Zobaczyłem samoobsługowy koszmar. Nie chcę tego u nas
Nawet taki samoobsługowy sceptyk jak ja zatęsknił za naszymi rodzimymi kasami - obyśmy tylko nie wpadli w te same pułapki. Tylko czy to możliwe?

Nie lubię kas samoobsługowych? Takie stanowcze stwierdzenie to jednak przesada. Jestem nimi rozczarowany. Obiecywały - a przynajmniej należało od nich oczekiwać - więcej niż ostatecznie oferują. Nie zlikwidowały kolejek, wręcz utworzyły nowe, nie dały luzu pracownikom (ci mają więcej obowiązków) i wymagają od nas aktywności oraz uwagi. Wielka krzywda klientom się może nie dzieje, ale jak na możliwości, zalety wcale nie przysłaniają wad.
Po raz kolejny przekonałem się, że zawsze może być gorzej.
Kasy samoobsługowe w portugalskim sklepie Pingo Doce to dopiero przeprawa. Nie chodzi o to, że są skomplikowane czy problematyczne w obsłudze, ale wymagają od klienta ciągłego klikania. Nie miałem stopera w ręku, ale czas od włożenia ostatniego produktu do przyłożenia karty do terminala to dobrych kilkadziesiąt sekund. Zgaduję, że w naszym polskim sklepie już dawno byłbym za bramkami czy drzwiami, a tam musiałem przedzierać się przez liczne zapytania i sprawy.
I mówimy tu przecież o urządzeniach, które miały ułatwić życie i przyspieszyć zakupy. A tu ciągle trzeba było zamykać okienka, uchylać się przed nadlatującymi komunikatami. A to rezygnować z wypełniania, jak sądzę, portugalskiego NIP-u, potwierdzania, że nie ma się karty lojalnościowej, wybierania odpowiedniego środka płatności spośród kilku. Naprawdę, jakby miało się do czynienia z zawirusowanym starym komputerem, który zalewał użytkownika głupotami. Ja chciałem tylko zrobić zakupy, a nie wypełniać ankiety, być pytany o wszystko!
Moje skargi mogą wydawać się nieco absurdalne - ot, problemy pierwszego świata. Ale portugalskiej kasie samoobsługowej udało się pokazać, czym stała się dziś automatyzacja, a może nawet szerzej: nierzadko sama technologia. Narzędzia mające nam służyć, mające nas wyręczać, przyspieszać dawne nudne procedury, stają się nowym źródłem drobnych uciążliwości. Zamiast iść prostą drogą, omijamy przeszkody. Co więcej, nowe kłody są rzucane pod nogi. No dobrze, niech będzie, nie dramatyzujmy aż tak bardzo - nie kłody, a gałęzie. Ale i tak slalom jest niezbędny.
A na koniec - wisienka na torcie. Znamy to z kas w Biedronce: od jakiegoś czasu klienci korzystający z kas samoobsługowych proszeni są o wzięcie udziału w ankiecie. W sondażu kupujący pytani są o wrażenia z wizyty. Mogą zdradzić, czy byli zadowoleni, niezadowoleni lub że zakupy były dla nich neutralne. W przypadku negatywnych emocji można wskazać, co było ich przyczyną: czystość, organizacja czy niedostępność produktów. Według pracowników niepochlebne opinie mogą zadecydować o premii.
W Pingo Doce prowadzony jest podobny sondaż, ale dodatkowe pytania pojawiają się nawet wtedy, gdy jesteśmy zadowoleni z zakupów. O nie, sama zielona buźka nie wystarczy, prosimy o konkrety. Na ekranie pojawiają się więc dialogowe opcje: byłem zadowolony, bo produkty były dostępne, czy może dlatego, że obsługa była miła? Stój i się zastanawiaj, chcąc być rzetelnym i uczciwym. Kolejka poczeka, młyny sprawiedliwości mielą powoli, ale dokładnie.

Podobnie jak w przypadku polskich odpowiedników, nie wiem dokładnie, kogo oceniam. Mogę się domyślać, ale pewny nie jestem, komu przypadną ewentualne pochwały - tylko kierownikowi czy całej załodze?
