Myślałem, że jestem niezastąpiony. Zatrudniałem ludzi, a wszystko robiłem sam
Zatrudniasz ludzi, a i tak wszystko robisz sam? Znam to. Przez lata byłem największą przeszkodą w rozwoju własnego biznesu.

Dobra, ja to zrobię, będzie szybciej. Gdybym dostawał złotówkę za każdym razem, kiedy wypowiedziałem te słowa, to prawdopodobnie nie musiałbym już pracować do końca życia. Przez lata byłem przekonany, że to całkiem rozsądne podejście. W końcu skoro wiem, jak coś zrobić, to po co mam tracić czas na tłumaczenie tego komuś innemu?
Dzisiaj wraz ze wspólnikiem prowadzę dwa punkty ksero, współpracuję z ośmioma osobami i coraz częściej przekonuję się, że takie myślenie jest jedną z największych przeszkód w rozwijaniu biznesu. Firma nie może przecież rosnąć w nieskończoność, jeśli wszystko musi przejść przez jedną głowę. Nawet jeśli jej właścicielowi wydaje się, że wie najlepiej. A mnie przez długi czas właśnie tak się wydawało. Zresztą czasami nadal się wydaje.
Największym problemem firmy bardzo często po prostu bywa jej właściciel
Kiedy zaczynasz prowadzić niewielki biznes, to robienie wszystkiego samodzielnie jest czymś zupełnie naturalnym. Sam zamawiasz towar, obsługujesz klientów, pilnujesz kosztów, odpowiadasz na wiadomości i rozwiązujesz problemy. Nie dlatego, że jesteś jakimś wybitnym specjalistą od zarządzania. Po prostu często nie ma nikogo innego, kto mógłby się tym zająć.
Z czasem przychodzą kolejni pracownicy, pojawiają się nowe obowiązki, a firma zaczyna rosnąć. Teoretycznie powinno być łatwiej, bo przecież masz już ludzi do pomocy. Tyle że możesz zatrudnić nawet kilkanaście osób i nadal wszystko robić samemu. Wystarczy, że każda decyzja, każde zamówienie i każdy drobny problem będą wymagały twojej akceptacji.
Właśnie w taką pułapkę bardzo łatwo wpaść. Bo przecież ja wiem, gdzie kupić papier najtaniej, ja wiem, jak rozwiązać reklamację, ja wiem, który produkt warto zamówić i jak powinien wyglądać konkretny wydruk. A skoro wiem, to najprościej będzie zrobić to samemu.
Tylko że w ten sposób zamiast rozwijać przedsiębiorstwo, tworzysz sobie coraz bardziej wymagające stanowisko pracy. Z tą tylko różnicą, że nie masz przełożonego, który pozwoli ci wyjść o 16:00.
Klątwa wiedzy. Czyli dlaczego wszyscy nie wiedzą tego, co ja?
Dopiero niedawno zacząłem dostrzegać, jak bardzo przeszkadza mi coś, co można nazwać klątwą wiedzy. Kiedy przez długi czas wykonujesz jakieś czynności, to wiele rzeczy staje się dla ciebie po prostu oczywistych. Przestajesz nawet zauważać, ile drobnych decyzji podejmujesz automatycznie.
W punkcie ksero takich sytuacji jest naprawdę mnóstwo. Wiem, kiedy warto zrobić próbny wydruk, kiedy trzeba uprzedzić klienta o marginesach, jak przygotować nietypowe zamówienie albo dlaczego pozornie prosty plik może sprawić ogromne problemy. Dla mnie część tych rzeczy jest odruchem, dla kogoś, kto nie ma mojego doświadczenia, wcale nie musi być oczywista.
I tutaj pojawiał się mój ulubiony błąd. Zamiast spokojnie wytłumaczyć pracownikowi, dlaczego coś należy zrobić w określony sposób, wolałem zrobić to sam. Bo będzie szybciej, bo unikniemy pomyłki, bo przecież zanim wszystko wyjaśnię, zdążę już wykonać zadanie.
Tyle że to oszczędność czasu wyłącznie teoretycznie. Dzisiaj zaoszczędzę dziesięć minut, nie tłumacząc komuś, jak rozwiązać problem. Jutro ten sam problem wróci i znowu będę potrzebny. Za tydzień sytuacja się powtórzy. W efekcie nieświadomie uczę ludzi, że w razie trudności najlepiej zapytać mnie, a potem sam się irytuję, że wszyscy o wszystko pytają. Genialny system, prawda?
