Włącz krytyczne myślenie. Nowa akcja nauczy was analizy newsów
Nie wszystko, co brzmi pewnie, jest prawdą. Stowarzyszenie Pravda, Fundacja Academicon, grupa Spider’s Web/naTemat i TikTok startują z kampanią „Włącz krytyczne myślenie”
Z okazji Światowego Dnia Społeczeństwa Informacyjnego TikTok, Stowarzyszenie Pravda, Fundacja Academicon oraz grupa Spider’s Web/naTemat ruszają z kampanią edukacyjną „Włącz krytyczne myślenie”, która ma promować proste, codzienne nawyki z zakresu edukacji medialnej i krytycznej oceny treści. Do kampanii dołączyli popularni twórcy z TikToka.
We współczesnym środowisku informacyjnym umiejętność oceny i weryfikacji treści staje się podstawą odpowiedzialnego korzystania z mediów. Krytyczne myślenie jest wskazywane przez Parlament Europejski jako jedna z kluczowych kompetencji potrzebnych do bezpiecznego poruszania się w świecie natłoku informacji, w którym coraz większą rolę odgrywa ich analiza, interpretacja i sprawdzanie.
To wyzwanie jest widoczne także w Polsce. Według Media Literacy Index 2026 Polska zajęła 20. miejsce w Europie na 41 badanych krajów z wynikiem 54 punktów pod względem poziomu edukacji medialnej. To poprawa o 2 miejsca względem poprzednich lat, ale nadal wynik słabszy niż w krajach takich jak Dania, Finlandia czy Irlandia, które uzyskały ponad 70 punktów w badaniu i od dawna rozwijają bardziej systemowe podejście do budowania kompetencji medialnych.
Jednocześnie, jak pokazuje Digital News Report 2025 Reuters Institute, korzystanie z mediów społecznościowych jako źródła newsów wzrosło w naszym kraju rok do roku o 6 punktów procentowych, do poziomu 54%. Oznacza to, że dla ponad połowy Polaków platformy online są dziś ważnym miejscem kontaktu z informacją, a nie tylko przestrzenią rozrywki.
Tym większego znaczenia nabierają więc umiejętności związane z poruszaniem się w strumieniu treści - krytyczna ocena przekazów, sprawdzanie źródeł, rozpoznawanie uproszczeń i odróżnianie faktów od opinii. W tym samym raporcie blisko co czwarty badany (23%) deklaruje, że udostępnia newsy przez social media, komunikatory lub e-mail. Oznacza to, że indywidualne decyzje użytkowników mają realny wpływ nie tylko na nich samych, ale też na dalszy zasięg i obieg informacji.
W odpowiedzi na tę rosnącą potrzebę wzmacniania kompetencji medialnych, z okazji Światowego Dnia Społeczeństwa Informacyjnego, TikTok, Stowarzyszenie Pravda i Fundacja Academicon oraz grupa Spider’s Web/naTemat rozpoczynają kampanię edukacyjną „Włącz krytyczne myślenie”. Akcja będzie widoczna również na profilach na TikToku należących do popularnych twórców internetowych i mediów - do kampanii na platformie dołączyli: grupa Spider's Web/naTemat, zespół profilu Orientuj Się., Natalia Sisik, Marcin Kruszewski i Patryk Boryniec. Jej celem jest zwrócenie uwagi na znaczenie krytycznego myślenia oraz przekazanie praktycznej wiedzy o tym, jak weryfikować treści w sieci i poza nią.
Krytyczne myślenie okiem ekspertów
Inicjatywa ma na celu pokazać, że krytyczna ocena treści i docierających do nas komunikatów nie jest abstrakcyjną ideą ani umiejętnością zarezerwowaną dla ekspertów. To praktyczna, codzienna kompetencja, która pomaga lepiej rozumieć treści, z którymi wchodzimy w interakcję. Krytyczne myślenie nie zaczyna się od wielkich teorii, ale od prostych pytań zadawanych na co dzień: kto to powiedział, na jakiej podstawie, czy da się to sprawdzić i czy nie reaguję zbyt szybko pod wpływem emocji.
Za warstwę merytoryczną kampanii odpowiada Stowarzyszenie Pravda, organizacja zajmująca się przeciwdziałaniem dezinformacji i wzmacnianiem społeczeństwa obywatelskiego. Wnosi do projektu wiedzę z obszaru weryfikacji treści, media literacy i budowania bardziej świadomego odbioru informacji.
W przestrzeni publicznej premiuje się dziś szybkie i jednoznaczne odpowiedzi, ale to właśnie one prowadzą do największych błędów informacyjnych. „Nie wiem” i „sprawdzę” to nie oznaki słabości, lecz dwie najbardziej eksperckie odpowiedzi, jakie można dziś dać. Świadomy odbiorca nie boi się wątpliwości - wręcz przeciwnie, traktuje je jako narzędzie pracy z informacją - mówi Jakub Śliż, prezes Stowarzyszenia Pravda
Drugą perspektywę wnosi Fundacja Academicon, działająca na rzecz popularyzacji nauki, odpowiedzialna za wydawanie czasopisma filozoficznego „Filozofuj!”. Jej udział w kampanii pomaga osadzić temat szerzej nie tylko w kontekście dezinformacji, ale też codziennego nawyku zadawania pytań i unikania zbyt pochopnych osądów.
