Zaprojektowali broń na kolejną pandemię. "Fundamentalny przełom"
AI zaprojektowała szczepionkę przyszłości. Naukowcy mówią o „fundamentalnym przełomie”, ale to dopiero początek.
Sztuczna inteligencja właśnie dopisała kolejny rozdział do historii medycyny. I nie chodzi o kolejne narzędzie do analizy zdjęć RTG czy przewidywania mutacji wirusów. Tym razem AI zaprojektowała… antygen. Czyli kluczowy element szczepionki. A naukowcy z Uniwersytetu Cambridge twierdzą, że to pierwszy taki przypadek w historii, który trafił do badań klinicznych na ludziach.
Badacze mówią o „fundamentalnie nowym” podejściu do tworzenia szczepionek. Co więcej, ich celem nie jest walka z jednym konkretnym wirusem, lecz stworzenie ochrony przed całą rodziną patogenów - nawet tych, które jeszcze nie przeskoczyły na ludzi.
Czytaj też:
Pandemia COVID‑19 pokazała, jak bardzo jesteśmy spóźnieni w reagowaniu na nowe zagrożenia, więc taka obietnica brzmi jak game‑changer. Ale zanim zaczniemy otwierać szampana, warto przyjrzeć się faktom.
Szczepionka zaprojektowana przez AI. Co właściwie zrobiła sztuczna inteligencja?
Zespół prof. Jonathana Heeneya z Cambridge nie próbował ulepszać istniejących szczepionek. Zamiast tego postawił na stworzenie antygenu, który „uczy” układ odpornościowy rozpoznawać nie jeden wirus, ale całą ich rodzinę.
Naukowcy wzięli zestaw sekwencji genetycznych różnych koronawirusów - zarówno tych znanych z COVID‑19, jak i tych krążących wśród zwierząt, które potencjalnie mogą wywołać kolejną pandemię. Te dane wrzucono do systemu AI, który miał znaleźć wspólne cechy i zaprojektować tzw. superantygen.
Prof. Heeney nie kryje entuzjazmu. W rozmowie z BBC mówi: „To pierwszy raz, gdy antygen zaprojektowany przez AI został przetestowany na ludziach”. I dodaje, że technologia „zaskakuje nas wszystkich” oraz że to „fundamentalna zmiana w tym, jak przygotowujemy się na pandemie”.
Brzmi pięknie, ale… jak poszły testy?
Pierwsza faza badań objęła 39 osób. Jej celem nie było sprawdzenie skuteczności, lecz bezpieczeństwa i podstawowej reakcji immunologicznej. Wyniki opublikowane w Journal of Infection określono jako „modest”, czyli umiarkowane. Nie jest to słowo, które zwykle pojawia się w triumfalnych komunikatach o przełomie.
Ale naukowcy nie wydają się tym zmartwieni. Prof. Saul Faust z Uniwersytetu w Southampton, który prowadził część badań, mówi, że technologia „zdecydowanie ma potencjał” i że jest „naprawdę ekscytująca”. Podkreśla, że AI radzi sobie znacznie lepiej w projektowaniu szczepionek na wirusy, które szybko mutują.
Druga faza badań - już na około 200 osobach - ma dać odpowiedź na pytanie, czy superantygen faktycznie trenuje układ odpornościowy tak, jak zakładano.
Co dalej? AI ma projektować szczepionki na grypę, ptasią grypę i Ebolę
Zespół z Cambridge nie zamierza poprzestawać na koronawirusach. Już trwają prace nad:
- uniwersalną szczepionką na sezonową grypę, która nie wymagałaby corocznych aktualizacji,
- szczepionką na H5N1 - ptasią grypę, która obecnie dziesiątkuje populacje ptaków i budzi obawy epidemiologów,
- szczepionkami na wirusowe gorączki krwotoczne, w tym Ebolę - szczególnie na szczepy, na które nie istnieją jeszcze żadne preparaty.
Prof. Andy Pollard z Oxford Vaccine Group, który nie brał udziału w badaniach, mówi, że dane z badań na zwierzętach są „fascynujące” i że nikt nie przewidywał, iż uda się uzyskać takie odpowiedzi immunologiczne. Ale jednocześnie studzi emocje, przypominając, że układ odpornościowy ludzi jest znacznie bardziej skomplikowany niż myszy laboratoryjne.
AI jako game‑changer w medycynie? Tak, ale nie dziś
Sztuczna inteligencja może nie tylko projektować antygeny, ale też przewidywać jak zareaguje na nie układ odpornościowy. To mogłoby skrócić proces tworzenia szczepionek z lat do miesięcy, a może nawet tygodni. Prof. Pollard mówi, że AI będzie „game changerem” w badaniach nad szczepionkami i że może „ratować życie”. Z kolei brytyjski minister nauki, Lord Vallance, określa projekt jako „kolejny sukces brytyjskiej nauki”.
Ale nawet jeśli to prawda to droga do realnego zastosowania jest długa. Pierwsze wyniki są „umiarkowane”, a badania dopiero się zaczynają. W dodatku historia medycyny zna wiele „przełomów”, które nigdy nie wyszły poza fazę entuzjastycznych komunikatów prasowych.
To dopiero pierwszy krok w bardzo długiej podróży. AI zaprojektowała antygen, który trafił do ludzi - i to samo w sobie jest wydarzeniem historycznym. Jeśli kolejne fazy badań potwierdzą skuteczność, będziemy mówić o jednym z największych przełomów w immunologii od dekad. Na razie jednak mamy obiecującą technologię, umiarkowane wyniki i ogromne oczekiwania. A także świadomość, że pandemia COVID‑19 była ostrzeżeniem - i że świat potrzebuje narzędzi, które pozwolą reagować szybciej niż wirusy mutują.
Lubi oglądać się zarówno za siebie – wspominając przełomowe dokonania w informatyce – jak i przed siebie, będąc nieustannie ciekawym tego, co będzie dalej. Jego zainteresowania to przede wszystkim software: UI/UX, algorytmy, uczenie maszynowe, chmura czy sztuczna inteligencja. Nic dziwnego, że jako specjalizację obrał sobie pilnowanie firmy Microsoft. Uwielbia też sztukę gier i kina, przez co wyrósł na pasjonata sprzętu RTV – a i o technologii wspomnianych gier i filmów ma wiele ciekawego do opowiedzenia. Jego pierwsza obecność w mediach dotyczyła muzyki – współtworzył Overkill.pl. Ciąg dalszy jego rozwoju dotyczył już tylko nowych technologii. Zanim dołączył do zespołu Spider’s Web przez lata współtworzył CHIP.pl i Magazyn CHIP.