Delegowanie zadań jest trudne. Nawet bardzo
Długo myliłem dwie rzeczy: powierzanie komuś zadania i przekazywanie odpowiedzialności za jego wykonanie. To naprawdę nie jest to samo. Mogę poprosić współpracownika o zamówienie materiałów, a następnie sprawdzać każdy produkt, każdą ilość i każdą cenę. Mogę zlecić przygotowanie wydruku, ale stać obok i komentować każdy ruch. Formalnie ktoś inny wykonuje pracę, ale nadal to ja zarządzam każdym szczegółem.
Co ciekawe, wcale nie jestem zupełnie początkujący w delegowaniu. W części firmy zajmującej się copywritingiem udało mi się już wypracować model, w którym współpracuję ze sprawdzonymi osobami, a większość rzeczy po prostu dzieje się bez mojego udziału. Zlecenia są realizowane, klienci obsługiwani, teksty powstają. Nie muszę codziennie wszystkiego doglądać, żeby mieć pewność, że praca zostanie wykonana tak, jak sobie tego życzę.
Tyle że dojście do tego etapu zajęło mi naprawdę sporo czasu. Kiedyś miałem poczucie, że powinienem wiedzieć absolutnie wszystko. Ile znaków zamówił w danym miesiącu klient X, jaki jest termin realizacji konkretnego zlecenia, kto aktualnie pisze dany tekst i kiedy materiał trafi do klienta. Najlepiej jeszcze, żebym osobiście przeczytał każdy tekst przed jego wysłaniem. Bo przecież może coś przeoczę. A właściwie to ktoś inny może coś przeoczyć, więc lepiej, żebym sprawdził.
W pewnym momencie dotarło do mnie, że to kompletnie bez sensu. Skoro współpracuję z ludźmi, których znam, którym ufam i którzy doskonale wiedzą, co robią, to po co mam być dodatkowym ogniwem każdego procesu i się zwyczajnie wtrącać? Co właściwie daje mi wiedza o tym, że klient zamówił akurat 250 tys. znaków, a termin realizacji przypada na czwartek? Jeśli wszystko przebiega zgodnie z planem, naprawdę nie muszę zaprzątać sobie tym głowy.
Dzisiaj copywriting w dużej mierze kręci się sam. Oczywiście nie oznacza to, że zupełnie się nim nie interesuję. Po prostu nie muszę wiedzieć o każdym szczególe, żeby mieć kontrolę nad tym, jak funkcjonuje ta część firmy. I uwierzcie, oswojenie się z tą myślą wcale nie przyszło mi łatwo.
Teraz próbuję przenieść dokładnie to samo podejście do punktów ksero. Teoretycznie powinno być łatwiej, bo przecież raz już przeszedłem przez ten proces. Tyle że znowu łapię się na tym, że chcę o wszystkim wiedzieć, wszystko sprawdzić i najlepiej samodzielnie rozwiązać każdy problem. Jakby doświadczenie z copywritingu zupełnie wyparowało mi z głowy w momencie przekroczenia progu punktu ksero.
I właśnie tego dopiero się uczę. Że jeśli powierzam komuś jakieś zadanie, muszę również zaakceptować, że może wykonać je inaczej, niż zrobiłbym to sam. Oczywiście niekoniecznie gorzej. Po prostu inaczej. Nie muszę mieć wpływu na każde kliknięcie myszką, każdy telefon do dostawcy i każdą drobną decyzję. Ważniejsze jest to, żeby efekt był zgodny z ustalonymi standardami.
Oczywiście nie oznacza to, że należy zostawić współpracowników samych sobie i liczyć, że wszystko jakoś się ułoży. Trzeba określić zasady, przekazać potrzebną wiedzę i ustalić, kiedy rzeczywiście należy zwrócić się do przełożonego. Tylko później trzeba jeszcze zrobić najtrudniejszą rzecz – przestać się wtrącać.
Czasami ktoś popełni błąd i świat się od tego nie zawali
Nie będę udawać, że jest to łatwe. Szczególnie kiedy prowadzisz niewielką firmę, w której każda pomyłka może oznaczać sporą stratę. Źle wykonany wydruk to zmarnowany papier i toner. Nieprzemyślane zamówienie może zamrozić pieniądze w towarze, który będzie leżał na półce przez kilka miesięcy.
