Zamachowiec jeszcze strzelał, a w internecie już kłamali. Co pokazuje tragedia w Krakowie?

Napastnik strzelający do ludzi jeszcze nie został ujęty, gdy już można było oglądać w internecie filmy z zamachu. Dosłownie chwilę po jego obezwładnieniu w sieci pojawiło się wideo pokazujące policjanta bohatersko walczącego o życie w starciu z Michałem O. Tragedia działa się na oczach milionów Polaków – ze wszystkimi konsekwencjami tego faktu.

Byliśmy z żoną w tym dniu w Krakowie i choć przebywaliśmy w Nowej Hucie, w bezpiecznym miejscu, bardzo szybko zaczęliśmy otrzymywać telefony od bliskich martwiących się o nas. Trudno im się dziwić, Rynek Główny w Krakowie jest bardzo naturalną destynacją dla przyjezdnego.

Pamiętam 11 września 2001 r., gdy nastąpił atak na World Trade Center, jeszcze dokładniej zachował się w pamięci 10 kwietnia 2010 r., gdy wydarzyła się katastrofa w Smoleńsku. Siedziałem wtedy przed telewizorem i oczekiwałem na nowe informacje. Dziś świat wygląda inaczej i w pierwszym odruchu zajrzałem na dawnego Twittera, czyli X-a. Natychmiast otrzymałem porcję filmów pokazujących zamach z różnych ujęć. Z lekkim opóźnieniem te same relacje pojawiały się w kanałach informacyjnych telewizji.  

Mówi się, że jednym z pierwszych ataków niemal transmitowanych na Twitterze był zamach w Bostonie z 15 kwietnia 2013 r. Powstało wtedy wiele tekstów mówiących, że media właśnie zmieniły się nie do poznania, że nie nadążają, że społecznościówki przejęły ich rolę. W 2026 r. ten efekt znacznie się wzmocnił. Ma to szereg negatywnych konsekwencji.

Po pierwsze, praktycznie natychmiast temat został zaopiekowany przez polityków do uprawniania działalności bieżącej. Wyjątkowo paskudne były oskarżenia, że policja nie reagowała i nie było jej na miejscu, podczas gdy na wideo rejestrującym rajd zamachowca przez ulicę Grodzką w kierunku Wawelu widać jadący za nim w pościgu radiowóz policyjny. Od miejsca wjazdu na Rynek do okolic placu św. Marii Magdaleny, gdzie film nakręcono jest około 700-800 metrów. Serwis X został zalany przez polityków powtarzających kłamstwa o nieobecności policji. Bardzo mnie to wzburzyło, bo wystarczyło połączyć dwa obrazki w całość, żeby zobaczyć, że kłamstwo jest szyte grubymi nićmi.

Kardynał Ryś, metropolita krakowski wypowiedział w dniu zamachu zdanie, które uderzyło mnie ze względu na swoją utopijność. Brzmiało ono: „Musimy być razem”. Stało się dokładnie odwrotnie. Na ulicach Krakowa działy się dantejskie sceny, a politycy ruszyli do ataku – żeby jeszcze bardziej polaryzować społeczeństwo, podburzać nastroje. Kiedyś istniało w polityce pojęcie racji stanu. Oznaczało nadrzędność interesu państwa nad partykularnym interesem politycznym. Dziś brzmi wyjątkowo naiwnie. Politycy zamiast jednoczyć straumatyzowane zamachem społeczeństwo, robią coś przeciwnego i jest to obrzydliwe.

Drugi problem, jaki jawi się po wydarzeniach w Krakowie dotyczy tego, jak my sami reagujemy w sieci. Wysyp „śledztw” na podstawie rozpikselowanych zbliżeń ze stopklatek filmów był porażający. Odpuściłem śledzenie społecznościówek w momencie, gdy algorytm zaczął mi podpowiadać przeciwstawne „analizy” tego, czy Michał O. był prawicowym czy lewicowym ekstremistą. Kanwą do takich rozważań była z jednej strony wypowiedź ministra spraw wewnętrznych, z drugiej profil zamachowcy na Facebooku. Lewicowość przypięto mu między innymi na podstawie t-shirtu z motywami z mangi.

Na podstawie wątłych informacji wydaje się dziś natychmiast wyrok. „Analizy” przypadkowych kont w internecie mają przesądzać o czyjejś winie czy politycznych sympatiach. Najpaskudniejsze były wpisy dotyczące walki rannego policjanta z 24-latkiem. Domorośli znawcy rozkładali na czynniki pierwsze liczbę strzałów i postawę policjanta. Ze swoich wygodnych kanap przesądzali, czy zachowanie funkcjonariusza było właściwe. Nie interesował ich zupełnie fakt, że człowiek ten walczył o życie w dodatku będąc – jak się później okazało – ranny. Straszne.

Trzeci problem, który się uwypuklił ma związek z pierwszym, ale celowo je rozdzieliłem, żeby nie stawiać znaku równości między naszą klasą polityczną, a obcą agenturą. Chodzi o rosyjską dezinformację, która zaczęła rozprzestrzeniać się natychmiast. Dotyczyła ona między innymi rzekomej służby Michała O. w Wojsku Polskim, rządowej prowokacji w celu odwołania Marszu Niepodległości i powiązań 24-latka z Ukrainą. OKO Press sprawdziło, że ta ostatnia fałszywka zaczęła viralowo krążyć po internecie za pośrednictwem kont z Grecji, Hiszpanii, Wietnamu, Chin i Bułgarii. Ten wątek widać również w setkach komentarzy pod medialnymi informacjami dotyczącymi zamachu. Będziemy musieli poczekać na analizy serwisów fact-checkingowych i raporty NASK, ale już widać, że wrogie ośrodki wykorzystały temat do szerzenia wielopoziomowej dezinformacji.

Zamach w Krakowie pokazuje niepokojąco smutny obraz naszej kondycji moralnej. Uwypukla wszechobecny brak empatii, wręcz znieczulicę. Filmy ze społecznościówek oglądane na kanapach przypominają reality show lub brutalne seriale z serwisów VOD. I tak trochę je traktujemy, zapominając, że to nie fikcja, ale prawdziwe życie, gdzie giną prawdziwi ludzie. Politycy żerują na tych wydarzeniach i krążą jak sępy, podsycają nastroje, chcą nas skłócić, by ugrać większe poparcie. Koło się zamyka. Błędne koło nienawiści.

Czytaj także: