Zrobiliśmy postęp, ale wciąż dusimy się w ogonie Europy. Oto"polski paradoks"
Polskich miast próżno szukać w czołówce europejskich liderów mających najlepszą jakość powietrza, co jednak nie oznacza, że pozytywów nie ma. Sytuacja, jak to często bywa, jest skomplikowana.

Trzy największe polskie miasta objęte europejskim rankingiem Clean Cities "Free to Breathe 2026" znalazły się w najniższej ćwiartce zestawienia 40 europejskich metropolii pod względem jakości powietrza. Warszawa, Wrocław i Kraków otrzymały najgorszą ocenę: E.
Warszawa zajęła 33. miejsce (23,4 pkt), Wrocław 34. (22,3 pkt), a Kraków 35. (21,7 pkt) w gronie 40 badanych miast.
Z tak surowego werdyktu i miejsc w ogonie stawki trudno się cieszyć, ale wbrew pozorom są pewne pozytywy. Rodzimy oddział Clean Cities zwraca uwagę na "polski paradoks jakości powietrza". Chociaż do liderów nam daleko i raczej zamykamy listę, to mamy rekordowy spadek pyłów z pieców.
Kraków w latach 2023-2025 obniżył średnie stężenie pyłu PM2,5 aż o 51 proc. w porównaniu z latami 2016-2018. To drugie miejsce w całej Europie pod względem tempa poprawy. Z kolei Warszawa uplasowała się pod tym względem na szóstej pozycji w Europie (spadek o 36 proc.), a Wrocław był 14 (spadek o 33 proc.). Co istotne, wszystkie znalazły się powyżej średniej europejskiej (28 proc.).
Skoro jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle i skąd więc tak niskie pozycje?

Autorzy raportu zwracają uwagę na "spalinową blokadę"
Redukcja stężenia dwutlenku azotu (𝑁𝑂₂) pochodzącego głównie z transportu wyniosła zaledwie 22 proc. w Warszawie, 23 proc. we Wrocławiu i 26 proc. w Krakowie. Tymczasem unijna średnia spadku wynosi 35 proc.
Pod względem tempa eliminacji dwutlenku azotu (𝑁𝑂2) polskie miasta trafiły do dolnej ćwiartki rankingu -tłumaczy Clean Cities.
Spadek stężeń pyłu PM2,5 pokazuje, że konsekwentne działania przynoszą efekty. Teraz podobnej uwagi wymagają spaliny na ulicach, przy domach, szkołach i przedszkolach. Potrzebujemy lepszej ochrony zdrowia mieszkańców, zwłaszcza dzieci, seniorów i osób mieszkających przy ruchliwych drogach - mówi Marta Żakowska, koordynatorka kampanii w Clean Cities.
Z kolei Nina Józefina Bąk, dyrektorka Clean Cities w Polsce, uważa, że szczególną uwagę należy poświęcić taksówkom i samochodom dostawczym, które "ze względu na duże dzienne przebiegi mogą mieć szczególnie istotny udział w emisji spalin".
- Pozwoli to skierować działania i wsparcie tam, gdzie przyniosą największą korzyść dla zdrowia mieszkańców - przekonuje.

Autorzy raportu przypominają, że do 2030 roku roczne limity dopuszczalnych stężeń wyniosą 20 µg/m³ dla 𝑁𝑂₂ oraz 10 µg/m³ dla 𝑃𝑀2,5. Tymczasem średnie stężenia z lat 2023–2025 w polskich miastach przekraczają nadchodzące normy. Jak przytoczono, stężenie 𝑁𝑂₂ wynosi od 26,0 µg/m³ we Wrocławiu do 31,1 µg/m³ w Krakowie, natomiast stężenie 𝑃𝑀2,5 mieści się w przedziale od 15,3 µg/m³ w Warszawie do 17,1 µg/m³ w Krakowie.
Aż 37 z 40 ocenionych metropolii (ok. 93%) nie spełnia dziś co najmniej jednego z przyszłych limitów - jest to ocena dystansu do standardów przewidzianych na 2030 rok, a nie formalna ocena zgodności z aktualnie obowiązującym prawem - podkreślają twórcy raportu.

