Porusza się wokół Słońca w złą stronę. Rubin odkrył kosmiczną dziwność

Wszystkie planety Układu Słonecznego okrążają naszą gwiazdę w tym samym kierunku. Tymczasem astronomowie dostrzegli za Neptunem obiekt, który najwyraźniej nie zamierza przestrzegać tej zasady. Porusza się wokół Słońca w przeciwną stronę, po orbicie nachylonej pod kątem aż 142 stopni. Obiekt oznaczony roboczo jako R631 został zauważony w danych z Obserwatorium Very C. Rubin w Chile. Może mieć około 100 km średnicy, a jeden obieg Słońca zajmuje mu niemal 548 lat. Naukowcy próbują teraz ustalić, co sprawiło, że znalazł się na tak osobliwej orbicie.

Gdyby spojrzeć na Układ Słoneczny znad północnego bieguna Ziemi, zobaczylibyśmy planety poruszające się wokół Słońca przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Tak wygląda ruch orbitalny Merkurego, Wenus, Ziemi i wszystkich pozostałych planet. Większość planetoid również podąża w tym kierunku.

Tymczasem orbita R631 jest tak mocno nachylona względem płaszczyzny, w której poruszają się planety, że obiekt okrąża Słońce w przeciwnym kierunku. Astronomowie nazywają taki ruch wstecznym lub retrogradacyjnym.

Nachylenie orbity R631 wynosi około 142 stopni. Dla porównania, orbita Neptuna jest odchylona od płaszczyzny orbity ziemskiej o niecałe 2 stopnie, a Plutona o około 17 stopni. Przekroczenie granicy 90 stopni oznacza, że ruch odbywa się już w kierunku przeciwnym do dominującego w Układzie Słonecznym. Nie oznacza to oczywiście, że obiekt łamie prawa fizyki. Jego orbita podlega dokładnie tym samym zasadom grawitacji co orbity planet. Niezwykłe jest natomiast to, jak bardzo różni się od pozostałych.

R631 znajduje się obecnie w odległości około 32 jednostek astronomicznych od Słońca. To mniej więcej 4,8 mld km, nieco dalej niż przeciętna odległość Neptuna od naszej gwiazdy. Jego orbita jest mocno wydłużona. Najbliżej Słońca obiekt znajdzie się prawdopodobnie 31 października 2047 r., kiedy odległość spadnie do około 24 jednostek astronomicznych, czyli 3,6 mld km. Oznacza to, że znajdzie się wtedy bliżej Słońca niż wynosi średni promień orbity Neptuna.

Na drugim krańcu swojej drogi R631 może oddalać się od Słońca na niemal 110 jednostek astronomicznych. Jeden pełny obieg trwa według wstępnych obliczeń około 547,8 roku ziemskiego. Gdy ostatni raz przechodził podobną część swojej orbity, na Ziemi trwał jeszcze XV wiek. Warto jednak pamiętać, że wszystkie te parametry są obecnie weryfikowane. R631 nie otrzymał jeszcze oficjalnego oznaczenia od Minor Planet Center, a kolejne obserwacje mogą nieco zmienić wyznaczoną trajektorię.

Obiekt zwrócił uwagę astronomów analizujących publiczne dane z Obserwatorium Very C. Rubin. W materiałach obserwacyjnych odnaleziono jego ślady z okresu od grudnia 2025 do marca 2026 r. Fizyk i astronom Marshall Eubanks oszacował, że średnica R631 może wynosić około 100 km. To jednak wynik uzyskany na podstawie jasności obiektu i założenia dotyczącego jego zdolności do odbijania światła. Bez znajomości właściwości powierzchni nie można jeszcze dokładnie określić rozmiarów.

Niewykluczone, że mamy do czynienia z dużym ciałem lodowym, które w odpowiednich warunkach wykazywałoby aktywność kometarną. Eubanks porównuje je do komety Bernardinelli-Bernstein, której jądro ma ponad 120 km średnicy. Jeśli R631 rzeczywiście zawiera lotne substancje, podczas zbliżenia do Słońca w 2047 r. może zacząć uwalniać gaz i pył. Na razie nie potwierdzono jednak takiej aktywności.

Skąd wzięła się tak niezwykła trajektoria? Jedno z wyjaśnień zakłada, że R631 powstał w Pasie Kuipera, czyli rozległym obszarze lodowych ciał znajdującym się za orbitą Neptuna. Początkowo mógł poruszać się po znacznie bardziej typowej orbicie.

Późniejsze spotkanie z Neptunem mogło jednak dramatycznie zmienić jego ruch. Grawitacja planety potrafi przemieszczać niewielkie obiekty na zupełnie inne trajektorie, zwiększać ich nachylenie i wydłużać orbity. Astronom amator Sam Deen sugeruje, że podobne zdarzenie mogło nastąpić w ciągu ostatniego miliarda lat. Nie jest to jednak potwierdzona rekonstrukcja historii R631.

W ubiegłym roku opisywaliśmy niezwykłą strukturę wewnątrz Pasa Kuipera, która również może być pozostałością po dawnych migracjach Neptuna. Planeta przez miliardy lat wpływała na rozmieszczenie mniejszych ciał na obrzeżach naszego układu.

Istnieje też znacznie bardziej wyjątkowa możliwość. R631 mógł powstać przy innej gwieździe, zostać wyrzucony ze swojego macierzystego układu i później przechwycony przez Słońce. Na razie nie ma jednak dowodów, które wskazywałyby, że właśnie tak się stało.

W przypadku międzygwiezdnej komety 3I/ATLAS jej pochodzenie udało się potwierdzić dzięki szczególnym właściwościom orbity. R631 porusza się po orbicie związanej ze Słońcem, więc jego ewentualne pozasłoneczne pochodzenie byłoby znacznie trudniejsze do udowodnienia.

Odkrycie jest kolejnym sukcesem Obserwatorium Very C. Rubin, które rozpoczęło regularne obserwacje w 2026 r. Jego teleskop wyposażono w kamerę o rozdzielczości 3,2 gigapiksela, zdolną fotografować ogromne obszary nieba i wykrywać bardzo słabe obiekty.

W październiku informowaliśmy o odkryciu kandydatki na planetę karłowatą 2026 ED138, która również została dostrzeżona w danych z tego obserwatorium. Na początku listopada opisywaliśmy natomiast dwie nowe planetoidy trojańskie Neptuna.

Przeczytaj także:

R631 nie należy do tej samej grupy co trojańczycy. Tamte obiekty poruszają się wokół Słońca w podobnym rytmie jak Neptun, natomiast R631 przecina płaszczyznę orbit planet pod ogromnym kątem i okrąża gwiazdę w przeciwnym kierunku. Wielkie możliwości nowego teleskopu opisywaliśmy już przy okazji startu jego 10-letniego przeglądu nieba. Dzięki regularnemu fotografowaniu tych samych obszarów astronomowie mogą wychwytywać nawet bardzo powolny ruch niewielkich ciał.

*Grafika wprowadzająca wygenerowana przez AI