Po ataku w Krakowie algorytmy hodują naśladowców. Zamachowiec nowym idolem

To pierwszy zamach terrorystyczny w historii Polski, który był relacjonowany na żywo w social mediach. Mogliśmy podglądać sytuację, zobaczyć śmierć, nieudane reanimacje i policyjny pościg, który zakończył się zatrzymaniem zamachowca. Zdruzgotało mnie to, bo nie było żadnej świętości - nikt nie cenzurował ofiar, wręcz epatowano brutalnością. Sceny reanimacji z płynącą krwią zostaną mi w głowie na długo.

Obecnie trwa szukanie winnych, przypinanie sprawcy łatki lewaka albo prawaka, w zależności kto się za to bierze. Tymczasem prawda może okazać się dużo brutalniejsza. Wiele wskazuje, że tu nie ma ideologii politycznej, jest tylko nihilizm i chęć zrobienia krzywdy drugiemu człowiekowi. Zawodowym komentatorom politycznym nie mieści się w głowie, że podziały lewica/prawica/centrum żyją głównie w starym pokoleniu.

Nie sądziłem, że gloryfikowanie morderców i zabójców jest powszechne w internecie. FBI określa to jako nihilistyczny ekstremizm przemocowy (NVE). Chodzi o przemoc dla przemocy. Mamy tutaj dwa nurty 764 (kod pocztowy z Teksasu gdzie mieszkał założyciel ruchu/grupy) i True Crime Community. Pierwotnie były to osoby, które zafascynowały się mordercami, zamachowcami, ale z czasem zaczęły pogrążać się w tym głębiej.

Większość ludzi, którzy interesują się true crime, to zwykli odbiorcy podcastów i dokumentów, ciekawi, jak działa umysł sprawcy i jak do zbrodni dochodzi. Co ciekawe - odbiorcami podcastów podobno najczęściej są kobiety po trzydziestce, które słuchają szczegółów zbrodni podczas rutynowych czynności, w stylu obiad czy sprzątanie. To części nieszkodliwa. Niestety w sieci wyodrębniła się też subkultura, w której zabójcy i sprawcy masowych strzelanin stają się idolami: są wielbieni, przerabiani na memy, a ich ofiary schodzą na dalszy plan. Ta część gromadzi młodych, często samotnych ludzi, którzy już oswoili się z przemocą.

764 to międzynarodowa sieć przestępcza, która działa głównie na Discordzie i Telegramie. Nie ma szefa ani siedziby: to luźna sieć grup i osób, które się nawzajem nakręcają. FBI opisuje członków jako ludzi, których nie łączy program polityczny, tylko chęć krzywdzenia dla samej przemocy i dla uznania w grupie. Przemoc dla przemocy. Krew dla krwi. Czasem szantażują innych, żeby w ich mieniu wyrządzili komuś krzywdę.

Jak się to łączy? Sieć kieruje się głównie do młodych ludzi ze społeczności true crime, a stamtąd prowadzi ich ku brutalnym nagraniom i skrajnym treściom. Zaczyna się od zwykłej ciekawość zbrodnią, potem dochodzi kult sprawców, materiały z prawdziwą przemocą, potem kontakt z ludźmi, którzy na tym żerują. I te treści trafiają na podatny grunt - zagubione osoby oswajają się z przemocą, wierzą, że to rozwiązanie problemów, okazja do odegrania się na rówieśnikach.

Co mają do tego platformy społecznościowe? Pomagają szerzyć takie materiały, tworzyć przeróbki z zamachowcami, udostępniać je i docierać do kolejnych użytkowników. Wystarczy kilka minut, trochę polubień i gotowe. Konto jest gotowe do zasilenia treściami, które nie powinny być publikowane.

Kiedyś myślałem, że takiego gwoździa w mózgu mają tylko Amerykanie, którzy mają obsesję na punkcie seryjnych zabójców. Kolejne premiery seriali poświęconych mordercom pokazały mi, że się mylę, że wśród zwykłych ludzi, których mijamy na ulicy, są osobnicy, którzy uważają, że Dahmer był uroczy, że Ted Kaczyński to w sumie intelektualista, który nie mógł pogodzić się z postępującym podporządkowaniem technologiom. Dodajmy do tego całą literaturę obozową, która jest tak krindżowa, że zamienia ludzki dramat w pole do przedstawienia banalnego romansu pomiędzy katem i ofiarą. Te wszystkie podcasty true crime, to też efekt fascynacji morderstwami. Autor lub autorka niskim głosem opowiadają najgorsze szczegóły, żeby po chwili radośnie zareklamować karmę dla psa. I to wszystko w ramach jednej wypowiedzi.

