AI Act wszedł w życie. Chiny i prawnicy dziękują

Zacznijmy od tego co w AI Act jest słuszne. Bo jest sporo

Oznaczanie treści generowanych przez AI ma sens - pisałem o tym wielokrotnie. Deepfejki niszczą ludzi. Boty udające ludzi zatruwają debatę publiczną. Wymóg przejrzystości to nie fanaberia biurokratów z Brukseli - to odpowiedź na realne szkody, które AI wyrządza już dziś. Popierałem to i podtrzymuję.

Ale jest w tej historii coś, o czym mówi się zbyt mało. I o tym chcę napisać.

AI Act stosuje się do każdego systemu AI obsługującego obywateli UE, niezależnie od tego, gdzie dostawca narzędzia ma siedzibę. Brzmi sensownie, prawda? Europejskie prawo chroni europejskich użytkowników. W praktyce oznacza to jednak coś zupełnie innego.

Zuckerberg - jak twierdzi - zamiast na rozwój produktów, poświęcił 590 tysięcy roboczogodzin na dostosowanie się Facebooka do europejskich regulacji. Microsoft z kolei w ogóle wstrzymał launch swojego asystenta AI w Europie z powodu niepewności regulacyjnej, przekierowując zasoby z inżynierów na prawników. Pytanie, kto na tym skorzystał?

Na pewno nie Europa. Europa nie ma własnego modelu językowego, który konkurowałby z ChatemGPT, czy Claudem. Nie ma własnej platformy społecznościowej będącej realną alternatywą dla Facebooka (no, chyba że serwis Sakiewicza w końcu wystrzeli). Nie ma własnego dostawcy usług chmurowych, który mógłby zagospodarować biznes amerykański wypychany przez regulacje. Tymczasem chińskie firmy działają bez porównywalnych obciążeń na rynkach, gdzie amerykańskie firmy ponoszą najwyższe koszty regulacyjne.

Kiedy regulujesz innych, a sam nie masz nic do zaoferowania w zamian, to koszty ponoszą wszyscy, a korzyści nie trafiają do ciebie. Szokujące, że w Europie nie potrafimy tego zrozumieć.

Z raportu Barometr Rynku Pracy 2026 wynika, że 42,2 proc. polskich firm deklaruje korzystanie z automatyzacji i AI. Ale tylko 12,2 proc. używa jej na szeroką skalę.

I to jest problem, który AI Act pogłębia. W wielu polskich firmach pracownicy zaczęli korzystać z AI oddolnie i dziś nikt nie ma pełnego obrazu jej wykorzystania w organizacji. Szef firmy podpisuje regulamin, prawnik wysyła maila do pracowników, IT blokuje kilka aplikacji i… wszyscy udają, że działają w zgodzie z AI Act. W praktyce byle Janusz z działu sprzedaży dalej używa ChatGPT na telefonie prywatnym do pisania ofert dla klientów, a księgowa prosi Claude o ogarnianie przepastnych exceli.

Zamiast wydawać pieniądze na wdrożenia AI, polskie firmy będą je wydawać na audyty i prawników. Tak będzie działać AI Act w zderzeniu z polską rzeczywistością biznesową.

Popularna narracja internetowa "regulacje hamują innowacje" ma jeden problem: Chiny - rzekomy beneficjent braku regulacji europejskich - właśnie same zaczęły pisać pierwszą kompleksową ustawę o AI. Kraj bez regulacji zaczyna je wprowadzać. Ciekawe, prawda?

USA też w cale nie mają anarchii regulacyjnej, jak się powszechnie uważa. Komisja Handlu Federalnego zajmuje się AI w ochronie konsumentów, regulatorzy finansowi nadzorują AI w bankowości, a FDA reguluje AI w urządzeniach medycznych. Trzy konkurujące systemy regulacyjne - federalny, stanowy i agencyjny - tworzą własny chaos compliance.

Różnica polega na czymś innym. USA reguluje sektorowo i reaktywnie - reagując na problemy, gdy się pojawiają. Europa uchwaliła kompleksowe prawo z 5-letnim horyzontem zanim rynek w pełni dojrzał.

Problem nie leży w tym, że Europa reguluje. Lecz w tym, że Europa reguluje zanim zbudowała cokolwiek własnego.

RODO miało chronić prywatność Europejczyków. W praktyce stworzyło absurd ciągłych checkboksów. Dane Europejczyków i tak trafiają na amerykańskie i chińskie serwery, tylko teraz z przyciskiem "akceptuję" na początku. Cóż za absurd.

AI Act grozi tym samym scenariuszem. Europejscy użytkownicy będą widzieć oznaczenia "ta treść została wygenerowana przez AI". Europejskie firmy będą płacić za audyty i hordy prawników. Prawdziwy problem z AI Act nie polega jednak na tym, że reguluje zbyt ostro, lecz że reguluje w próżni.

Fragmentacja regulacyjna w Europie przynosi korzyści głównie Chinom. Zachodnie firmy AI pompują inżynierów i kapitał w absurdalną walkę z "compliance", podczas gdy chińskie firmy wspierane przez państwo operują bez porównywalnych obciążeń i agresywnie rozwijają się na rynkach, gdzie amerykańskie firmy ponoszą największe koszty regulacyjne. Europejska regulacja bez europejskiej technologii to po prostu płacenie rachunku za cudzy obiad.

Nie postuluję braku regulacji. Postuluję regulację połączoną ze strategią.

Każde euro wydane na implementację AI Act powinno być uzupełnione o euro wydane na budowę europejskiej infrastruktury AI. Każdy wymóg compliance nałożony na OpenAI i Google powinien być skonstruowany tak, by tworzył przestrzeń dla europejskich alternatyw - nie tylko przestrzeń dla zarobku dla europejskich prawników.

Europa ma tradycję regulowania i tę tradycję mimo wszystko warto szanować. Ale regulowanie to nie może być strategia przemysłowa. Tak jak GDPR wcale nie stworzył europejskiego Facebooka, tak AI Act nie stworzy europejskiego ChatGPT.

Pytanie, czy ktokolwiek w Brukseli rozumie, że samo regulowanie nie wystarczy, żeby wygrać wyścig, który właśnie wchodzi w drugie okrążenie, a my wciąż stoimy na starcie szukając regulaminów.

Czytaj także:

Zdjęcie główne: Shutterstock + Gemini