Dwie gwiazdy zamieniły się w jedną. To pierwszy taki przypadek
Wielka gwiazda pochłonęła swoją mniejszą towarzyszkę. Naukowcy po raz pierwszy prześledzili cały proces, od pierwszych oznak po erupcję.

Przez kilka lat astronomowie obserwowali gwiazdę, która stopniowo stawała się coraz jaśniejsza. Podejrzewali, że dzieje się z nią coś niezwykłego, ale nie spodziewali się zobaczyć finału jeszcze za swojego życia. W 2025 r. obiekt nagle rozbłysnął. Okazało się, że ogromna gwiazda najprawdopodobniej pochłonęła swoją mniejszą towarzyszkę.
To wydarzenie pozwoliło naukowcom po raz pierwszy tak dokładnie prześledzić cały proces łączenia gwiazd, od początkowych zmian aż po gwałtowną erupcję. Kluczowych dowodów dostarczył Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, a wyniki badań właśnie opublikowano w Nature.
Jedna gwiazda była 7 razy masywniejsza od Słońca. Druga nie miała szans
Wydarzenie rozegrało się na obrzeżach galaktyki Andromedy, oddalonej od nas o około 2,5 mln lat świetlnych. Naukowcy oznaczyli obiekt jako AT 2025abao, ale nadali mu również znacznie sympatyczniejszą nazwę Bao.
Początkowo był to układ dwóch gwiazd krążących wokół wspólnego środka masy. Większa z nich znajdowała się pod koniec swojego życia i zdążyła już potężnie się rozrosnąć. Miała masę około 7 Słońc, promień 350 razy większy od słonecznego i świeciła 18 tys. razy jaśniej niż nasza gwiazda.
Gdyby umieścić ją w centrum Układu Słonecznego, to jej zewnętrzne warstwy sięgałyby poza orbitę Marsa. Tymczasem mniejsza gwiazda, nazwana przez badaczy Little Bao, miała zaledwie około 70 proc. masy Słońca. Przez długi czas oba obiekty spokojnie krążyły wokół siebie, aż rozrastający się olbrzym zaczął pochłaniać swojego towarzysza.
Siedem okrążeń i koniec. Mniejsza gwiazda po prostu wpadła do środka
Wszystko zaczęło się około 2018 r., kiedy mniejsza gwiazda znalazła się w zewnętrznych warstwach gazowych olbrzyma. Nadal poruszała się po orbicie, ale przestała robić to swobodnie. Gaz stawiał opór, odbierał jej energię orbitalną i zmuszał do stopniowego zbliżania się do centrum większej gwiazdy.
Astronomowie nazywają ten etap ewolucją we wspólnej otoczce. Obydwa obiekty zostają zanurzone w jednym ogromnym obłoku gazu, choć ich jądra początkowo pozostają oddzielne. W niektórych układach proces kończy się wyrzuceniem otoczki i przetrwaniem dwóch gwiazd. W innych mniejszy obiekt opada tak głęboko, że dochodzi do połączenia.
W przypadku Bao wszystko potoczyło się zaskakująco szybko. Od początku silnego oddziaływania gwiazdy wykonały zaledwie około 7 okrążeń, co zajęło mniej więcej 7 lat. Dla porównania, w innych znanych przypadkach podobnych procesów gwiazdy mogły wykonać tysiące okrążeń.
Obserwowali ją od 2023 r. Nagle wydarzyło się coś niezwykłego
Pierwsze oznaki problemów naukowcy dostrzegli w 2023 r., analizując dane z kosmicznego teleskopu NEOWISE i naziemnych obserwatoriów. Gwiazda stopniowo jaśniała, a z czasem zaczęła otaczać się coraz większą ilością pyłu. Archiwalne pomiary pozwoliły później ustalić, że zmiany rozpoczęły się już kilka lat wcześniej.
W lipcu 2025 r. teleskop SPHEREx zauważył coś ciekawego. Obiekt zaczął słabnąć w świetle widzialnym, ale jednocześnie stawał się jaśniejszy w podczerwieni. Sugerowało to, że wyrzuca coraz więcej materii, która zasłania samą gwiazdę i emituje promieniowanie cieplne.
