Lasy nie nadążają za CO2. Coś innego przejęło cały ciężar
Lasy i gleby nie zwiększają pochłaniania CO2 od ponad 30 lat. Tymczasem oceany przejmują coraz większą część naszych emisji.

Przez dziesięciolecia przyroda pomagała nam skutecznie ograniczać skutki spalania węgla, ropy i gazu. Lasy, gleby i oceany pochłaniały ogromne ilości dwutlenku węgla, który w przeciwnym razie pozostałby w atmosferze. Najnowsze badanie pokazuje jednak, że ten naturalny mechanizm działa coraz bardziej nierównomiernie.
Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego przeanalizowali ponad 30 lat pomiarów atmosferycznych. Odkryli, że oceany zwiększają pochłanianie CO2, podczas gdy lądowe ekosystemy od początku lat 90. nie wykazują wyraźnego wzrostu. Wyniki podważają więc część dotychczasowych prognoz klimatycznych.
Oceany pochłaniają 35 proc. emisji. Lądy znacznie mniej
Zespół kierowany przez Erica Morgana ze Scripps Institution of Oceanography przeanalizował dane z lat 1990-2019. W tym okresie oceany pochłaniały średnio 2,8 mld ton węgla rocznie, czyli równowartość około 10,3 mld ton CO2. Stanowiło to 35 proc. emisji pochodzących ze spalania paliw kopalnych.
Co ważne, zdolność oceanów do pochłaniania węgla zwiększała się. W każdej kolejnej dekadzie ilość przyjmowanego przez nie węgla rosła średnio o dodatkowe 630 mln ton rocznie. To wyraźny trend, którego naukowcy nie zaobserwowali na lądach.
Lasy, gleby i pozostałe ekosystemy lądowe pochłaniały netto średnio 1 mld ton węgla rocznie, odpowiadający około 13 proc. emisji z paliw kopalnych. Ich zdolność do magazynowania węgla silnie zmieniała się między dekadami, osiągając najwyższy poziom w okresie skupionym wokół 2009 r. Później zasadniczo słabła.
Oznacza to, że w badanym okresie oceany i lądy łącznie przejmowały blisko połowę emisji z paliw kopalnych. Bez tego naturalnego wsparcia stężenie CO2 w atmosferze rosłoby znacznie szybciej.
Wystarczyło zmierzyć tlen. Tak naukowcy zajrzeli do oceanów
Najciekawszy w nowym badaniu jest sposób uzyskania wyników. Naukowcy nie musieli mierzyć ilości węgla w każdym lesie ani badać całej objętości oceanów. Wykorzystali zmiany składu atmosfery, a konkretnie stężenia tlenu i dwutlenku węgla.
Spalanie paliw kopalnych zużywa tlen i uwalnia CO2. Rośliny działają inaczej, bo podczas fotosyntezy pobierają dwutlenek węgla i wydzielają tlen. Z kolei oceany pochłaniają CO2 przede wszystkim poprzez procesy chemiczne zachodzące w wodzie, które nie powodują analogicznego uwalniania tlenu do atmosfery.
Porównując zmiany stężenia obu gazów i uwzględniając dodatkowe procesy wymiany gazowej, można oszacować, jaka część emitowanego węgla trafiła do oceanów, a jaka została zatrzymana przez ekosystemy lądowe.
Badacze wykorzystali pomiary prowadzonego od 1989 r. programu Scripps O2. Próbki powietrza pobierane są w 10 lokalizacjach rozciągających się od Arktyki po Antarktydę. Wyniki opisano w badaniu opublikowanym w czasopiśmie Science.
Lasy nadal pochłaniają CO2. Bilans jest jednak gorszy, niż zakładano
Wyniki nie oznaczają, że drzewa przestały rosnąć albo prowadzić fotosyntezę. Problem dotyczy przede wszystkim bilansu netto, czyli różnicy między ilością węgla pochłanianego przez lądowe ekosystemy a ilością uwalnianą z nich z powrotem do atmosfery. Wiele modeli klimatycznych zakładało, że rosnące stężenie CO2 będzie sprzyjało wzrostowi roślin, zwiększając ich zdolność do magazynowania węgla. Tymczasem pomiary atmosferyczne nie pokazują odpowiadającego temu wzrostu całego lądowego pochłaniacza.
Można byłoby to wyjaśnić większymi emisjami wynikającymi z wylesiania i zmian użytkowania gruntów. Autorzy zwracają jednak uwagę, że dostępne szacunki sugerują raczej spadek tych emisji. Powstaje więc rozbieżność, której obecne modele nie potrafią w pełni wyjaśnić.
Wcześniej opisywaliśmy badania pokazujące, że lasy tropikalne mogą stopniowo tracić zgromadzony węgiel, mimo że nadal wyglądają na zdrowe. Osobnym problemem są ograniczenia związane z sadzeniem nowych lasów, które mogą utrudniać wykorzystanie ich potencjału klimatycznego. Nowe badanie nie wskazuje jednak, który konkretnie proces odpowiada za brak wzrostu globalnego pochłaniania na lądach. Pokazuje przede wszystkim, że rzeczywisty bilans może być znacznie bardziej skomplikowany, niż sugerują symulacje.
Oceany pomagają nam coraz bardziej, ale płacą za to wysoką cenę
Rosnące pochłanianie CO2 przez oceany pozwala ograniczać tempo ocieplania atmosfery, ale nie jest pozbawione konsekwencji. Rozpuszczony dwutlenek węgla zmienia chemię wody i prowadzi do spadku jej pH. Proces ten nazywamy zakwaszaniem oceanów.
Zmiany te utrudniają życie organizmom budującym muszle i szkielety wapienne, w tym koralowcom oraz wielu gatunkom mięczaków. Jak pisaliśmy przy okazji raportu o bilansie energetycznym Ziemi, oceany przejmują również ponad 90 proc. nadmiaru ciepła gromadzonego przez naszą planetę.
Przeczytaj także:
W przyszłości właśnie to ogrzewanie może ograniczyć ich zdolność do pochłaniania CO2. Cieplejsza woda zatrzymuje mniej gazu, a rosnące różnice temperatur między powierzchnią a głębinami utrudniają mieszanie się warstw oceanu. W rezultacie mniej węgla może trafiać do głębszych wód, gdzie pozostawałby przez setki lat.
Nie oznacza to jednak, że oceany wkrótce przestaną pochłaniać dwutlenek węgla. Badacze podkreślają jednak, że przyszła skuteczność tego mechanizmu pozostaje niepewna. Tym bardziej że część modeli klimatycznych nie odtwarza prawidłowo zmian zaobserwowanych w ostatnich 30 latach.
*Źródło grafiki wprowadzającej: Hramovnick, Getty Images, Canva Pro / Francesco Ungaro, Pexels
Redaktor Spider's Web specjalizujący się w tematyce naukowej. O nowych technologiach zaczął pisać w 2012 r. na łamach portalu Telix. Później współtworzył treści dla Komputer Świata i PCLabu. Epizod dziennikarski zaliczył także w lokalnej gazecie i w dziale blogowym SpeedTest. Współzałożyciel agencji BlueCopy, zajmującej się copywritingiem i poligrafią. Przez pewien czas właściciel firmy transportowej. Prywatnie fan starych polskich oper mydlanych (oglądanych obowiązkowo z konkubiną), dumny opiekun kotki brytyjskiej i pasjonat-amator druku 3D.