfort. Zmiana zachowań zaczyna się wtedy, gdy ekologia staje się wygodna - gdy nie wymaga cierpliwości świętego, tylko zajmuje mniej czasu niż wizyta przy bankomacie. Technologia, która to umożliwia, istnieje i od lat działa bezbłędnie kilka tysięcy kilometrów na północ od nas. 

Skoro tamtejsze sklepy potrafią wznieść poziom zwrotów do ponad 90 procent, naprawdę nie ma powodu, byśmy w Polsce dalej udawali, że wprowadzenie takich ułatwień pozostaje niemożliwe. Chyba, że pieniądz stanie nam na drodze, plus miliun operatorów.