17 października japoński astronom amator Koichi Itagaki dostrzegł w Andromedzie jasny rozbłysk. Wkrótce wydarzenie zarejestrowały profesjonalne obserwatoria, w tym Zwicky Transient Facility. Jasność obiektu gwałtownie wzrosła, a zebrane dane zaczęły wskazywać na tzw. jasną czerwoną nową, zjawisko związane z łączeniem gwiazd.
Nie była to jednak supernowa, czyli katastrofalny wybuch kończący życie niektórych masywnych gwiazd. Rozbłysk powstał najprawdopodobniej w wyniku gwałtownego wydzielenia energii podczas połączenia obu obiektów i wyrzucenia części gazu w przestrzeń kosmiczną.
Webb zajrzał w pozostałości. Naukowcy dostali brakujące dowody
24 grudnia 2025 r., zaledwie 47 dni po maksimum jasności erupcji, Bao zaobserwował Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba. Były to najwcześniejsze obserwacje pozostałości takiego zdarzenia wykonane przez Webba w tym zakresie. Instrumenty teleskopu dostarczyły szczegółowych danych o podczerwonym promieniowaniu otaczającego obiekt pyłu.
Zespół kierowany przez Viraja Karambelkara z Columbia University porównał obserwacje z symulacjami ewolucji układów podwójnych. Najlepiej pasował scenariusz, w którym mniejsza gwiazda opadła aż do jądra większej i połączyła się z nią, wywołując gwałtowne wyrzucenie materii.
W badaniu opublikowanym 18 listopada w Nature autorzy szacują, że podczas erupcji odrzucone zostało około 0,1-0,2 masy Słońca. Dzięki obserwacjom można było również oszacować, jaka część energii traconej przez zacieśniającą się orbitę posłużyła do wyrzucenia gazowej otoczki.
Dotychczas astronomowie często musieli odtwarzać podobne zdarzenia na podstawie ich odległych w czasie pozostałości. Tym razem dysponowali danymi sprzed erupcji, z jej przebiegu i z okresu bezpośrednio po niej.
To nie pierwsze połączenie gwiazd, ale pierwsze tak dobrze udokumentowane
Astronomowie znają już inne przykłady gwiezdnych połączeń. Na Spider’s Web opisywaliśmy choćby układ TIC 470710327, w którym jedna z masywnych gwiazd prawdopodobnie powstała właśnie w wyniku połączenia dwóch mniejszych.
Wyjątkowość Bao polega na możliwości prześledzenia niemal całej historii zdarzenia. To pierwszy tak szczegółowy zapis procesu, w którym ogromna, starzejąca się gwiazda pochłania mniejszego towarzysza. Trzeba jednak zaznaczyć, że astronomowie nie oglądali osobno obu gwiazd podczas zderzenia. Ich los odtworzono z pomiarów promieniowania i modeli fizycznych. Ostateczne potwierdzenie połączenia będzie wymagało dalszych obserwacji pozostałości.
Przeczytaj także:
Badacze niedawno odkryli również towarzysza Betelgezy, jednego z najbardziej znanych czerwonych nadolbrzymów. Pokazuje to, jak wiele zagadek kryją układy, w których ogromna różnica jasności utrudnia dostrzeżenie mniejszej gwiazdy.
Obserwacje Bao mogą pomóc wyjaśnić, co dzieje się z takimi parami, gdy jedna z gwiazd zaczyna umierać. Niektóre przeżywają ten etap i z czasem mogą stać się układami gwiazd neutronowych lub czarnych dziur. Inne kończą jako pojedynczy obiekt, którego dalszy los zależy od przebiegu połączenia.
*Grafika wprowadzająca wygenerowana przez AI
Redaktor Spider's Web specjalizujący się w tematyce naukowej. O nowych technologiach zaczął pisać w 2012 r. na łamach portalu Telix. Później współtworzył treści dla Komputer Świata i PCLabu. Epizod dziennikarski zaliczył także w lokalnej gazecie i w dziale blogowym SpeedTest. Współzałożyciel agencji BlueCopy, zajmującej się copywritingiem i poligrafią. Przez pewien czas właściciel firmy transportowej. Prywatnie fan starych polskich oper mydlanych (oglądanych obowiązkowo z konkubiną), dumny opiekun kotki brytyjskiej i pasjonat-amator druku 3D.