Piloci dostaną ostrzeżenie o fałszywym GPS. Europa rozwija kluczowy system

Samolot leci nad Bałtykiem, ale jego system nawigacyjny nagle wskazuje pozycję oddaloną o setki kilometrów. Takie sytuacje są coraz częstsze, dlatego Europejska Agencja Kosmiczna wspiera rozwój urządzenia, które ma rozpoznawać fałszywe sygnały GPS i ostrzegać o nich pilotów.

System nazywa się JASPER i powstaje w Niemczech. Ma działać jako dodatkowe wyposażenie kokpitu, bez konieczności przebudowy całej elektroniki samolotu. 22 października przedstawiono wyniki pierwszego etapu prac, które mają doprowadzić do opracowania rozwiązania dla lotnictwa pasażerskiego.

Za przedsięwzięciem stoją niemiecki producent awioniki f.u.n.k.e. AVIONICS oraz Niemieckie Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki DLR. Projekt otrzymał wsparcie z programu NAVISP Europejskiej Agencji Kosmicznej, finansującego rozwój technologii nawigacyjnych.

JASPER, czyli Jamming/Spoofing Event Recognition System, ma wykrywać dwa rodzaje zakłóceń. Pierwszym jest jamming, polegający na zagłuszaniu sygnału satelitarnego. Odbiornik nie może wówczas prawidłowo określić położenia, ponieważ słaby sygnał z orbity zostaje zakłócony przez silniejsze transmisje radiowe.

Znacznie bardziej podstępny jest spoofing. W tym przypadku odbiornik nadal otrzymuje sygnał przypominający prawdziwe dane nawigacyjne, ale informacje o pozycji lub czasie są fałszywe. System może więc wskazywać niewłaściwe miejsce, mimo że pozornie działa poprawnie.

Jak pisaliśmy już wcześniej, rosyjskie zakłócenia nawigacji satelitarnej nad Bałtykiem potrafią sprawić, że urządzenia pokazują użytkownikom pozycję w zupełnie innym miejscu. W lotnictwie takie zjawisko może utrudniać nawigację i prowadzić do problemów z systemami korzystającymi z danych GNSS.

Podstawą JASPER jest technologia odbiornika satelitarnego opracowana przez DLR, która wcześniej sprawdzana była podczas prób w locie. Zadaniem f.u.n.k.e. AVIONICS jest przekształcenie jej w rozwiązanie odpowiednie do zastosowania w samolotach pasażerskich.

Projekt początkowo koncentruje się na Airbusie A320. Urządzenie ma być dodatkowym wyposażeniem, które nie zastępuje istniejących odbiorników nawigacyjnych i nie wymaga głębokiej ingerencji w pokładową awionikę.

Informacje o wykrytych zakłóceniach mają być prezentowane pilotom za pośrednictwem Electronic Flight Bag, czyli elektronicznego narzędzia wykorzystywanego przez załogi między innymi do przeglądania dokumentacji, map i danych potrzebnych podczas lotu.

Dzięki temu piloci mogliby otrzymać czytelny komunikat o podejrzeniu zagłuszania lub fałszowania sygnału. JASPER nie usunie jednak zakłóceń ani nie sprawi, że samolot stanie się całkowicie odporny na spoofing. Jego zadaniem jest dostarczenie załodze dodatkowej informacji o wiarygodności nawigacji satelitarnej.

W przygotowaniu rozwiązania uczestniczą również eksperci DLR zajmujący się systemami wspomagania pilotów. Twórcy konsultują wymagania z liniami Lufthansa, Eurowings i Condor, aby planowane urządzenie odpowiadało rzeczywistym potrzebom lotnictwa komercyjnego.

JASPER ma być przydatny nie tylko podczas samego lotu. System przewiduje również zapisywanie danych o wykrytych zakłóceniach i ich późniejszą analizę. Zebrane informacje mogłyby posłużyć do przygotowywania zbiorczych map pokazujących obszary, w których sygnały nawigacyjne są szczególnie narażone na manipulacje.

To ważne również z perspektywy Polski. Informowaliśmy już o problemach z odbiorem GPS nad znaczną częścią kraju, które wymagały przygotowania dodatkowych informacji dla załóg przez Polską Agencję Żeglugi Powietrznej. Możliwość porównywania danych z wielu samolotów mogłaby ułatwić ocenę skali takich zjawisk.

Przeczytaj także:

Podobny cel, choć realizowany w zupełnie inny sposób, ma projekt polskiej firmy Creotech Instruments, zakładający wykrywanie źródeł zakłóceń GNSS przy wykorzystaniu satelitów. JASPER skupia się natomiast przede wszystkim na samolocie i przekazywaniu informacji jego załodze.

Problem dostrzegają również europejskie instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo lotnictwa. W lipcu 2026 r. EASA zaktualizowała zalecenia dotyczące zagłuszania i spoofingu, uwzględniając m.in. wykorzystanie elektronicznych narzędzi pokładowych, szkolenia załóg oraz procedury komunikacji z kontrolą ruchu lotniczego.

*Grafika wprowadzająca wygenerowana przez AI