Krytyczne myślenie nie polega na tym, by mieć gotową odpowiedź na każdy temat, ale by umieć się zatrzymać, zadać pytanie i dopuścić możliwość, że możemy się mylić. Filozofia jest tu naturalną drogą. Uczy rzetelnego namysłu, porządkowania argumentów i rozumienia różnych perspektyw. W Fundacji Academicon pokazujemy, że takie myślenie można rozwijać na co dzień, m.in. poprzez publikacje na łamach „Filozofuj!”, gdzie w przystępny sposób zachęcamy do zadawania pytań i świadomego odbioru informacji - podkreśla dr hab. Artur Szutta, prof. UG, prezes Fundacji Academicon.
Włącz krytyczne myślenie do swojej codzienności online
Projekt koncentruje się na prostych, konkretnych zasadach, które można stosować na co dzień: sprawdzaniu źródeł, analizie komunikatów, zadawaniu pytań i wychwytywaniu sygnałów ostrzegawczych. Twórcy z TikToka i partnerzy kampanii będą przekładać te zagadnienia na zrozumiały, praktyczny język i pokazywać, jak stosować je w codziennym kontakcie z treściami online.
Codziennie w serwisach naszej grupy, takich jak Spider’s Web czy naTemat, analizujemy tysiące informacji. Widzimy na żywo, jak szybko w sieci roznosi się panika, złość czy najzwyklejsza w świecie bzdura. Czasem każdy łapie się na tym, że łatwo dać się ponieść emocjom i uwierzyć w krzykliwy nagłówek. Dlatego angażujemy się w tę kampanię. Chcemy pokazać, że krytyczne myślenie to nie jest żadna tajemna wiedza dla ekspertów, tylko zwykły, przydatny nawyk. To ten krótki moment zawahania, odrobiny dystansu i zadanie sobie w myślach pytania "czy to ma sens?", zanim podamy coś dalej znajomym. W dzisiejszym internecie odrobina zdrowego rozsądku to podstawa - mówi Przemysław Pająk, założyciel i właściciel Grupy Spider's Web/naTemat
Podejście TikToka do obiegu informacji obejmuje zarówno współpracę z ponad 20 organizacjami fact-checkingowymi akredytowanymi przez International Fact-Checking Network, które oceniają treści w ponad 60 językach i na 130 rynkach, jak i działania edukacyjne wspierające bardziej świadomy odbiór treści. A w momentach szczególnie istotnych społecznie, takich jak wybory, sytuacje kryzysowe czy ważne wydarzenia publiczne, TikTok uruchamia dodatkowe rozwiązania informacyjne, takie jak centra wyborcze czy specjalne sekcje kierujące użytkowników do sprawdzonych źródeł oraz blisko współpracuje z lokalnymi ekspertami i instytucjami.
Coraz więcej osób korzysta z platform cyfrowych nie tylko dla rozrywki, ale też w celu szukania informacji, zdobywania wiedzy, czy poznawania nowych umiejętności. TikTok jest częścią tej codzienności, w Polsce korzysta z niego już ponad 14,2 miliona użytkowników, w Europie blisko 200 milionów. W ramach kampanii "Włącz krytyczne myślenie" chcemy wspierać naszych użytkowników nie tylko w odkrywaniu treści, ale też w ich świadomym odbiorze. Bardzo ważne jest dla nas, że robimy to razem z partnerami edukacyjnymi: Stowarzyszeniem Pravda i Fundacją Academicon, którzy odpowiadają za merytorykę akcji oraz z twórcami, którzy potrafią przełożyć tę wiedzę na prosty, zrozumiały i bliski odbiorcom język. Mamy nadzieję, że przygotowane wspólnie materiały będą praktycznym wsparciem dla osób, które chcą poruszać się po świecie informacji bardziej świadomie i z większą pewnością - mówi Łukasz Gabler, odpowiadający w TikToku za politykę publiczną w regionie CEE.
Głos twórców
W kampanię "Włącz krytyczne myślenie" zaangażowani są również zasięgowi twórcy z TikToka: zespół najpopularniejszego w Polsce profilu o tematyce dotyczącej newsów i polityki "Orientuj Się.", twórczyni słynnego formatu "News na dziś" Natalia Sisik, Marcin Kruszewski czyli twórca popularnego profilu „Prawo Marcina”, tłumaczącego zawiłe zagadnienia prawne w prosty sposób, a także Patryk Boryniec, autor rozrywkowych treści dla rodziców i nie tylko.
Przez najbliższe dni twórcy będą dzielić się na TikToku poradami i zasadami, jak stosować krytyczne myślenie w praktyce, na podstawie materiałów przygotowanych wspólnie z partnerami merytorycznymi.
Dziś internet jest nie tyle narzędziem, lecz naturalnym środowiskiem życia społecznego, rozrywkowego i edukacyjnego. Szczególnie dla najmłodszych odbiorców z pokolenia Z i alfa. Zetki i alfy poszukują naraz i informacji i rozrywki. Dlatego w Orientuj.się opowiadamy o świecie w zabawnej formie, ale nigdy kosztem rzetelności informacji. Pracujemy jako redakcja, weryfikujemy każdą informację i podajemy dalej tylko te, których jesteśmy pewni. Dołączamy do akcji „Włącz krytyczne myślenie” by wspólnie zachęcać odbiorców do świadomego poruszania się po świecie treści i newsów online – mówi Szymon Rębowski z redakcji Orientuj.sie.
We współczesnym środowisku informacyjnym umiejętność krytycznej oceny treści staje się podstawą odpowiedzialnego korzystania z mediów. Kampania „Włącz krytyczne myślenie” ma być wkładem w tę rozmowę i praktycznym źródłem wiedzy oraz wskazówek.
