Smog w Polsce. Mieszkańcy Nowego Targu, Wodzisławia i Pszczyny, wstydźcie się

Najbardziej zanieczyszczone w Polsce są miasta małe i średniej wielkości, które pod tym względem nadal wyróżniają się na tle Unii Europejskiej. Takie wnioski przynosi raport Polskiego Alarmu Smogowego, który powstał na bazie danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska za ostatni rok.

Fot. Flickr/Agnieszka (CC BY 2.0)

Według przedstawicieli Polskiego Alarmu Smogowego dramatyczna sytuacja w małych i średnich miejscowościach wynika ze spalania węgla i drewna w „kopciuchach”, które są podstawowym źródłem ciepła w ponad czterech milionach polskich domów.

Bizblog.pl poleca:

Właśnie te źródła odpowiadają za około połowę emitowanych w Polsce pyłów PM10 i aż 84 proc. rakotwórczego benzo[a]pirenu.

Jakość powietrza w naszym kraju podczas sezonu grzewczego jest wciąż dramatyczna. Niestety, taka sytuacja jest powszechna nie tylko w dziesiątkach polskich miast i miasteczek, w których mierzona jest jakość powietrza, ale również w tysiącach tych, gdzie nie ma stacji pomiarowej. Nasz ranking nie służy temu, by piętnować „rekordzistów”, ponieważ jesteśmy przekonani, że podobnych miejscowości jest w Polsce tysiące, z tą tylko różnicą, że nikt nie mierzy tam jakości powietrza – przekonuje Andrzej Guła, lider Polskiego Alarmu Smogowego.

smog miasta dni przekroczone
W tych miastach smog w ciągu roku jest najczęściej.

W Nowym Targu każdy mieszkaniec pali ponad paczkę papierosów dziennie

Jak wynika z pomiarów Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, przeprowadzonych w 2018 r. pod kątem stężeń rakotwórczego benzo(a)piren równych sobie nie miał Nowy Targ. I to nie tylko w województwie, ale w całym kraju. W tym podhalańskim mieście dopuszczalną normę tej rakotwórczej substancji przekroczono aż o 1800 proc.

Polski Alarm Smogowy przeliczył stężenia wdychanego benzo(a)pirenu na ekwiwalent palonych papierosów. I wyszło, że mieszkańcy Nowego Targu „wypalają” w ten sposób aż 22 papierosy dziennie.

Patrząc na dalsze pozycje, bardzo trudno o optymizm. Na drugim i trzecim miejscu sklasyfikowano małopolską Suchą Beskidzką oraz śląski Rybnik – ze stężeniem 13-krotnie przekraczającym dopuszczalną normę. Dalej wcale nie jest lepiej. Np. w Żywcu, który w tym niechlubnym rankingu znalazł się na 14. miejscu, wartości benzo(a)pirenu stanowią 800 proc. normy.

smog miasta pył PM10
Smog, to m.in. pył PM10. W tych miastach ma najwyższe średnioroczne stężenie.

Stężenie pyłu PM10 rekordowe za to w Pszczynie

W raporcie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wśród 50 europejskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem Pszczyna plasowała się bardzo wysoko, bo na 6. miejscu. Dzięki rządowemu programowi „Czyste Powietrze”, ale przede wszystkim w ramach realizacji pszczyńskiego programu wymiany pieców (dofinansowanie do 60 proc.), udało się wymienić 430 „kopciuchów”. 

Ale teraz z opublikowanego raportu wynika, że to zdecydowanie za mało. Bo Pszczyna ma w zeszłym roku na koncie najwięcej w Polsce dni, kiedy stężenia pyłu PM10 przekroczyły normy. Wychodzi na to, że tamtejsi mieszkańcy oddychali szkodliwym, zanieczyszczonym powietrzem przez jedną trzecią roku.

