Będziesz chciał przetestować nowego Windowsa. Potężna zmiana
Microsoft właśnie ogłosił największą reformę Niejawnego programu testów systemu Windows od wielu lat. Chaotycznie prowadzona inicjatywa zaczyna na nowo mieć sens.
30 września 2014 r. (oczywiście że w moje urodziny) Microsoft ogłosił program Windows Insider (w Polsce niezbyt trafnie nazwany Niejawnym programem testów systemu Windows) razem z pierwszą publiczną wersją poglądową Windowsa 10 - to był dzień, w którym branżowi obserwatorzy przetarli oczy ze zdumienia. Firma, która przez dekady pichciła swoje systemy w całkowitej tajemnicy i prezentowała gotowy produkt na wielkich konferencjach, nagle zapraszała każdego chętnego do zaglądania do kuchni. Chcesz zobaczyć jak Windows wygląda w połowie procesu powstawania? Masz. Chcesz zainstalować build z numerem sprzed właściwego numerowania wersji i poklikać w nieukończone jeszcze funkcje? Śmiało.
Początkowo Microsoft liczył, że do programu przystąpi grupka pasjonatów, maksymalnie kilkadziesiąt tysięcy osób. Rzeczywistość okazała się zupełnie inna: już po kilku tygodniach program liczył milion uczestników. Do lata 2015 r. było ich już 7 mln, a w 2017 r. Microsoft chwalił się okrągłą liczbą 10 mln Windows Insiderów, którzy korzystali z roboczych buildów Windowsa na co dzień. Ta skala robiła wrażenie - zbudowana na filozofii, którą można było określić jednym zdaniem: jeśli chcesz, żeby Windows był dobry to pozwól ludziom uczestniczyć w jego powstawaniu.
Czytaj też:
Mechanizm był prosty i elegancki. Uczestnicy programu wymagali dania szerszej zgody na zbieranie danych diagnostycznych (telemetria), w zamian dostając dostęp do roboczych wersji systemu. Na tamtym etapie istniały dwa pierścienie testowe, Fast Ring i Slow Ring, których nazwy mówiły wszystko: szybki to więcej nowości, więcej niestabilności; wolny to spokojniejszy rytm aktualizacji i większa stabilność. Plus trzeci pierścień Release Preview dla tych, którzy chcieli podejrzeć finalną wersję tuż przed jej premierą. Przejrzyste, logiczne, użyteczne.
Kiedy elegancja ustąpiła miejsca bałaganowi
Lata mijały, a program się komplikował proporcjonalnie do tego, jak rosły ambicje Microsoftu. W 2020 r. firma zdecydowała się na pierwszą dużą reformę: pierścienie zastąpiły kanały, co miało zharmonizować nazewnictwo z analogicznymi programami dla Office'a, Edge'a i Teams. Fast Ring stał się Dev Channel, Slow Ring zmienił się w Beta Channel, Release Preview pozostał bez zmian. Zmiana miała sens w teorii - Dev Channel był teraz „idealny dla bardzo technicznych użytkowników", Beta Channel dla „early adopterów”.
Gorzej zaczęło się rok później, gdy Microsoft coraz bardziej wypychał Dev Channel w kierunku eksperymentalnych funkcji niemających żadnego powiązania z konkretną wersją Windowsa. Problemem była nie sama idea, ale wykonanie: ktoś, kto dołączał do programu by testować nadchodzącego Windowsa dostawał kompilacje z niepowiązaną numeracją i zestawem funkcji, które mogły, ale nie musiały, trafić do jakiejkolwiek finalnej wersji. A marzec 2023 przyniósł kolejną warstwę komplikacji: Microsoft dodał Canary Channel, nowy czwarty kanał dla „zmian platformy wymagających długiego czasu wdrażania". Canary miał być dla zmian jądra systemu, nowych API i innych rzeczy, które potrzebują lat inkubacji, zanim trafią do użytkowników. Co dotąd leciało do Dev Channel teraz trafiało do Canary. Dev Channel dostał „restart" i stał się miejscem na „długoterminowe funkcje w fazie rozwoju", a Beta Channel miał trzymać rzeczy bliższe wydaniu.