Czyste powietrze to jedna z najbardziej opłacalnych inwestycji w zdrowie publiczne, jakich może dokonać miasto. Każda decyzja o ograniczeniu zanieczyszczeń pochodzących z transportu drogowego to szansa na zapobieganie chorobom i tworzenie zdrowszych ulic dla wszystkich. Wyniki rankingu „Free to Breathe 2026" Clean Cities pokazują, że postęp jest możliwy, ale jest on dalece nierównomierny. Ochrona zdrowia ludzi wymaga przywództwa i determinacji politycznej - komentuje dr Maria Neira, była dyrektor Departamentu Środowiska, Zmian Klimatu i Zdrowia w Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).
Nadchodzi zima. Czym będziemy oddychać?
Wchodzimy w okres, kiedy znowu o jakości powietrza zrobi się głośniej - i nie zawsze będą to pewnie dobre wiadomości. Zapewne pojawią się Alerty RCB apelujące o pozostanie w domach, być może niektóre miasta się zlitują i wprowadzą darmową komunikację miejską. Tak było podczas ubiegłej zimy. Przez niskie temperatury wiele miast biło niechlubne rekordy w smogowe dni.
Polski Alarm Smogowy zwracał niedawno uwagę, że "znaczny spadek średniego stężenia rakotwórczego benzo(a)pirenu, jaki odnotowano na stacjach pomiarowych GIOŚ w ciągu ostatnich 10 lat, zatrzymał się w 2023 i 2024 roku". Co więcej, w 2025 średnie stężenie benzo(a)pirenu wzrosło o 22 proc. względem poprzedniego roku! PAS sygnalizował, że pogorszenie jakości powietrza odnotowano również w niemal wszystkich miejscowościach znajdujących się w czołówce polskich "smogowych rekordzistów". Zdaniem organizacji to sygnał ostrzegawczy.
- Wcześniejsza poprawa jakości powietrza nie oznacza, że problem smogu został rozwiązany. Przeciwnie – najnowsze pomiary pokazują, jak łatwo pozytywny trend może zostać zatrzymany - komentował Piotr Siergiej z Polskiego Alarmu Smogowego.
PAS zwraca także uwagę na "utrzymujące się od lat problemy samorządów gminnych z organizacją kontroli i egzekwowaniem przepisów". Odsetek kontrol jest niski, a "jeszcze rzadziej niż naruszenia uchwał antysmogowych" wykrywane jest spalanie odpadów – takie przypadki stwierdzane są podczas zaledwie kilku procent kontrol.
Walka o czyste powietrze trwa, ale nie jest łatwa. Dobra wiadomość jest przynajmniej taka, że są sukcesy - ale to wcale nie oznacza, że można zamknąć temat i cieszyć się wygraną, bo jak widać szybko pojawiają się kolejne trudności.
W Spider’s Web od kwietnia 2021 zajmuje się tematami związanymi z ekologią, przyrodą, ochroną środowiska, architekturą, miastami przyszłości, transportem publicznym z pociągami na czele i, rzecz jasna, wpływem technologii na nasze zwykłe życie. Zaczynał od pisania o grach – przede wszystkim w serwisie gamezilla.pl, z przerwą na gram.pl. Następnie zajął się opisywaniem technologii, robiąc to w takich portalach jak next.gazeta.pl, a potem serwisach technologicznych grupy WP (tech.wp.pl, dobreprogramy.pl, gadżetomania.pl – będąc redaktorem prowadzącym – czy polygamia.pl). Prywatnie fan Morrisseya, morza, bloków z wielkiej płyty i dziwnych budynków, o których zdarza mu się zresztą pisać.