W Polsce nie mamy zbyt wielu seryjnych zabójców, więc musieliśmy znaleźć sobie substytut. W naszym kraju romantyzujemy gangsterów. Nikoś, Słowik itd. To dzisiaj postacie popkultury, a nie brutalni i bezlitośni przestępcy. Zapomina się o ofiarach, tragediach. Mężczyźni chcą być tacy jak oni, kobiety liczą, na to, że zmienią złych mężczyzn w dobrych. Nasze społeczeństwo staje na głowie. Ofiary? No przykre, ale zobacz, jaki to był twardy facet ten Nikoś, jak sobie poradził w trudnych czasach.

Młodzi ludzie są coraz bardziej zagubieni. Polecę banałem, ale mamy kryzys relacji międzyludzkich, zamykamy się w bańkach ideologicznych, szukamy wroga, bo to on jest przyczyną wszelkich porażek w naszym życiu. Nie to, że coś źle zrobiliśmy, to zawsze jest ktoś inny. Zła kobieta, która nie patrzy na chłopaka poniżej 180 cm, zły facet, bo uważa, że kobieta kończy się na 60 kg. Jednocześnie do tych zagubionych ludzi rękę wyciągają środowiska, które chcą nienawiść i poczucie porażki przekuć w pieniądze. Pojawiają się ludzie od red, black, blue, wymyśldowolnykolor pilli i monetyzują oraz kanalizują hejt, poczucie bezradności i itd. To żerowanie na słabszych.

I tu na scenę wchodzą media społecznościowe i zamykanie ludzi w bańkach informacyjnych i społecznych. Algorytmy są tak wytrenowane, że jeżeli zaczniesz oglądać i polubisz smutną rolkę, potem kolejną, to będziesz dostawał więcej takich. Zaczniesz oglądać rolki o mordercach, to algorytm z radością podsunie ci kolejne. Wie, że przyciągnie tym twoją uwagę, wyświetli ci reklamę. Algorytmy i ludzie, którzy je pisali, mają w nosie, co tak naprawdę oglądasz, liczy się to, żebyś to robił na danej platformie i jak najdłużej, bo dzięki temu wpadają przychody reklamowe i rośnie wartość akcji. Tu nie ma moralności, tu są pieniądze.

Widzicie, dzisiejsze technologie pozwalają na skuteczne filtrowanie treści. Po prostu platformy robią to rzadko albo i w sprawach, o których wiedzą, że są przegrane. Napisz, że pedał odpadł w chińskim aucie i dostaniesz shadowbana na TikTok. Napisz coś podobnego na Facebooku, to pewnie też dostaniesz mute, w zależności ile razy w jednej wypowiedzi użyjesz słowa pedał.

Gdyby platformom zależało na bezpieczeństwie dzieci i higienie cyfrowej, to żaden filmik z mordercami i nawiązaniami do zamachów nie ostałby się dłużej niż kilka minut. Wiem, bo prowadząc konto motoryzacyjne, regularnie wyłapuję ograniczenia konta za słowa, albo przedstawione sytuacje. Najwidoczniej środowisko celebrowania morderców jest dobrą grupą docelową, więc nie ma sensu im ograniczać widoczności.

Oczywiście to wszystko banały, ale przypomnicie sobie o tym za miesiąc, dwa czy rok, kiedy dojdzie w Polsce do kolejnej tragedii, którą można było uniknąć, nakładając na platformy kaganiec. To nie one pociągają za spust czy trzymają nóż, ale to one serwują papkę, która działa na podatne jednostki. Postępujący nihilizm i brak większych idei, wokół których można się zjednoczyć, sprawia że kolejne ataki są kwestią czasu. W końcu dzięki nim można zostać sławnym, wzbudzić grozę, odegrać się na wszystkich tych, którzy uważali za przegrywów. Nie mam żadnych wniosków na koniec poza jednym - może najwyższy czas rozważyć poważne ograniczenia w działalności platform społecznościowych?

Może czas wymusić na nich szybsze zdejmowanie treści, wprowadzić kary za brak reakcji i przede wszystkim zmusić do filtrowania treści gore? Tym powinien zająć się teraz polski rząd, bo czas ucieka.

Zdjęcie główne: cottonbro studio / pexels.com