Brzmi sensownie? Może. Ale spójrzmy na to z perspektywy kogoś, kto chciał po prostu zaangażować się w testowanie Windowsa. Masz teraz cztery kanały: Canary (najbardziej szalone, zupełnie oderwane od jakiegokolwiek harmonogramu wydań), Dev (dość szalone, trochę mniej oderwane), Beta (stabilniejsze, związane z konkretną wersją) i Release Preview (prawie gotowe). I musisz wybrać. Na podstawie czego? Opisu, który bez głębszego zagłębienia w dokumentację brzmi jak żargon wewnętrzny firmy.
CFR: funkcja ogłoszona, której nie ma
Ale najgłębszy problem programu nie leżał w liczbie kanałów. Leżał w mechanizmie zwanym Controlled Feature Rollout, w skrócie CFR. Jeśli cokolwiek doprowadzało Windows Insiderów do frustracji przez ostatnie lata, to właśnie to.
Idea CFR jest sama w sobie sensowna i standardowa dla branży. Zamiast włączać nową funkcję u wszystkich naraz Microsoft włącza ją stopniowo: najpierw 1 proc. użytkowników, potem 5 proc., 10 proc. i tak dalej. Pozwala to wykrywać problemy zanim dotkną milionów ludzi. Google robi to z Chrome’em, Apple z iOS-em, każda duża platforma ma swój odpowiednik. Problem polega na tym, że Microsoft zaczął stosować CFR nie tylko do stabilnych wersji Windowsa przeznaczonych dla zwykłych użytkowników, ale też do buildów wysyłanych do Windows Insiderów. Czyli do ludzi, którzy zgodzili się na rozszerzoną telemetrię, zaakceptowali ryzyko niestabilności i dołączyli do programu właśnie po to, żeby widzieć i testować nowe funkcje.
Efekt był absurdalny: Microsoft ogłaszał na blogu ekscytującą nową funkcję dostępną w najnowszym buildzie Dev Channel, Insider aktualizował system, i... nie widział tej funkcji. Bo wylosował złą grupę testową. Nie było żadnego sposobu, żeby to zmienić. Można było mieć dwa identyczne komputery, jeden mógł dostać funkcję, drugi nie. I jedyne wyjście to czekać, albo sięgnąć po narzędzie, które stało się niesławnym towarzyszem entuzjastów Windows: ViveTool.
ViveTool to program wiersza poleceń stworzony przez społeczność, który pozwala ręcznie włączać i wyłączać flagi funkcji ukryte przez Microsoft. Działa, ale wymaga wiedzy jakie konkretnie ID flagi ma dana funkcja, co z kolei wymaga śledzenia specjalistycznych blogów i kont na social mediach, które te ID dokumentują. Innymi słowy: żeby w pełni korzystać z programu stworzonego przez Microsoft do testowania Windowsa trzeba było korzystać z nieoficjalnego narzędzia stworzonego przez zewnętrznych twórców, żeby obejść ograniczenia narzucone przez Microsoft. Coś tu wyraźnie nie grało.
Co się zmienia: mniej kanałów, więcej sensu
Pierwsza i najbardziej widoczna zmiana to uproszczenie struktury kanałów. Dotychczasowe cztery kanały (Canary, Dev, Beta, Release Preview) zostają zastąpione przez dwa główne: Experimental i Beta.
Experimental to nowy kanał łączący w sobie to, czym były Canary i Dev. Nazwa jest celowo szczera: to, co tu zobaczysz, może się zmienić, opóźnić albo w ogóle nigdy nie trafić do finalnego produktu. Eksperymentalny oznacza eksperymentalny, bez ogródek. Beta to odświeżona wersja dotychczasowego kanału Beta, z jedną kluczową zmianą, o której za chwilę. Release Preview pozostaje jako opcja zaawansowana, skierowana głównie do klientów komercyjnych i firm ewaluujących Windows przed wdrożeniem.
Dla tych, którzy chcą zejść głębiej, dostępna będzie dodatkowa opcja wyboru konkretnej wersji jądra Windowsa. Większość użytkowników zobaczy tu wybór między buildami 25H2 lub 26H1. W kanale Experimental pojawi się też opcja Future Platforms - najwcześniejszy możliwy preview Windowsa, całkowicie oderwany od jakiegokolwiek konkretnego wydania skierowany do tych, którzy chcą być dosłownie na froncie prac nad platformą. I tutaj ważna uwaga: Future Platforms to jedyny wariant, który nadal będzie wymagał czystej instalacji przy zmianie kanału lub wychodzeniu z programu. Dla wszystkich pozostałych - o tym też za chwilę.