Czułem się trochę jak przy tablicy jak na matematyce - chciałem jak najszybciej stamtąd pójść. Kasa ciągle coś ode mnie chciała.
Domyślam się, że to sprytna psychologiczna sztuczka
Oto klient jest doceniony - niczym sprawiedliwy sędzia dokonuje werdyktu. Namyśla się, bierze pod uwagę wszystkie czynniki, waży słowa, bo wie, jaka spoczywa na nim odpowiedzialność (choć tak naprawdę nie wie). To w końcu on, ich klient, ich pan, ma stwierdzić, jak mu się podobało. Uff, dziękujemy, łaskawy panie, że nas pan docenił! Do usług, najmilszy!
Nikt pewnie w tym teatrze udziału nie bierze - każdy klika odpowiedź pierwszą z brzegu i cześć, na razie. Sam jednak fakt, że pojawia się propozycja uczestniczenia w szopce, o czymś jednak świadczy.
O tym, że zakupy zajmują więcej czasu niż powinny, mimo dostępnych technologii i nowoczesnych rozwiązań, ale też o tym, że ciągle wymaga się od nas oceniania. Nie uwolnisz się. Mów, co się podobało, mów, co się nie podobało. Oceniaj, oceniaj, oceniaj.
Widzimy to na każdym kroku - coraz dobitniej, co pokazała wielka mała zmiana w popularnej aplikacji - ale szczególnie na wyjazdach staje się to jasne. Pan w hostelu prosi mnie, abym jak najszybciej dokonał recenzji, bo to pomaga dotrzeć do nowych klientów. Z podobną prośbą wychodzi pani w kawiarni - pokazuje kod QR, abym nie zapomniał wręczyć noty.
Przecież doskonale wiem, że to działa. Dlaczego wybrałem to, a nie inne miejsce? Skusiła mnie ocena 8,1. I cóż z tego, że inna opcja miała 7,9 - ósemka z przodu daje więcej zaufania, więcej pewności. Lokalizacja, owszem, była ważna, ale spojrzałem na notę, pomijając detale. Może ktoś miał zły dzień, a może był niezadowolony z tego, że w starej kamienicy nie ma windy - i takie absurdalne krytyczne opinie widziałem w komentarzach. A to one decydują o średniej, średniej, która później przemawia do wyobraźni.
Jesteśmy niewolnikami ocen. Pewnie zawsze byliśmy
Tyle że dziś oceniamy wszystko, nawet nie wiedząc, co dokładnie jest przedmiotem krytyki i jakie konsekwencje będzie mieć werdykt. Oceniania wymaga się przy zajęciach, które powinny przebiegać szybko, łatwo i przyjemnie, a nie dość, że tak nie jest, to jeszcze dochodzi konieczność oceny - jak na zakupach przy kasie samoobsługowej. Jak nie być zmęczonym na tym świecie, skoro tak wiele od nas zależy.
Niby mamy czuć się docenieni - że ktoś traktuje nas poważnie, liczy się z naszą opinią, chce się dla nas zmienić. Tylko czy rzeczywiście mamy taki wpływ, czy jednak chodzi o coś innego - stworzenie wrażenia, że tak wiele znaczymy. A tymczasem rządzić i tak będzie kto inny.
Tego jednak nie wiesz, za to możesz zastanawiać się, za co pochwalić lub skrytykować sklep. I niech ktoś powie, że zwykły, szary człowiek nie może się wypowiedzieć!
W Spider’s Web od kwietnia 2021 zajmuje się tematami związanymi z ekologią, przyrodą, ochroną środowiska, architekturą, miastami przyszłości, transportem publicznym z pociągami na czele i, rzecz jasna, wpływem technologii na nasze zwykłe życie. Zaczynał od pisania o grach – przede wszystkim w serwisie gamezilla.pl, z przerwą na gram.pl. Następnie zajął się opisywaniem technologii, robiąc to w takich portalach jak next.gazeta.pl, a potem serwisach technologicznych grupy WP (tech.wp.pl, dobreprogramy.pl, gadżetomania.pl – będąc redaktorem prowadzącym – czy polygamia.pl). Prywatnie fan Morrisseya, morza, bloków z wielkiej płyty i dziwnych budynków, o których zdarza mu się zresztą pisać.