GTA 6 wskrzesiło stare duchy. To 2026 czy 2006?
Czyż nie ostrzegano - w filmach, książkach oraz wielu innych popkulturowych dziełach - że zabawy z czasem mogą się źle skończyć?

Tuż przed premierą GTA VI wszyscy postanowili powrócić do przeszłości i przenieść się do 2013. Wyprawa miała pokazać dystans dzielący starą odsłonę serii od nowej, ale to był tylko pretekst, chodziło bowiem głównie o ucieczkę od teraźniejszości. Najwidoczniej wystąpiły jakieś zakłócenia i niektórych przeniesiono znacznie dalej niż tylko 13 lat w tył.
Wiem o tym, bo czytam komentarze dotyczące przesadzonej brutalności w GTA VI. Przeszłość nawiedza nas i w ten sposób, wskrzeszając stare idee. Stare, ale jare. Słychać głosy, że to już nie jest taka niewinna przemoc, wirtualne ludzki to nie zlepki pikseli, pod względem grafiki i realizmu to zbyt niepokojąco zbliża się do prawdziwego świata.
Ale czy te same argumenty nie padały i w 2013 r.? W "Polityce" GTA V dostało najniższą możliwą ocenę nie dlatego, że pod względem technicznym czy fabularnym gra była słaba. Recenzenta oburzyła jedna scena - scena tortur. Grający nie był tylko widzem, to on pociągał za sznurki. A konkretnie wybierał narzędzia, którymi męczona miała być ofiara, i swoimi działaniami zadawał wirtualny ból.
To znakomita gra – do momentu gdy na scenę wkracza Trevor. Bezlitosny, psychopatyczny morderca. I gdy Rockstar zmusza nas, abyśmy jego rękami torturowali niewinnego, skamlącego o litość człowieka. Nie można tej sceny uniknąć, a jedyna swoboda polega na wyborze metod torturowania. Pobić kluczem francuskim? Poddać elektrowstrząsom? A może zastosować waterboarding? Gra życzliwie pomaga instrukcją obsługi. Aby wyrywać zęby kombinerkami, wykonuj drążkiem kontrolera ruchy okrężne. Miłej zabawy - pisał recenzent.
"Przy ocenie w takich sytuacjach trzeba stosować inne kryteria niż beznamiętne szkiełko i oko" - kończył swój tekst.
Pamiętam, mnie ta scena też szokowała, też męczyła
Też wolałbym w niej nie uczestniczyć. I dlatego była tak sugestywna. Nie chodziło o samą frajdę z torturowania ofiary. Chodziło o coś więcej - właśnie o komentarz nt. nieskuteczności tortur, ich bezsensowności. Pod płaszczykiem wyciągania ważnych informacji, być może zagrażających bezpieczeństwu kraju i świata, pozwala się, aby wysłannicy władz zamęczali innych, sięgając po przesadzone metody. Metody, które nie mają prawa zadziałać, wszak osoba na skraju wytrzymałości w końcu pęknie i powie to, co torturujący chce usłyszeć. A czy będzie to zgodne z prawdą, to już inna historia.
Nawet jeśli ta scena była mocna - o co przecież twórcom chodziło - to przecież znalazła się w takiej, a nie innej produkcji. Oburzać się na tortury, ale nie widzieć niczego złego w napadaniu na banki, pościgi z policją, kradzież aut i inne liczne przestępstwa, które w misjach się wykonuje? Dlaczego granicę postawić akurat na torturach, akceptując pozostałe, często wcale niemniej ohydne i tragiczne w skutkach zbrodnie?
Tak jak nierealne w grach jest napadanie na banki i walka z policją, tak nierzeczywista była i tamta mroczna scena rozgrywana w piwnicy.
I dziś można na materiały z GTA 6, które latają po internecie, patrzeć z niesmakiem - na tym wielkim placu zabaw dzieją się różne zdarzenia. Zapomina się jednak, że to tylko pewien wycinek całości. Jedni koparką jeżdżą po chodniku, drudzy podziwiają chmury albo biegają czy skręcają szafki. I seria GTA od zawsze taka była. Można było w niej widzieć jedynie bezsensowną jatkę, wkraczanie na teren wojska, sianie czołgiem spustoszenia na ulicach. Tyle że byłoby to bardzo krótkowzroczne, a przez to i niesprawiedliwe spojrzenie, pomijające choćby komentarze twórców nt. współczesnego świata i otaczającej nas rzeczywistości.
Lata mijają, a pokusa, aby tak łatwo zaszufladkować dzieło popkulturowe, jest silniejsza
A przecież tak samo krytycznym można być wobec wielu uznanych filmów, książek, albumów. Skupić się tylko na wycinku, oburzyć się na przemoc, brzydkie słowa, gorszące fragmenty. Wiele klasyków miałoby problem, a ich fani musieliby płonąć ze wstydu.
Oczywiście, dziś kontekst jest nieco inny - jesteśmy świeżo po tragicznych zdarzeniach w Krakowie, za naszą granicą toczy się wojna. Grafika zaskakuje detalami. Tyle że nadal powinniśmy mieć świadomość, że mówimy o produkcji dla dorosłego odbiorcy. Świadomego, że to nie dzieje się naprawdę.
Nie uważam, że dyskusja nie powinna się toczyć. Ma sens, tym bardziej że możliwości technologiczne w przedstawianiu wirtualnego świata faktycznie są inne niż w 2013 r., więc inny może - ale nie musi - być ich odbiór. Warto o tym rozmawiać, ale trochę głębiej i szerzej niż tylko tak, jak niektórzy chcą to robić. Czyli że skoro ktoś przed ekranem robi "bum, bum, bum", to kto wie, czy mu się to za bardzo nie spodoba.