Właśnie dlatego naturalnym odruchem jest kontrolowanie wszystkiego. Jeśli sam podejmę decyzję, to przynajmniej wiem, kto odpowiada za jej konsekwencje. Tyle że przy takim podejściu współpracownicy nigdy nie nauczą się samodzielności. Nie da się przekazać komuś odpowiedzialności, oczekując jednocześnie, że nigdy się nie pomyli. Można minimalizować ryzyko, ustalać procedury i wyciągać wnioski, ale nie można rozwijać kompetencji zespołu bez pozostawienia mu przestrzeni na własne decyzje.
Zaczynam też rozumieć, że nie każda pomyłka świadczy o niekompetencji pracownika. Czasami świadczy o tym, że jako właściciel nie przekazałem wystarczająco jasnych instrukcji. Albo zakładałem, że ktoś powinien wiedzieć coś, czego nigdy mu nie wytłumaczyłem. To dość mocne odkrycie, bo znacznie łatwiej stwierdzić, że sam zrobiłbym coś lepiej, niż przyznać, że nie nauczyłem tego wystarczająco dobrze.
Najtrudniej jest pogodzić się z tym, że nie muszę być niezastąpiony
Jest jeszcze jedna rzecz, o której rzadziej mówi się przy okazji delegowania. W robieniu wszystkiego samemu można znaleźć pewną chorą satysfakcję. Miło mieć poczucie, że zna się odpowiedź na każde pytanie, potrafi rozwiązać każdy problem i bez nas firma nie poradziłaby sobie równie dobrze. Tylko czy naprawdę o to chodzi w prowadzeniu biznesu?
Przecież nie otwierałem firmy po to, żeby przez kolejne lata osobiście zatwierdzać zamówienia papieru i rozstrzygać każdą drobną wątpliwość. Chciałem stworzyć firmę, która będzie się rozwijać, a rozwój wymaga czegoś więcej niż pieniędzy na kolejny lokal czy podpisywania umów z kolejnymi osobami. Wymaga przede wszystkim zaufania, ale także nauczenia ludzi samodzielności, oddania im rzeczywistej odpowiedzialności i pogodzenia się z tym, że nie zawsze wszystko odbędzie się dokładnie po mojej myśli.
Przeczytaj także:
Nie napiszę teraz, że całkowicie opanowałem tę sztukę. Nadal zdarza mi się niestety pomyśleć, że sam zrobiłbym coś szybciej albo lepiej. Nadal czasami muszę powstrzymać się przed przejęciem zadania, które ktoś inny spokojnie może wykonać.
Tyle że coraz wyraźniej widzę, dokąd prowadzi alternatywa. Można mieć dwa, pięć albo dziesięć punktów i nadal być człowiekiem, bez którego nic nie może się wydarzyć. Można też stopniowo budować zespół, który nie potrzebuje właściciela do rozwiązania każdej drobnostki. Dopiero zaczynam się tego uczyć. Największym sukcesem przedsiębiorcy wcale nie musi być to, że potrafi zrobić wszystko sam. Czasami jest nim moment, w którym wreszcie nie musi.
Coraz częściej przekonuję się, że największą wartością mojej firmy wcale nie są drukarki, sprzęt czy kolejne pomysły na rozwój. Są nią ludzie, dzięki którym nie muszę już wszystkiego robić sam. I chyba właśnie za to jestem im najbardziej wdzięczny. Dziękuję.
*Źródło grafiki wprowadzającej: tumsasedgars, Getty Images, Canva Pro
Redaktor Spider's Web specjalizujący się w tematyce naukowej. O nowych technologiach zaczął pisać w 2012 r. na łamach portalu Telix. Później współtworzył treści dla Komputer Świata i PCLabu. Epizod dziennikarski zaliczył także w lokalnej gazecie i w dziale blogowym SpeedTest. Współzałożyciel agencji BlueCopy, zajmującej się copywritingiem i poligrafią. Przez pewien czas właściciel firmy transportowej. Prywatnie fan starych polskich oper mydlanych (oglądanych obowiązkowo z konkubiną), dumny opiekun kotki brytyjskiej i pasjonat-amator druku 3D.