Robot zamiast bibliotekarza. Już pomaga pierwszym studentom

Gdzie znajdę czytelnię? Jak dotrzeć do konkretnego działu? Z której usługi bibliotecznej powinienem skorzystać? Na amerykańskiej uczelni podobne pytania padają tysiące razy rocznie. Władze uniwersytetu postanowiły sprawdzić, czy część z nich może przejąć robot wyglądający jak człowiek. Nazywa się Rubo, rozmawia w kilku językach i potrafi naśladować ruchy ludzkich rąk. Na jego rozwój przeznaczono 298 tys. dol. Humanoid rozpoczął właśnie pilotaż w bibliotece Stony Brook University w Nowym Jorku.

W bibliotece akademickiej nie wszystkie pytania wymagają wiedzy o literaturze, bazach naukowych czy metodologii badań. Niektórzy odwiedzający chcą po prostu wiedzieć, gdzie znajduje się sala, jak dotrzeć do odpowiedniego stanowiska albo z kim skontaktować się w konkretnej sprawie. To krótkie rozmowy, które potrafią jednak zajmować sporą część dnia pracowników.

Biblioteki Stony Brook University policzyły, ile takich pytań otrzymują. W roku akademickim 2024/2025 odnotowano około 13 tys. zapytań dotyczących orientacji w budynkach i wskazywania drogi. Wszystko to przy ponad 2 mln wizyt. Rubo ma przede wszystkim odpowiadać na najprostsze pytania, wskazywać drogę i przekazywać informacje o usługach uczelni.

Przypomnijmy, że pierwsze roboty w bibliotekach pojawiały się już znacznie wcześniej. W 2016 r. na Spider’s Web opisywaliśmy singapurską konstrukcję służącą do inwentaryzacji księgozbioru. Tamta maszyna rozpoznawała książki na półkach, a Rubo ma przede wszystkim rozmawiać z ludźmi.

Stony Brook University ogłosił przyznanie 298 tys. dol. na rozwój Rubo wiosną tego roku. Środki pochodzą z uczelnianego President’s Fast Impact Fund, a projekt wspierają również władze uniwersytetu i biblioteki. Maszyna dotarła na kampus pod koniec czerwca. Już w sierpniu zaprezentowano ją nowym studentom podczas wydarzenia poświęconego sztucznej inteligencji. Rubo rozmawiał wówczas z uczestnikami, prezentował ruchy i nawet tańczył.

We wrześniu przeprowadzono kolejne pokazy, tym razem dla pracowników biblioteki. Naukowcy sprawdzali m.in., jak robot odpowiada na pytania w różnych językach oraz czy potrafi powtarzać ruchy zademonstrowane przez człowieka.

Teraz przyszedł czas na następny etap. Od 2 do 13 listopada uczelnia prowadzi pilotaż w Melville Library. W dni robocze, między 12:30 a 14:30 czasu lokalnego, odwiedzający mogą podejść do Rubo, porozmawiać z nim i zapytać o sprawy związane z biblioteką lub kampusem. To eksperymentalny pomocnik, którego możliwości sprawdza się podczas wyznaczonych spotkań z odwiedzającymi. Nie opublikowano jeszcze wyników pozwalających ocenić, jak dobrze radzi sobie z codzienną obsługą studentów.

Za projektem stoją zespoły informatyki, inżynierii mechanicznej oraz badań nad technologią i społeczeństwem. Uczelnia chce połączyć możliwości współczesnych modeli językowych z robotem, który fizycznie znajduje się w tym samym pomieszczeniu co rozmówca.

Podstawą rozwiązania są rozwijane przez bibliotekę systemy AI, w tym modele językowe typu open source uruchamiane na lokalnej infrastrukturze. Powstaje również chatbot, którego rozwiązania mają być wykorzystywane podczas kolejnych etapów prac nad Rubo.

Różnica w porównaniu z rozmową na ekranie jest dość oczywista. Zamiast szukać strony internetowej, wpisywać pytanie i czytać odpowiedź, student może zwrócić się bezpośrednio do humanoida. Robot ma odpowiadać głosowo i tekstowo, również w różnych językach.

Nie wiadomo jeszcze, jak szeroki będzie zakres jego wiedzy i z jaką skutecznością poradzi sobie z bardziej nietypowymi pytaniami. Twórcy testują także mechanizmy ograniczające nieprawidłowe odpowiedzi, co ma szczególne znaczenie w miejscu, gdzie użytkownicy oczekują wiarygodnych informacji.

Podobny pomysł wykorzystania chatbota w szkolnictwie wyższym pojawił się wcześniej na Harvardzie. Tam system AI miał wspierać studentów informatyki podczas nauki programowania. Stony Brook przenosi jednak rozmowę z interfejsu komputerowego do fizycznego otoczenia.

Największym wyzwaniem dla Rubo nie musi być sama rozmowa. Współczesne modele AI potrafią odpowiadać na pytania i wyszukiwać informacje, ale przemieszczanie się wśród ludzi wymaga zupełnie innych umiejętności.

Biblioteka jest pełna przeszkód: stołów, krzeseł, toreb pozostawionych przy przejściach i osób, które potrafią nagle zmienić kierunek. Robot musi rozpoznawać otoczenie i poruszać się bezpiecznie, nie przeszkadzając odwiedzającym.

Dlatego zespół inżynierii mechanicznej bada możliwość nawigacji wewnątrz biblioteki pod nadzorem człowieka. Prace nad samodzielnym poruszaniem się w takim środowisku nadal trwają. Podczas jednego z pokazów badacze pozwalali uczestnikom prowadzić ręce robota przez określony ruch. Maszyna zapamiętywała demonstrację, a następnie odtwarzała wykonany gest. Podobne metody mogą służyć uczeniu robotów prostych czynności bez konieczności ręcznego programowania każdego ruchu.

W październiku opisywaliśmy na Spider’s Web prace Nvidii nad uczeniem humanoidów prawdziwych czynności. Jednym z wyzwań jest przenoszenie zdobytych umiejętności do świata, w którym przedmioty nie zawsze znajdują się dokładnie tam, gdzie przewiduje program. Niedawno natomiast pisaliśmy o pracach Apple nad robotem wykorzystującym Maca mini, który ma samodzielnie odnaleźć się w nieznanym sobie środowisku. Jak widać robotyka w połączeniu z AI rozwija się coraz mocniej.

Przeczytaj także:

Rubo jest kolejnym przykładem eksperymentów prowadzonych w miejscach, w których maszyny muszą współpracować z ludźmi. Japońskie linie Japan Airlines testują humanoidy do obsługi naziemnej samolotów, a producenci robotów rozwijają systemy przeznaczone do pracy w magazynach, fabrykach i przestrzeniach publicznych.

W przypadku biblioteki szczególnie interesująca jest jednak granica między prostą informacją a rzeczywistą pomocą. Wskazanie drogi do czytelni można oprzeć na aktualnej mapie budynku. Znalezienie odpowiedniej literatury do pracy magisterskiej wymaga już zrozumienia tematu, oceny źródeł i znajomości zasobów naukowych.

*Źródło grafiki wprowadzającej: clu, Getty Images Signature, Canva Pro / UniTree