Liczba dni smogowych w Pszczynie w całym 2018 r. była prawie czterokrotnie większa od dopuszczalnej granicy, czyli 35. Zaraz za Pszczyną uplasował się Rybnik i Wodzisław Śląski, gdzie dni smogowych było po 110. Co ciekawe, mały Godów (woj. śląskie, powiat wodzisławski) ma powietrze o wyższym średniorocznym stężeniu pyłów PM10 niż np. Kraków czy Katowice. 

smog miasta stężenie bap

W tych miastach smog wtyka w usta najwięcej papierosów

Miasta o najwyższym średniorocznym stężeniu rakotwórczego benzo[a]pirenu w 2018 r. (wartość w ng/m3), norma: 1 ng/m3. Dodatkowo przeliczenia Polskiego Alarmu Smogowego na ekwiwalent palonych papierosów. Zaznaczmy, że informacje o jakości powietrza w polskich miastach odnoszą się tylko do tych miejscowości, w których znajdują się stacje pomiarowe GIOŚ.

  1. Nowy Targ 18 (22 papierosy/dzień)
  2. Sucha Beskidzka 13 (16 papierosów/dzień)
  3. Rybnik 13 (16 papierosów/dzień)
  4. Nowa Ruda 11 (13 papierosów/dzień)
  5. Nowy Sącz 10 (12 papierosów/dzień)
  6. Tuchów 10 (12 papierosów/dzień
  7. Wschowa 10 (12 papierosów/dzień)
  8. Zdzieszowice 10 (12 papierosów/dzień)
  9. Godów 9 (11 papierosów/dzień)
  10. Pszczyna 9 (11 papierosów/dzień)
  11. Sulęcin 9 (11 papierosów/dzień)
  12. Zakopane 8 (10 papierosów/dzień)
  13. Oświęcim 8 (10 papierosów/dzień)
  14. Żywiec 8 (10 papierosów/dzień)

Krytyka programu „Czyste Powietrze”

Przy okazji publikacji listy polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem w ubiegłym roku Polski Alarm Smogowy skrytykował dotychczasową realizację programu „Czyste Powietrze”. Powstały wykaz ma tylko jeszcze dobitniej pokazać, że walka ze smogiem w Polsce musi być prowadzona przede wszystkim na polu wymiany „kopciuchów”. Te zaś są ciągle źródłem ciepła dla ponad 4 milionów polskich domów.

Od uruchomienia programu we wrześniu 2018 roku podpisano jedynie 35 000 umów na wymianę kotłów, realizując około 1 proc. celu. Rząd musi również pilnie uruchomić wsparcie do wymiany kopciuchów w domach wielorodzinnych – obecnie mieszkańcy kamienic nie mogą skorzystać z dotacji na wymianę ogrzewania, a w wielu miejscowościach z czołówki rankingu znaczna ilość „kopciuchów” znajduje się właśnie w domach wielorodzinnych – apeluje Polski Alarm Smogowy.

Pierwszy alarm po obniżeniu poziomów

Pod koniec września premier Mateusz Morawiecki ogłasza wszem i wobec, że rząd zdecydował się na obniżenie poziomów dotyczących informowania i alarmowania o smogu. Do tej pory przyjmowały one w Polsce – w porównaniu do reszty Europy – jedne z najwyższych wartości: alarm wszczynany był przy 300 µg/m3. A np. w Belgii włączany jest przy stężeniu pyłu PM10 rzędu 70 µg/m3, we Francji – 80 µg/m3, a w Czechach – 100 µg/m3. 

Ale od 11 października alarm smogowy w Polsce jest ogłaszany przy przekroczeniu średniodobowej wartości 150 µg/m3 dla pyłu PM10, a z kolei poziom informowania ustalono na 100 µg/m3 (było przy 200 µg/m3). Główny Inspektorat Ochrony Środowiska poinformował, że od tego czasu w naszym kraju odnotowano 4 dni z przekroczeniem poziomu informowania i 1 dzień z alarmem smogowym. 

Przekroczenia odnotowano: 22 października (łódzkie, lubelskie i śląskie); 23 października (małopolskie i śląskie); 25 i 26 października (śląskie). Alarm smogowy ogłoszono raz: 25 października w Rybniku.