Taki argument jest jednak spłycaniem dyskusji, sprowadzaniem jej do absurdu - co niestety się dzieje i ma się dobrze. Ciągle mielimy tę samą dyskusję, która już w 2013 r. była męcząca i nieświeża. Wydawać by się mogło, że wraz z rozwojem i postępem technologicznym powinno się zmienić też to, jak na niego patrzymy, jak go oceniamy. Tym bardziej że samo GTA VI kładzie też nacisk na zupełnie inne aspekty fabularne niż poprzednie odsłony. A tymczasem wielu dalej korzysta ze starych motywów i nie są w stanie dojść do innych wniosków niż ich poprzednicy sprzed kilku lat.
"Oczywiście nic się nie zmienia" - jak śpiewał jeden z łódzkich zespołów. Kręcimy się w kółko, powtarzamy dyskusje, które toczyły się dawno. I pewnie dalej nie dojdziemy do porozumienia.
Innym przykładem tego, że taśma się zacięła i ciągle musimy wracać do tej samej sceny, są występy osób Jestem Lepszy Niż Reszta
Ich premiera GTA VI nie interesuje. Żeby tylko machnęli na nią ręką - muszą głośno wyrazić niezadowolenie z powodu zachwytów innych. Powtarzają, że to niepoważne, aby się tak ekscytować, a już szczególnie nie przystoi to dorosłym. Podziwianie np. 22 facetów w krótkich spodenkach ganiających za świńskim pęcherzem jest w porządku, ale już megaprodukcja nie, bo to tylko gra. I znowu chce się zerknąć na kalendarz i zastanowić, czy jest 2026 r., czy 2006 r.
Szkoda, że ta taktyka nie wymarła. Podejście jestem inny, lepszy, bo fascynują mnie inne rzeczy niż większość, to przecież zachowanie, które śmiało moglibyśmy sobie darować. A to jeszcze jeden upiór, który nie może odejść i musi straszyć żywych.
Czy nie lepsza byłaby ta wspólna ekscytacja, przeżywanie wielkiego wydarzenia, o którym mówi cały świat? Jasne, łatwo przesadzić, czego przykładem jest polskie podwórko. Z drugiej strony to tylko skrajność, a tych pozytywnych akcentów jest jednak więcej.
Zerkam na YouTube'a. Trzy programy piłkarskie z trzech różnych kanałów, każdy z miniaturką nawiązującą do GTA VI. Przesada, można mieć grę po dziurki w nosie, obawiając się, że wyskoczy nie tylko z lodówki? I tak, i nie.
Nie wiadomo, czy i kiedy znowu uczestniczyć będziemy w podobnym wydarzeniu
Czym innym jest dla mnie, kiedy do zabawy wciskają się politycy czy np. bazy wojskowe (a to miało miejsce teraz), a czym innym, kiedy bawi się YouTube i reszta internetu. Bo to jest wielka rzecz - ogromna premiera, na dodatek dzieło, które dla większości jest spełnieniem, a nawet wręcz przewyższeniem oczekiwań.
I jasne, można zgrywać nieczułego cwaniaka, którego to nie rusza, który nawet nie wie, o co chodzi w tych trzech literkach. Jak wszyscy ci, którzy nie wiedzą, kto to Skolim, Chajzer czy inna popularna osoba, za to mają świadomość, kto to Tokarczuk, Wajda i Tuwim. Gratulacje. Kogoś to nie bawi, ktoś ma lepsze rozrywki - jego prawo. Ale jednak istnieje spora szansa, że co nieco traci, bo mowa w tym przypadku o wydarzeniu globalnym, którym żyje też Polska.
Ma to swoje i gorsze strony, oczywiście. Wspomniałem o starych dyskusjach, ale te nowe też nie zawsze bywają idealne, jak patrzenie na produkcję wyłącznie przez pryzmat własnych poglądów ideologicznych.
Mimo wszystko to ciekawe obserwować, czym żyje świat, jak reaguje, jak dyskutuje, jakie rzeczy odkrywa. Jest to odświeżające, że raz na jakiś czas wszyscy patrzą mniej więcej w tym samym kierunku, koncentrując się na rozrywce.
Ile jeszcze takich wielkich premier przed nami? Ilu będzie mogło w nich uczestniczyć, a ilu będzie tylko stało z boku? Biorąc pod uwagę rosnące ceny sprzętu, wywołane m.in. premierą GTA VI, można się zastanawiać nie tylko, czy takie kolosy będą jeszcze powstawać - kogo będzie stać na to, aby podwyższać tę poprzeczkę - ale też kto będzie mógł sobie na nie pozwolić.
Zdjęcie główne: Thomas Pajot / Shutterstock.com
W Spider’s Web od kwietnia 2021 zajmuje się tematami związanymi z ekologią, przyrodą, ochroną środowiska, architekturą, miastami przyszłości, transportem publicznym z pociągami na czele i, rzecz jasna, wpływem technologii na nasze zwykłe życie. Zaczynał od pisania o grach – przede wszystkim w serwisie gamezilla.pl, z przerwą na gram.pl. Następnie zajął się opisywaniem technologii, robiąc to w takich portalach jak next.gazeta.pl, a potem serwisach technologicznych grupy WP (tech.wp.pl, dobreprogramy.pl, gadżetomania.pl – będąc redaktorem prowadzącym – czy polygamia.pl). Prywatnie fan Morrisseya, morza, bloków z wielkiej płyty i dziwnych budynków, o których zdarza mu się zresztą pisać.