10 000 lotów odwołanych. „System nie wytrzymał”

W piątkowe popołudnie Federalna Administracja Lotnictwa, czyli FAA, zatrzymała odloty na terenie całego kraju. Samoloty znajdujące się już w powietrzu mogły kontynuować lot i lądować, ale kolejnych maszyn nie wpuszczano do systemu. Powód brzmiał początkowo dość enigmatycznie: problemy komunikacyjne dotykające centrów kontroli ruchu lotniczego.

Nakaz wszedł w życie około godz. 15:54 czasu wschodniego i został zniesiony o 20:15. Przez ponad cztery godziny jeden z największych i najbardziej złożonych systemów transportowych świata funkcjonował więc w mocno ograniczonym trybie. Amerykańska kontrola ruchu lotniczego ma problem doskonale znany każdemu, kto kiedykolwiek próbował modernizować stary system informatyczny: nowoczesność jest tylko tak nowoczesna, jak jej najstarszy krytyczny element.

Czytaj też:

Amerykański sekretarz transportu Sean Duffy tłumaczył po awarii, że przeciążeniu uległy routery w systemie kontroli ruchu lotniczego. Urządzenia zaczęły przekazywać niespójne dane, dlatego podjęto decyzję o zatrzymaniu odlotów. Duffy wprost wskazał przy tym na wiek amerykańskiej infrastruktury kontroli ruchu lotniczego. Aktualizacja prywatnej sieci komunikacyjnej łączącej elementy systemu kontroli ruchu spowodowała restart, po którym doszło do awarii i utraty komunikacji. Sieć jest obsługiwana przez firmę L3Harris. Sekretarz bezpieczeństwa krajowego Markwayne Mullin mówił z kolei, że nowe poprawki bezpieczeństwa wprowadzone do starszego systemu najwyraźniej przeciążyły jego routery. To póki co wstępne ustalenia.

FAA Telecommunications Infrastructure, w skrócie FTI, jest telekomunikacyjnym kręgosłupem spinającym centra kontroli ruchu i inne placówki FAA. To właśnie przez tę infrastrukturę przesyłane są krytyczne dane operacyjne i komunikacja głosowa potrzebna do zarządzania ruchem lotniczym. FAA podpisała kontrakt na jej modernizację, eksploatację i zarządzanie z Harris Corp., poprzednikiem L3Harris, już w lipcu 2002 r. W przeglądzie bezpieczeństwa zamówionym przez FAA w 2023 r. sieć FTI została określona nadal jako przestarzała. Wskazano również jej zależność od starszej technologii komunikacyjnej TDM oraz ostrzegano, że niespodziewana awaria może odciąć poszczególne obiekty FAA, a nawet całe regionalne centrum kontroli ruchu od szerszej sieci.

Gdy ogłaszano ground stop to według Flightradar24 około 3100 samolotów znajdowało się w powietrzu, lecąc w kierunku amerykańskich lotnisk. FAA zatrzymała nowe odloty, natomiast maszyny już znajdujące się w powietrzu mogły kontynuować lot. Połączenia międzynarodowe rozpatrywano indywidualnie. Amerykańskie media informowały o ponad 10 tys. opóźnień i przeszło 4 tys. odwołanych lotów w sam piątek. Później Flightradar24 raportował już, że do późnego wieczora czasu wschodniego blisko 10 tys. połączeń do lub z amerykańskich lotnisk zostało anulowanych w piątek i sobotę.

Moment awarii wyjątkowo sprzyjał teoriom spiskowym. W tym samym czasie problemy dotknęły również usługi Microsoftu, dlatego niemal automatycznie pojawiły się pytania o możliwy związek obu incydentów. Amerykańskie władze temu zaprzeczyły. Mullin poinformował, że nie ma przesłanek wskazujących na cyberatak, a piątkowy paraliż FAA nie był związany z awarią Microsoftu.

Od problemu odcięła się również Air Space Intelligence, firma odpowiedzialna za nowe narzędzie SMART wykorzystujące AI do wspomagania planowania ruchu. Spółka stwierdziła, że jej system ani integracja z FAA nie były przyczyną zatrzymania ruchu.

To interesujący znak czasów. Ledwo przestaje działać ogromny system, a w pierwszej kolejności trzeba tłumaczyć społeczeństwu, że nie zaatakowali go hakerzy, nie zepsuła go sztuczna inteligencja i nie ma związku z inną głośną awarią chmury.

W styczniu 2023 r. FAA również musiała czasowo wstrzymać krajowe odloty. Wtedy problem dotyczył systemu NOTAM, wykorzystywanego do przekazywania pilotom istotnych informacji operacyjnych. Tamten ground stop trwał około 90 minut.

Sprawa natychmiast stała się także argumentem politycznym. Duffy ponowił apel do Kongresu o pieniądze potrzebne na modernizację systemu kontroli ruchu lotniczego. Mullin przekonywał, że stopniowe poprawianie kolejnych elementów infrastruktury nie wystarczy i administracja chce pełnej wymiany systemu, której koszt oszacowano na 50 mld dol.

To około 185 mld zł przy orientacyjnym kursie 3,70 zł za dolara. Kwota z gatunku absurdalnych, dopóki nie przypomnimy sobie, co ten system właściwie robi i ile kosztuje kilkugodzinny paraliż lotnictwa w kraju o najbardziej ruchliwej przestrzeni powietrznej na świecie.

Co znamienne, w 2026 r. amerykański rząd już zabiegał o kolejne miliardy dolarów na modernizację infrastruktury lotniczej. Modernizacja obejmuje między innymi zastępowanie starej infrastruktury komunikacyjnej nowszymi rozwiązaniami. Piątkowa awaria dostarczyła politykom wyjątkowo sugestywnego argumentu, dlaczego odkładanie takich inwestycji ma swoją cenę.

Można oczywiście prowadzić dyskusję o tym, ile z postulowanych dziesiątek miliardów rzeczywiście trzeba wydać i w jaki sposób. Natomiast sam problem starzejącej się infrastruktury trudno sprowadzić do politycznej retoryki, skoro na jej stan wcześniej wskazywały również przeglądy bezpieczeństwa.

Żyjemy w epoce, w której firmy technologiczne z łatwością sprzedają wizję świata napędzanego sztuczną inteligencją, autonomią, chmurą i komputerami analizującymi niewyobrażalne ilości informacji. Tymczasem infrastruktura podtrzymująca realny świat jest znacznie mniej efektowna. To świat routerów, przełączników, kabli, protokołów, systemów zapasowych i aplikacji, których nie da się zastąpić podczas jednej nocnej przerwy technicznej.

Nie ma w nim corocznego keynote'u i efektownego filmu pokazującego zaokrąglone narożniki nowej wersji routera FAA. Jest za to odpowiedzialność za tysiące samolotów. To spektakularny przykład długu technologicznego w skali państwa. Dług technologiczny czasami objawia się jako wolno uruchamiający się firmowy program albo serwer, którego administrator boi się zrestartować. A czasami oznacza, że na kilka godzin przestaje startować praktycznie całe państwo.