Migracja obecnych uczestników programu będzie prosta: Beta Channel przejdzie do Beta, Dev Channel przejdzie do Experimental, Canary Channel przejdzie do Experimental z podziałem na konkretne wersje (buildy serii 29500 trafią do Future Platforms, buildy serii 28000 trafią do Experimental/26H1).
Koniec loterii z funkcjami w Beta
To chyba najważniejsza z ogłoszonych zmian, a przynajmniej ta, która najbardziej bezpośrednio odpowiada na frustracje Insiderów. Microsoft ogłosił zakończenie strategii stopniowego rolloutu funkcji w kanale Beta. Jeśli funkcja zostanie ogłoszona w blogu Windows Insider Preview jako dostępna w jakimś buildzie Beta to po zainstalowaniu tego buildu ta funkcja będzie u ciebie. Koniec losowania, koniec grupy kontrolnej, koniec patrzenia jak inny Insider ma coś, czego ty nie masz.
W kanale Experimental pojawia się natomiast oficjalne narzędzie: menu Feature Flags w ustawieniach Windows Insider Program. Będzie tam lista konkretnych ogłoszonych funkcji, które można samemu włączyć lub wyłączyć, bez potrzeby sięgania po ViveTool. Różnica jest jednak taka, że Feature Flags będzie zawierał tylko ogłoszone oficjalnie funkcje z konkretnych blogpostów Windows Insider Preview - nie wszystkie ukryte flagi, których Microsoft nigdy nie ujawnił. Ktoś, kto chce grzebać w najgłębszych zakamarkach systemu i eksperymentować z flagami, które Microsoft wolałby zachować dla siebie, nadal będzie potrzebował ViveTool. Ale do normalnego użytku - do testowania tego, o czym Microsoft sam opisał w danym komunikacie - wystarczy teraz natywna opcja w Ustawieniach.
Wychodzenie z programu bez bólu
Przez lata jednym z mniej widocznych, ale realnie irytujących problemów programu było to, co musiałeś zrobić, jeśli zmieniłeś zdanie. Chcesz przeskoczyć z kanału Dev do Beta? Albo całkowicie wyjść z programu i wrócić do stabilnego Windowsa? W wielu przypadkach jedyną opcją był clean install - wyczyszczenie dysku i świeża instalacja systemu. Dla kogoś, kto testował program na maszynie produkcyjnej (a wielu tak robiło, to był wysoki próg wejścia i wyjścia.
Microsoft zapowiada teraz możliwość przeskakiwania między Experimental, Beta i Release Preview na tej samej wersji jądra za pomocą in-place upgrade (IPU), która migruje aplikacje, ustawienia i dane. Zabiera to trochę więcej czasu niż zwykła aktualizacja, ale nie wymaga resetowania maszyny od zera. Jedynym wyjątkiem pozostaje wspomniane Future Platforms, gdzie clean install jest nadal wymagany z racji oderwania od konkretnej wersji produkcyjnej.
Przy okazji Microsoft przebudował też samą stronę ustawień Windows Insider Program, która podobno ładowała się zaskakująco długo i wymagała wielu kroków i restartów do obsługi. Teraz ma być szybsza i bardziej czytelna.
Reforma programu Windows Insider to nie rewolucja. To naprawianie czegoś, co przez lata złego zarządzania i nawarstwionych kompromisów przestało spełniać swoją podstawową funkcję. Program, który miał być oknem na kuchnię Microsoftu zamienił się w labirynt kanałów i losowań. Ogłoszone zmiany prostują tę ścieżkę: mniej kanałów, jasne nazwy odpowiadające rzeczywistości, koniec CFR-owej loterii, natywne narzędzie do zarządzania funkcjami eksperymentalnymi, i możliwość wyjścia bez czyszczenia dysku. To są konkretne, inżynierskie decyzje, które - jeśli zostaną wdrożone tak jak zapowiedziano - mają szansę przywrócić programowi niepowtarzalny blask, którym szczycił się dekadę temu.
