Kląłem na nasz Alert RCB. Przestałem, gdy zobaczyłem, czym spamują za granicą

Siedzisz spokojnie, a telefon wibruje i emituje dźwięk sugerujący początek inwazji obcych. Spoglądasz na ekran i widzisz komunikat Rządowego Centrum Bezpieczeństwa przypominający o zabraniu parasola i nieparkowaniu pod drzewem. 

W Polsce obywatele przywykli do faktu, że system stworzony do informowania o realnym zagrożeniu życia regularnie pełni funkcję pogodynki lub przypomina o udziale w kampaniach profrekwencyjnych. Skutek takich działań pozostaje łatwy do przewidzenia. Otrzymując wiadomość ratunkową, mało kto odczuwa strach, a dominującą emocją staje się... irytacja.

Polski mechanizm powiadamiania od dłuższego czasu stanowi obiekt internetowych żartów, memów i krytyki. Główny zarzut dotyczy nadużywania tego krytycznego narzędzia.

Zamiast informacji o sprawach wagi państwowej, telefony wyświetlają ostrzeżenia o umiarkowanym wietrze, lokalnych podtopieniach znanych z prognoz pogody czy o konieczności głosowania w wyborach prezydenckich przez osoby spędzające czas na wakacjach. Obywatele narzekają na zepsucie systemu i obracanie go w żart, jednak spojrzenie za granicę udowadnia, że rządy innych państw idą w kwestii spamowania obywateli o krok dalej.

Dobrym punktem odniesienia jest wpis użytkowniczki Kaś, opublikowany w X (dawniej Twitter). 

Podzieliła się ona zrzutem ekranu ze swojego telefonu, dodając wymowny komentarz sugerujący, że polskie RCB nie wypada wcale najgorzej na tle świata.

Grafika przedstawia widok z telefonu w Korei Południowej. W sekcji ostrzeżeń przed zagrożeniami, opatrzonej charakterystyczną ikoną, widnieją cztery komunikaty wysłane w ciągu zaledwie kilkudziesięciu minut. 

Choć wyglądają one jak zwiastun wojny nuklearnej, ich tłumaczenie ujawnia prozaiczną treść:

Używanie krytycznej infrastruktury, mającej budzić obywateli w środku nocy w razie trzęsienia ziemi, do informowania o zmianach w rozkładzie jazdy całkowicie obniża powagę całego przedsięwzięcia. Fajne bezpieczeństwo publiczne.

Opisywane zjawisko ignorowania powiadomień posiada naukową definicję. Tak, dzisiaj idziemy w tym kierunku. 

Chodzi o termin alert fatigue, co tłumaczy się na nasze jako zmęczenie alertami. Występuje ono w sytuacji przebodźcowania organizmu dużą liczbą powiadomień, z których większość ma niski priorytet lub stanowi fałszywy alarm.

Działanie tego mechanizmu widać wyraźnie w szpitalach, gdzie przebodźcowany personel pielęgniarski i lekarski podświadomie ignoruje ciągłe pikanie monitorów funkcji życiowych. Podobny proces zachodzi w przypadku naszych telefonów komórkowych. Mózg adaptuje się do bodźców, analizując częstotliwość występowania realnego zagrożenia.

Skuteczny system ostrzegania opiera się na prostej osi. Powinien aktywować się wyłącznie w sytuacjach poważnego ryzyka, takich jak powódź, uwolnienie toksycznych substancji, atak terrorystyczny czy ekstremalny huragan. 

Odbiorca musi wiedzieć, że sprawa jest śmiertelnie poważna. Po drugiej stronie tej osi system zamienia się w niechciany spam, przejmując rolę miejskiego rzecznika prasowego.

Jeśli sądzisz, że wysyłanie komunikatów o korkach czy mżawce to szczyt problemu, przykłady z innych państw pokazują, jak niebezpieczne bywa nieprzemyślane lub omylne zarządzanie systemami powiadamiania:

Z drugą stroną medalu - czyli sprowadzaniem systemów alarmowych do roli codziennego spamu - boleśnie zderzyli się mieszkańcy Europy Zachodniej.

System ES-Alert w Katalonii, obsługiwany przez organizację Protecció Civil, borykał się z problemem nadmiernej zachowawczości. Telefony emitowały głośne dźwięki, ostrzegając przed ekstremalnymi, zagrażającymi życiu ulewami i zachęcając mieszkańców do niewychodzenia z domów. 

Po tych komunikatach z chmur spadała zazwyczaj jedynie lekka mżawka. Seria fałszywych alarmów pogodowych sprawiła, że mieszkańcy Barcelony zaczęli masowo przeszukiwać ustawienia smartfonów, wyłączając powiadomienia ratunkowe.

Jeszcze bardziej absurdalny przykład nadszedł z Holandii w maju 2019 r. Drużyna Ajaxu Amsterdam świętowała zdobycie mistrzostwa i krajowego pucharu, co przyciągnęło na plac Museumplein około 100 tysięcy kibiców. 

Władze miasta, obserwując gęstniejący tłum na ulicach, wykorzystały system NL-Alert - narodowy odpowiednik RCB zaprojektowany do ostrzegania o pożarach i skażeniach chemicznych.

Wysłana wiadomość zawierała informację o przepełnionym placu oraz prośbę o nieprzyjeżdżanie do miasta i świętowanie w domach. Wykorzystanie najwyższego stopnia alarmu państwowego jako narzędzia do rozładowania korków obnażyło słabość procedur decyzyjnych.

Przykłady z Polski, Korei Południowej, Hiszpanii oraz Holandii prowadzą do jednego, bardzo prostego wniosku: systemy powiadamiania ratunkowego zachowują swoją moc wyłącznie wtedy, gdy stanowią narzędzia ostateczne. Ich siła opiera się na rzadkim używaniu w ściśle określonych, krytycznych sytuacjach. Narzędzie przeznaczone do informowania o wszystkim w efekcie nie służy do niczego.

Zamiana ratunkowej syreny alarmowej w codzienny newsletter gwarantuje, że ludzie przestaną jej słuchać. Kiedy nadejdzie moment zagrożenia, poirytowany obywatel odrzuci komunikat, zakładając, że władze ponownie ostrzegają przed zakorkowanym miastem. Albo wygraną zespołu piłkarskiego.