Tak Rosja podpięła się pod chaos we Francji. Wystarczyła odrobina prawdy

Francja ma wystarczająco dużo własnych problemów, by do wyprowadzenia ludzi na ulice nie potrzebować pomocy z Moskwy. W październiku protesty związane z rosnącymi kosztami życia i pogarszającą się jakością usług publicznych przerodziły się w zamieszki, które należały do najpoważniejszych aktów przemocy, jakich kraj doświadczył od dziesięcioleci.

Z wewnętrznej analizy Unii Europejskiej, do której dotarł Reuters, wynika, że rosyjska sieć określana jako Operation Overload próbowała wykorzystać francuski kryzys. Jej przekaz miał przedstawiać zamieszki jako skutek niekontrolowanej imigracji, a francuski rząd jako słaby, coraz bardziej autorytarny i tracący kontrolę nad sytuacją. Analiza obejmowała okres od 7 do 21 października.

Czytaj też:

Nie chodzi więc o tezę, że Rosjanie zorganizowali francuskie protesty. Dostępne materiały wskazują na coś subtelniejszego i z punktu widzenia użytkownika Internetu prawdopodobnie bardziej interesującego: próbę przejęcia narracji o prawdziwym wydarzeniu. To znacznie łatwiejsze niż stworzenie wiarygodnego kryzysu od zera.

Technika przypisywana Operation Overload dobrze pokazuje, jak zmieniła się internetowa dezinformacja. Jeśli wyobrażacie ją sobie jako farmy anonimowych kont wklejających identyczne komentarze pod artykułami to to wyobrażenie jest już mocno nieaktualne. Według unijnej analizy sieć rozpowszechniała nagrania podszywające się pod zachodnie media. Materiały skierowane do francuskich odbiorców zawierały m.in. fałszywe twierdzenia o migrantach gwałcących uczestników protestów oraz o rzekomo nadchodzących atakach terrorystycznych. To ważna ewolucja.

Przekaz z konta o nazwie „Patriota453672” można zignorować. Trudniej o to samo z materiałem stylizowanym na wiadomość rozpoznawalnej redakcji. Użytkownik przewijający X-a, Telegrama, Facebooka czy TikToka niekoniecznie zatrzyma się, aby sprawdzić domenę redakcji i poszukać oryginalnego materiału. Szczególnie gdy zobaczy treść idealnie pasującą do jego wcześniejszych przekonań.

Problem staje się jeszcze poważniejszy, gdy do całej układanki dodamy generatywną sztuczną inteligencję. To nie jest już zresztą hipotetyczny scenariusz. W opublikowanym w marcu 4th EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats Europejska Służba Działań Zewnętrznych stwierdziła, że narzędzia AI są już masowo wykorzystywane w rosyjskich i chińskich operacjach FIMI, czyli Foreign Information Manipulation and Interference. Według raportu sztuczna inteligencja pozwala produkować manipulacyjne treści szybko, tanio i na dużą skalę, a obrazy i filmy generowane za jej pomocą stały się w tego typu operacjach normą.

Raport wskazuje nawet na jeszcze bardziej niepokojący kierunek: próby oddziaływania na duże modele językowe poprzez zalewanie internetu fałszywymi informacjami w taki sposób, aby później mogły przedostawać się do odpowiedzi generowanych użytkownikom.

Nie potrzeba już redakcji ze studiem telewizyjnym, ekip montażowych i dziesiątek osób przygotowujących materiały na kolejne rynki. Generatywne AI drastycznie obniża koszt produkcji tekstu, obrazu, wideo czy głosu, a bariera językowa przestaje być tak dużym problemem jak jeszcze kilka lat temu. Internetowy fałsz może być więc nie tylko bardziej przekonujący, ale też nieskończenie wiele wersji.

Z osobnej analizy francuskiego MSZ, również opisanej przez Reutera, wokół tych samych zamieszek działały także konta powiązane z Izraelem oraz amerykańskim ruchem MAGA, które promowały narracje łączące wydarzenia m.in. z migracją i radykalnym islamizmem.

Przez lata walka z dezinformacją była przedstawiana trochę tak, jakby wystarczyło nauczyć ludzi odróżniać prawdę od fałszu. Nie klikaj podejrzanego linku, sprawdzaj źródło, przeczytaj cały artykuł zamiast samego nagłówka. Nadal warto to robić. Tyle że problem zrobił się bardziej skomplikowany.

Współczesna operacja wpływu może korzystać z autentycznych filmów nagranych telefonami, prawdziwego niezadowolenia społecznego i rzeczywistych wypowiedzi polityków. Dopiero pomiędzy nie wprowadza się fałszywy materiał, podszywa pod wiarygodne medium albo dobiera fakty tak, żeby prowadziły odbiorcę do oczekiwanego wniosku. AI tylko zwiększa wydajność produkcji takich treści.

Ukraina pozostaje jednym z najważniejszych celów rosyjskich przekazów, których zamiarem jest osłabianie międzynarodowego poparcia dla Ukrainy i Ukraińców - ale to także pomaga zrozumieć francuski przypadek. W operacjach informacyjnych kryzys nie musi dotyczyć Rosji, Ukrainy ani nawet geopolityki. Wystarczy, że istnieje wydarzenie, które da się wykorzystać do osłabienia zaufania, pogłębienia podziałów albo przekonania ludzi, że państwo i jego instytucje przestały działać.

Platformy społecznościowe zostały zaprojektowane tak, żeby błyskawicznie przepuszczać przez sieć materiały wzbudzające reakcje. Gniew, strach, oburzenie i poczucie zagrożenia są w takim środowisku nadzwyczaj użytecznym paliwem. To cecha współczesnego ekosystemu informacyjnego, którą można wykorzystać niezależnie od tego, czy za danym przekazem stoi państwo, influencer, polityk, firma czy zwykły internetowy troll.

Generatywne AI dodatkowo sprawia, że koszt wejścia gwałtownie spada. Można szybko wariantować tekst, obraz i wideo oraz dostosowywać materiały do języka odbiorcy. A gdy fałszywa wiadomość przedostanie się wystarczająco wysoko w obiegu informacyjnym to jej późniejsze dementowanie może nie mieć już takiej siły jak pierwszy emocjonalny przekaz. Dlatego francuska historia jest interesująca także z Polski.

Nie dlatego, że każda awantura na X powinna od dzisiaj być uznawana za rosyjską operację specjalną. Przeciwnie, takie podejście byłoby najprostszą drogą do paranoi i jednocześnie wygodnym sposobem na unikanie dyskusji o rzeczywistych problemach społecznych. Lekcja jest bardziej przyziemna.

Kiedy wybucha prawdziwy kryzys to internet w kilka godzin zamienia się w gigantyczne pole walki o jego interpretację. Ktoś wycina fragment filmu, dopisuje kontekst, publikuje materiał udający wiadomość znanego medium. Ktoś inny podaje go dalej, bo doskonale potwierdza to, w co już wcześniej wierzył. A dziś pomiędzy nimi stoi jeszcze sztuczna inteligencja, dzięki której przemysłowe wytwarzanie takich treści staje się łatwiejsze. Nie trzeba już kreować wydarzenia, czasem wystarczy poczekać, aż wydarzy się samo, a potem wygrać wyścig o to, kto pierwszy wytłumaczy milionom ludzi, co właściwie zobaczyli.

*Zdjęcie otwierające wygenerowane za pomocą AI